Informacje ze źródeł augustiańskich o życiu muzycznym w warszawskim kościele św. Marcina w XVII wieku oraz o działających w tym czasie muzykach królewskich

Barbara Przybyszewska-Jarmińska


Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-9625-7366

Abstrakt

Kościół św. Marcina oo. augustianów w Warszawie od XVII w., kiedy warszawski Zamek Królewski stał się główną siedzibą kolejnych królów Polski, stanowił nie tylko miejsce dość intensywnego uprawiania muzyki przez samych zakonników i muzyków przez nich wynajmowanych, ale i występów kapeli królewskiej. W samym klasztorze zaś znajdowali mieszkanie muzycy królewscy, którzy należeli do zakonu św. Augustyna. Zachowane, pomimo ogromnych strat związanych z kasatą klasztoru po powstaniu styczniowym, rozproszone rękopisy dokumentujące jego dzieje, jak również akta prowincji polskiej oo. Augustianów stanowią niewykorzystywane przez muzykologów cenne źródła wiedzy na ten temat. Pierwszy paragraf  artykułu poświęcony jest muzyce i muzykom w kościele św. Marcina. Zawiera informacje o organach i ich remontach oraz o zapoznanych organistach (wśród których był Izajasz z Bochni, Wilhelm Ruczkowski, Mikołaj Sieracki, Marian Chebdowski, Hieronim Bobowski), a także kantorach (jak  znani z nazwiska Andreas Jaslav, Ambrosius Gruzelowicz, Marian Chebdowski, Hieronim Bobowski, który w klasztorze w Krakowie pełnił funkcję organisty, Bonawentura Krawarski, Chrysostomus Truszkowski, Esaias Pawlikowicz (?)) i muzykach innych specjalności należących do klasztornej społeczności (tu ponownie Bonawentura Krawarski oraz Andrzej Chrzanowski), jak również o zatrudnianych przez zakonników muzykach świeckich. Na podstawie zachowanych rachunków z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XVII w. podane są okazje, z jakich w kościele wielokrotnie występowała kapela króla Jana III Sobieskiego, a jednorazowo kardynała Michała Stefana Radziejowskiego. Kolejne paragrafy przynoszą nieznane informacje, zaczerpnięte z rękopisów augustiańskich i różnej proweniencji źródeł uzupełniających, do biografii  muzyków królewskich. Dotyczą one nieznanych i niezrealizowanych planów Asprilia Pacellego wyjazdu w 1623 r. do Rzymu, lokalizacji kamienicy, którą w 1648 r. nabył Marcin Mielczewski wraz z małżonką Jadwigą Kołaczkówną, związków Bartłomieja Pękiela z klasztorem św. Marcina i rocznej daty jego śmierci (muzyk zmarł w 1666, a nie ok. 1670  r., jak się dotąd przyjmowało), czasu działalności w Warszawie augustianina, królewskiego śpiewaka-basa Adeodata Barochiusa, jego pochodzenia (z Perugii) oraz udziału, wraz z franciszkaninem konwentualnym Vincenzo Scapittą da Valenza  i augustaninem  Alfonso Selvaticim w założeniu w kościele św. Marcina bractwa św. Cecylii, wreszcie biografii tego ostatniego, w tym jego związków z kapelą królewską w charakterze śpiewaka-alta sięgających czasów Władysława IV, a kontynuowanych, po przerwie w latach pięćdziesiątych i być może początkach lat sześćdziesiątych, za panowania Jana II Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, augustianina-muzyka zmarłego, według źródła wytworzonego w warszawskim klasztorze augustianów w 1678 r., jako królewski kapelmistrz.


Słowa kluczowe:

historia muzyki w XVII wieku, Warszawa, Augustianie, organiści, kantorzy, kapela królów Polski

Bartoszewicz, Julian. Kościoły warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym. Warszawa: S. Orgelbrand, 1855.
  Google Scholar

Bullarium Ordinis Sancti Augustini. Regesta. Wyd. Carolus Alonso. T. 8, 1669–1700. Romae: Romae Inst. Historicum Augustinianum, 2003.
  Google Scholar

Chybiński, Adolf. Słownik muzyków dawnej Polski do roku 1800. Kraków: PWM, [1949].
  Google Scholar

Chybiński, Adolf. „Z dziejów muzyki polskiej do 1800 roku”. Muzyka 4, nr 7–9 [specjalny pt. Muzyka polska] (1927): 31–72.
  Google Scholar

Diariusz podróży do Polski wydany z pamiętników Jana Chrzciciela Faggiuoli. Wyd. Władysław Kulczycki. Czas. Dodatek Miesięczny, 3 (1858) t. 11: 237–306.
  Google Scholar

Dobrzańska-Fabiańska, Zofa. „Pękiel Bartłomiej”. W: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska. T. 8, 83–87. Kraków: PWM 2004.
  Google Scholar

Dobrzańska-Fabiańska, Zofa. „Wstęp”. W: Bartłomiej Pękiel, Opera omnia. T. 1, Utwory wokalno-instrumentalne. Wyd. Zofa Dobrzańska-Fabiańska. Kraków: Musica Iagellonica, 1994 (= Monumenta Musicae in Polonia, seria A: Opera omnia).
  Google Scholar

Eitner, Robert. Biographisch–Bibliographisches Quellen–Lexikon der Musiker und Musikgelehrten. T. 1. Leipzig: Breitkopf & Haertel, 1900, przedruk Graz: Akademische Druck-u. Verlagsanstalt, 1959.
  Google Scholar

Feicht, Hieronim. „Kompozycje religijne Bartłomieja Pękiela”. Maszynopis, Lwów 1925.
  Google Scholar

Feicht, Hieronim. „Muzyka w okresie polskiego baroku”. W: Z dziejów polskiej kultury muzycznej. T. 1, red. Zygmunt M. Szweykowski. Kraków: PWM, 1958.
  Google Scholar

Feicht, Hieronim. „Przyczynki do dziejów kapeli królewskiej w Warszawie za rządów kapelmistrzowskich Marka Scacchiego”. Kwartalnik Muzyczny 1, nr 2 (1929): 125–144.
  Google Scholar

Feicht, Hieronim. Studia nad muzyką polskiego renesansu i baroku. Kraków: PWM, 1980.
  Google Scholar

Gołos, Jerzy. Warszawskie organy: historia i zabytki. T. 2, Katalog aktualny, katalog historyczny. Warszawa: Fundacja Artibus, 2003.
  Google Scholar

Jachimecki, Zdzisław. Historia muzyki polskiej (w zarysie). Warszawa–Lublin: Gebethner i Wolff, 1920.
  Google Scholar

Jachimecki, Zdzisław. „Kontrapunkciści polscy w kapeli Władysława IV”. Młoda Muzyka 2, nr 19 (1909): 3–5.
  Google Scholar

Jachimecki Zdzisław. Muzyka polska w rozwoju historycznym od czasów najdawniejszych do doby obecnej. T. 1, Od Bogurdzicy do Chopina włącznie. Kraków: Księgarnia Stefana Kamińskiego, 1948.
  Google Scholar

Jachimecki, Zdzisław. Rozwój kultury muzycznej w Polsce. Kraków: Ant. Piwarski i Sp., 1914.
  Google Scholar

[Jarzębski, Adam] Adama Jarzębskiego Gościniec abo Opisanie Warszawy 1643 r. Wyd. Władysław Korotyński. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, 1909 Jarzębski, Adam. Gościniec abo Krotkie opisanie Warszawy. Opr. i wstęp Władysław Tomkiewicz. Warszawa: PWN, 1974.
  Google Scholar

Joannes Baptista Lancelotti (1622–1627). Wyd. Tadeusz Fitych. Kraków: PAU, Fundacja Lanckorońskich, 2001 (= Acta Nuntiaturae Polonae 22/1).
  Google Scholar

Király, Peter. „Alfonso Selvatici – egy szerzetes- zenész Nádasdy Ferenc rezidenciáján és a lengyel királyi udvarban”, Lymbus 2017: 257–264.
  Google Scholar

Király, Peter. „Musik und Musiker an der Residenz des Ferenc Nádasdy III”. W: Die Familie Nádasdy vom 16. Bis ins 20 Jahrhundert. Tagungsband der 29. und 30. Schlaininger Gespräche 2009/2010, red. Rudolf Krope, 175–197. Eisenstadt: Landesmuseum Burgenland 2015 (= Wissenschaftliche Arbeiten aus dem Burgenland (WAB) 154).
  Google Scholar

Kmicic-Mieleszyński, Wacław. „Geneza Cribrum musicum”. Muzyka 2, nr 3 (1957): 3–17.
  Google Scholar

Kobierzycki, Stanisław. Historia Władysława, królewicza polskiego i szwedzkiego. Wyd. Janusz Byliński i Włodzimierz Kaczorowski, przekł. Marek Krajewski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2005.
  Google Scholar

Kolak, Wacław. Katalog Archiwum OO. Augustianów 1299–1950. Kraków: Klasztor OO. Augustianów w Krakowie, Archiwum Państwowe w Krakowie, 1996.
  Google Scholar

Kowalczyk, Janina. „Augustianie-Eremici”, III: „W Polsce”. W: Encyklopedia Katolicka. T. 1, red. Feliks Gryglewicz, Romuald Łukaszyk, Zygmunt Sułowski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1985.
  Google Scholar

Kratochwil, Zofa. „Augustianie w Warszawie. Kościół i klasztor św. Marcina (1356–1864)”. Warszawskie Studia Teologiczne 7 (1994): 191–216.
  Google Scholar

Łoziński, Jerzy Z., Andrzej Rottermund, red. Warszawa: Stare Miasto: tekst, opr. Zofa Baranowska i in. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1993 (= Katalog Zabytków Sztuki w Polsce. Seria nowa 11/1).
  Google Scholar

Łukaszewicz, Józef. Krótki opis historyczny kościołów parochialnych […] Diecezji Poznańskiej. T. 3. Poznań: Nakładem Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1863.
  Google Scholar

Milan, Gabriella. „Fagiuoli Giovanni Battista”. W: Dizionario Biografco degli Italiani. T. 44, 175–179. Roma: Treccani 1994.
  Google Scholar

Mizgalski, Jerzy. „Organiści i organmistrze polscy”. Prace Naukowe Instytutu Muzykologii UW 1 (1961): 58–113.
  Google Scholar

Niemcewicz, Julian Ursyn. Zbiór pamiętników o dawnej Polszcze. T. 3. Warszawa: N. Glücksberg, 1822.
  Google Scholar

Niklewska, Jolanta. „Nowy nabytek Muzeum Historycznego M. St. Warszawy”. Rocznik Warszawski 28 (1998): 323–331.
  Google Scholar

Niklewska, Jolanta. „Tabula censuum warszawskiego kościoła Św. Marcina jako źródło poznania siedemnastowiecznych dochodów klasztoru”. Almanach Muzealny 2 (1999): 85–100.
  Google Scholar

Patalas, Aleksandra. „Różycki Jacek”. W: Encyklopedia muzyczna PWM, red. Elżbieta Dzię- bowska T. 8, 496. Kraków: PWM, 2004.
  Google Scholar

Perz, Mirosław. „Pękiel Bartłomiej”. Grove Music Online, https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.21208.
DOI: https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.21208   Google Scholar

Poliński, Aleksander. „Mielczewski Marcin”. W: Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana, 10–11. Seria I, t. 47–48. Warszawa: Drukarnia „Gazety Handlowej”, 1912.
  Google Scholar

Polska, jej dzieje i kultura. T. 2, 1572–1795, opr. Jan Stanisław Bystroń i in. Warszawa: Księgarnia Trzaski, Everta i Michalskiego, [1929].
  Google Scholar

Przyboś, Adam. „Prażmowski Wojciech Remigian”. W: Polski Słownik Biografczny, T. 28, 336. Wrocław i in.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1984–85.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. „Alfonso Selvatici. Zapomniany maestro di cappella Jana III Sobieskiego”. Diagonali 3 (2015) (czasopismo internetowe niedostępne obecnie online; wersja cyfrowa w Bibliotece Instytutu Sztuki PAN w Warszawie).
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. Barok. Cz. 1, 1595–1696. Warszawa: Sutkowski Edition, 2006 (= Historia Muzyki Polskiej 3).
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. Marcin Mielczewski and Music under the Patronage of the Polish Vasas. Przekł. John Comber. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014 (= Eastern European Studies in Musicology 3).
DOI: https://doi.org/10.3726/978-3-653-02404-3   Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. „Marcin Mielczewski – życie i dorobek”. W: Marcin Mielczewski. Studia, red. Zygmunt M. Szweykowski, 7–26. Kraków: Musica Iagellonica, 1999.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. Muzyczne dwory polskich Wazów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2007.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. „Muzyka i fnanse. Nieznane źródła do dziejów życia muzycznego na dworze królewskim polskich Wazów. II”. Muzyka 44, nr 3 (1999): 83–91.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. Muzyka pod patronatem polskich Wazów. Marcin Mielczewski. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2011.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. „Te Reception of Music Composed in the Commonwealth of Poland and Lithuania in the 17th Century in the Countries to the South”. W: Te Musical Sources of Spiš / Zips and Central Europe, red. Janka Petőczová, 33–43. Bratislava: Ústav hudobnej vedy SAV, 2018.
  Google Scholar

Przybyszewska-Jarmińska, Barbara. „Wstęp”. W: Asprilio Pacelli, Sacrae cantiones, wyd. Barbara Przybyszewska-Jarmińska. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, Liber Pro Arte, 2012 (= Monumenta Musicae in Polonia, seria B: Collectanea musicae artis).
  Google Scholar

Repertorium rerum Polonicarum ex Archivo Orsini in Archivo Capitolino Romae. I pars, collegit Wanda Wyhowska De Andreis. Romae: Institutum Historicum Polonicum, 1961 (= Elementa ad fontium editiones III).
  Google Scholar

Repertorium rerum Polonicarum ex Archivo Orsini in Archivo Capitolino. II pars, collegit Wanda Wyhowska De Andreis. Romae: Institutum Historicum Polonicum, 1962 (= Elementa ad fontium editiones VII).
  Google Scholar

Rostirolla, Giancarlo. „Musicisti Umbri nella Cappella Giulia di San Pietro in Vaticano dalle origini agli inizi del Seicento. Con una nota sul magistero padovano di fra Rufno Cecchi Bartolucci di Assisi”. W: Arte e Musica in Umbria tra Cinquecento e Seicento. Atti del XII Convegno di Studi Umbri. Gubbio–Gualdo Tadino. 30 novembre–2 dicembre 1979, red. Biancamaria Brumana, Francesco F. Mancini, 115–147. Gubbio: Centro di studi umbri, 1981.
  Google Scholar

Senn, Walter. Musik und Teater am Hof zu Innsbruck. Innsbruck: Österreichische Verlagsanstalt, 1954.
  Google Scholar

Słownik muzyków polskich, red. Józef M. Chomiński. T. 1–2. Kraków: PWM, 1964, 1967.
  Google Scholar

[Sobieszczański, Franciszek M.] Dzielnica Staromiejska w Warszawie. Szkice historyczno-obyczajowe Franciszka Maksymiljana Sobieszczańskiego. Zebrał Alexander Kraushar. Warszawa: Druk L. Bogusławskiego, [1920] (= Biblioteka Dzieł Wybornych).
  Google Scholar

Sołtan, Andrzej. „Muzycy warszawscy w latach 1583–1655”. Rocznik Warszawski 18 (1985): 23–59.
  Google Scholar

Szweykowscy, Anna i Zygmunt M. Włosi w kapeli królewskiej polskich Wazów. Kraków: Musica Iagellonica, 1997.
  Google Scholar

Szweykowska, Anna. „Barochius Adeodatus”. W: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska. T. 1, 193. Kraków: PWM, 1979.
  Google Scholar

Szweykowska, Anna. „Kapela królewska Jana Kazimierza w latach 1649–1652”. Muzyka 13, nr 4 (1968): 40–48.
  Google Scholar

Szweykowska, Anna. „Luparini Giuseppe”. W: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska. T. 5, 148. Kraków: PWM, 1997.
  Google Scholar

Szweykowska, Anna. „Notatki dotyczące kapeli królewskiej w XVII wieku”. Muzyka 16, nr 3 (1971): 91–98.
  Google Scholar

Tabel’ domam” g. Varšavy i predměst’â Pragi, [Varšava] 1887 Uth, Grzegorz. Szkic historyczno-biografczny zakonu augustiańskiego w Polsce. Kraków: Nakładem OO. Augustianów w Krakowie, 1930.
  Google Scholar

Wejnert, Aleksander. Starożytności Warszawy. Dzieło zbiorowe. T. 4. Warszawa: Bank Polski, 1856.
  Google Scholar

Wejnert, Aleksander. Starożytności Warszawy. Dzieło zbiorowo-zeszytowe. T. 1. Warszawa: Józef Unger, 1848.
  Google Scholar

Zieliński, Jarosław. Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. T. 11, Miechowska – Myśliwiecka. Warszawa: TONZ, 2005 (= Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami).
  Google Scholar

Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości 1510–1770. Wyd. Anna Berdecka, Janina Rutkowska, Anna Sucheni-Grabowska, Hanna Szwankowska. Warszawa: PWN, 1963.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2020-07-15

Cited By / Share

Przybyszewska-Jarmińska, B. (2020). Informacje ze źródeł augustiańskich o życiu muzycznym w warszawskim kościele św. Marcina w XVII wieku oraz o działających w tym czasie muzykach królewskich. Muzyka, 65(2), 25–61. https://doi.org/10.36744/m.446

Autorzy

Barbara Przybyszewska-Jarmińska 

Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-9625-7366

Statystyki

Abstract views: 269
PDF downloads: 318


Licencja

Prawa autorskie (c) 2020 Muzyka

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Do zeszytu 3/2022 włącznie artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.