„Tiolemo su’el fagoto” i piosneczki Wojciecha Bogusławskiego. O weneckim pierwowzorze warszawskiej „Wenecjanki”


Abstrakt

            Melodia popularna w Warszawie ostatniej dekady XVIII w. pod nazwą „Wenecjanka”, a rozpowszechniona dzięki śpiewanej na jej melodię piosneczce Starego Dominika, umieszczonej przez Wojciecha Bogusławskiego w polskiej adaptacji Taczki Occiarza Louis-Sébastien Merciera – znana dotąd jedynie ze znacznie późniejszego zapisu Oskara Kolberga, a także  odnalezionego przez Z. Raszewskiego zapisu w dzienniku Gustawa Kaliksta Birona – w rzeczywistości pochodzi z weneckiej canzone da battello „Tiolemo su’el fagoto”. Identyfikacja ta pozwala zweryfikować wiarygodność polskich przekazów i zaproponować rekonstrukcję oryginalnej postaci piosneczki Dominika, opisane zaś przy tej okazji bliskie podobieństwo melodii dwóch dalszych „piosneczek” Bogusławskiego i obecność zapożyczeń z „Wenecjanki” i pokrewnych stylistycznie melodii operowych w drugiej z nich – śpiewce Bardosa z Krakowiaków i Górali – skłania ku dopuszczeniu możliwości, iż melodia jej skomponowana została przez samego Bogusławskiego.


Słowa kluczowe

Wenecjanka; da batello; Wojciech Bogusławski; Jan Stefani; piosneczka



Barcellona, Sergio. „Da Baffo a Rousseau: la diffusione europea delle canzoni da battello”. Fonti Musicali Italiane 22 (2017): 91–114

Barcellona, Sergio. „da battello”. W: Grove Music Online, dostęp 7 V 2020.

Barcellona, Sergio, Galliano Titton, Manlio Cortelazzo, Giovanni Morelli. Canzoni da battello

(1740–1750). Roma–Venezia: Regione Veneto, 1990.

Bogusławski, Wojciech. Dzieje Teatru Narodowego na trzy części podzielone, oraz Wiadomość o życiu sławnych artystów. Warszawa: N. Glücksberg, 1820.

Dębowski, Marek. „Wojciech Bogusławski – aktor i reżyser”. Wiek Oświecenia 24 (2008): 29–53.

Dębowski, Marek. Francuskie konteksty teatru polskiego w dobie oświecenia. Kraków: Vistula

Forbes, Elizabeth. „Andrea Nozzari”. W: Grove Music Online, https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.47938, dostęp 10 X 2020.

Grzywaczewska, Edyta. „La buona figliuola Carla Goldoniego a Czekina albo cnotliwa panienka Wojciecha Bogusławskiego”. Kwartalnik Młodych Muzykologów UJ 8, nr 2 (2015): 15–27.

Hansell, Sven. „Baldan, Angelo”. W: Grove Music Online, https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.01847, dostęp 6 IV 2020.

Hunter, Mary. „Bourgeois Values and Opera buffa in 1780s Vienna”. W: Opera buffa in Mozart’s Vienna, red. Mary Hunter, James Webster, 165–197. Cambridge–New York: Cambridge University Press, 2000.

Ignaczak, Lidia. „Tak zwana „«Wenecjanka»”. Hipotezy dotyczące atrybucji i kulturowego obiegu włoskiej melodii popularnej w dobie oświecenia”. Pamiętnik Literacki 61, nr 1 (2020): 137–170.

Kelly, Michael. Reminiscences of Michael Kelly: Of the King’s Theatre, and Theatre Royal Drury Lane, Including a Period of Nearly Half a Century. T. 1. London: Colburn, 1826.

Kolberg, Oskar. Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Seria 6, Krakowskie, cz. 2. Kraków: UJ, 1873.

Lipiński, Jacek, red. Recenzje teatralne towarzystwa Iksów. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum, 1956.

Maksimowicz, Krystyna. „Konstytucja 3 Maja w anonimowej poezji politycznej lat 1791–1792”.

W: „Rok Monarchii Konstytucyjnej”. Piśmiennictwo polskie lat 1791–1792 wobec Konstytucji 3 Maja, red. Teresa Kostkiewiczowa, 77–111. Warszawa: IBL PAN , 1992.

Malamani, Vittorio. Il Settecento a Venezia. T. 2, La Musa Popolare. Torino–Roma: Roux, 1892.

Mell, Albert Mell. „Teresa Bertinotti (-Radicati)”. W: Grove Music Online, https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.02921, dostęp 10 X 2020.

Platoff. John. „A New History for Martín’s «Una cosa rara»”. The Journal of Musicology 12, nr 1 (1994): 85–115.

Prosnak, Jan. Kultura muzyczna Warszawy w XVIII wieku. T. 1. Kraków: PWM 1955.

Raszewski, Zbigniew. „Na nutę «Wenecjanki»”. Muzyka 31, nr 3 (1986): 115–119.

Raszewski, Zbigniew. Bogusławski. Warszawa: PI W, 1982.

Raszewski, Zbigniew. Staroświecczyzna i postęp czasu. Warszawa: PI W, 1963.

Sirch, Licia, Marcello Piras. „Notturno italiano. Sulla musica vocale da camera tra Sette e Ottocento”. Rivista Italiana di Musicologia 40, nr 1/2 (2005): 153–226.

Sirch, Licia. „Musica, letteratura e arti grafiche. La lirica da camera e l‘editoria a Milano nell’eta romantica”. W: Canoni Bibliografici: Atti del Convegno internazionale IAML–IASA. Perugia, 1–6 settembre 1996, red. Licia Sirch, 131–192. Lucca: Libreria Musicale Italiana, 2001.

Sobol, Roman. Ze studiów nad Karpińskim. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum, 1967.

Szwankowski, Eugeniusz. Teatr Wojciecha Bogusławskiego w latach 1799–1814. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum, 1954.

Wierzbowski, Ryszard. „«Cud» Wojciecha Bogusławskiego – polityka i artyzm: w kręgu genezy, pogłosów i paralel”. Prace Polonistyczne 41 (1985): 143–167.

Żaboklicki, Krzysztof. „Le prime traduzioni polacche delle commedie goldoniane”. W: Vita teatrale in Italia e Polonia fra Seicento e Settecento, red. Michał Bristiger, Jerzy Kowalczyk, Jacek Lipiński, 127–135. Warszawa: PWN, 1984.

Żórawska-Witkowska, Alina. Muzyka na dworze i w teatrze Stanisława Augusta. Warszawa: Arx Regia, 1995.

Pobierz

Opublikowane : 2021-04-19


Chachulski, J. (2021). „Tiolemo su’el fagoto” i piosneczki Wojciecha Bogusławskiego. O weneckim pierwowzorze warszawskiej „Wenecjanki”. Muzyka, 66(1), 105-125. https://doi.org/10.36744/m.798

Jakub Chachulski 
Instytut Sztuki, Polska Akademii Nauk  Polska
https://orcid.org/0000-0002-8972-1490



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w kwartalniku „Muzyka” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Muzyce” należy wyraźnie to zaznaczyć.