Dwie wizje muzyki. Partytury Zbigniewa Turskiego i Stefana Kisielewskiego do inscenizacji „Kordiana” Juliusza Słowackiego z 1956 roku

Wioleta Muras


Uniwersytet Wrocławski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-1714-5199

Abstrakt

Jednymi z ważniejszych wydarzeń teatralnych 1956 r. były niemal jednoczesne inscenizacje Kordiana Juliusza Słowackiego. Premiera Kordiana w Warszawie miała miejsce w Teatrze Narodowym dnia 21 IV; reżyserem był Erwin Axer, a autorem muzyki Zbigniew Turski. Krakowskie wystawienie sztuki odbyło się 1 V w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w reżyserii Bronisława Dąbrowskiego, z muzyką Stefana Kisielewskiego. Obaj kompozytorzy stworzyli obszerne partytury, które niewątpliwie przyczyniły się do wzbogacenia przedstawień. Do dziś są one zachowane są w postaci rękopisów: Turskiego w Magazynie Muzykaliów Biblioteki Narodowej w Warszawie (sygn. Muz. 2116), Kisielewskiego w Archiwum Teatralnym przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (teczka o sygn. 236). Partytura Turskiego liczy 42 numerowane odcinki, Kisielewskiego 37 odcinków (realnie 55). Celem artykułu jest wskazanie podobieństw i różnic w zakresie skomponowanej muzyki do tej samej sztuki. Podobieństwa widoczne są np. w postaci muzycznego „motywu duchów”, który u obu kompozytorów przybiera postać opadającej figury (u Turskiego zawsze prezentowanej przez skrzypce I i II, u Kisielewskiego w różnych konfiguracjach instrumentów dętych drewnianych i smyczkowych). Ponadto obaj kompozytorzy w zasadniczych aktach sztuki wprowadzili intermezza poprzedzające poszczególne sceny. Aż czternaście odcinków muzycznych odnosi się to tych samych miejsc dzieła. Obaj też sięgnęli po muzyczny cytat, przy czym Turski zaledwie raz wykorzystując melodię hymnu Boże zachowaj cara, zaś Kisielewski czterokrotnie cytując fragmenty Warszawianki, Marsylianki, Mazurka Dąbrowskiego oraz hymnu God, save the king. Z kolei różnice między partyturami widoczne są w obsadzie wykonawczej. Turski rezygnuje z instrumentów dętych na rzecz rozbudowania sekcji perkusyjnej i w przeciwieństwie do Kisielewskiego wprowadza głosy wokalne. Kisielewski zaś korzysta z tradycyjnej obsady symfonicznej. To co natomiast najbardziej różni obie muzyki, to sposób organizacji materiału dźwiękowego. Turski podąża w kierunku bardziej brzmieniowego charakteru muzyki, choć nie jest to jeszcze typowo sonorystyczne myślenie. W przeciwnym kierunku poszedł Kisielewski, wybierając dobrze znany sobie styl neoklasyczny.


Słowa kluczowe:

Kordian, Stefan Kisielewski, muzyka teatralna, Zbigniew Turski

Gąsiorowska, Małgorzata. „Turski Zbigniew”. W: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska. T. 11, 172–173. Kraków: PWM, 2009.
  Google Scholar

Greń, Zygmunt. „Powrót Kordiana”. Życie Literackie 6, nr 21 (1956): 4.
  Google Scholar

Grodzicki, August. „Kordian nowoczesny i aktualny”. Życie Warszawy 13, nr 102 (1956): 6.
  Google Scholar

Grodzicki, August. „Po Dziadach – Kordian”. Świat 6, nr 22 (1956): 16.
  Google Scholar

Jędrzejczyk, Olgierd. „Kordian i lud”. Gazeta Krakowska 8, nr 117 (1956): 4.
  Google Scholar

Kaczyńska, Leokadia. Winkelried ożył? Teatralne odczytywanie „Kordiana” (1945–2000). Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2006.
  Google Scholar

Kisielewski, Stefan. „O moim komponowaniu i myśleniu”. Informator Polskiego Wydawnictwa Muzycznego 9 (1964): 26.
  Google Scholar

Kijowski, Andrzej. „Pewien podchorąży zwariował”. Teatr 11, nr 14 (1956): 15–16.
  Google Scholar

Natanson, Wojciech. „Kordian w Teatrze Narodowym”. Trybuna Robotnicza 11, nr 131 (1956): 3.
  Google Scholar

Natanson, Wojciech. „O motyw przewodni Kordiana”. Teatr 11, nr 13 (1956): 6.
  Google Scholar

Papla, Piotr. „Elementy komizmu w twórczości orkiestrowej Stefana Kisielewskiego”. W: Muzykologia wobec przemian kultury i cywilizacji, red. Ludwik Bielawski, J. Katarzyna Dadak--Kozicka, Agnieszka Leszczyńska, 72–85. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2001.
  Google Scholar

Słowacki, Juliusz. Kordian: część pierwsza trylogii „Spisek koronacyjny”. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 21953.
  Google Scholar

Turski, Zbigniew. „Muzyka w teatrze”. Scena 51, nr 6 (1973): 27.
  Google Scholar

Turski, Zbigniew. „Zagadnienia muzyczne”. Teatr 11, nr 8 (1952): 8.
  Google Scholar

Wnuk-Nazarowa, Joanna. „Humor w Koncercie na orkiestrę kameralną Stefana Kisielewskiego”. W: Florian Dąbrowski, Stefan Kisielewski, Zygmunt Mycielski. Melos, logos, etos, red. Krystyna Tarnawska-Kaczorowska, 87–95. Warszawa: ZKP, 1987.
  Google Scholar

„W świecie. Prasa zagraniczna o Kordianie”. Teatr 11, nr 15/16 (1956): 33.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-07-08

Cited By / Share

Muras, W. (2022). Dwie wizje muzyki. Partytury Zbigniewa Turskiego i Stefana Kisielewskiego do inscenizacji „Kordiana” Juliusza Słowackiego z 1956 roku. Muzyka, 67(2), 3–28. https://doi.org/10.36744/m.1291

Autorzy

Wioleta Muras 

Uniwersytet Wrocławski Polska
https://orcid.org/0000-0002-1714-5199

Statystyki

Abstract views: 37
PDF downloads: 18


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Wioleta Muras

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w kwartalniku „Muzyka” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Muzyce” należy wyraźnie to zaznaczyć.