Między „tekstami” – analiza związków słowno-muzycznych w „Not I” Agaty Zubel

Katarzyna Kuryłek


(Polska)

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza kompozycji Not I Agaty Zubel, jednej z najważniejszych i najwybitniejszych kompozytorek polskich średniego pokolenia, w zakresie związków słowno-muzycznych.

Inspiracją dla przyjętej metody badawczej były ustalenia Michała Bristigera wyrastające z założenia, że właściwe rozpoznanie muzyki wokalno-instrumentalnej wymaga przyjęcia dwóch perspektyw badawczych: muzycznej i językowej. Analizie podlegają zatem wyodrębnione przez Bristigera „teksty” tworzące uporządkowaną całość kompozycji, tj. oryginalny tekst literacki i jego transformacja na potrzeby utworu, traktowana jako element całości dzieła muzycznego oraz tzw. wielki tekst słowno-muzyczny rozumiany jako całość utworu. W kontekście badanego monologu dramatycznego Becketta omówiono elementy budowy formalnej utworu, zastosowane środki stylistyczne pozwalające określić ogólne cechy charakterystyczne sposobu wypowiedzi pisarza, opisano ponadto główne wątki tematyczne utworu oraz podjęto próbę interpretacji symbolicznego wymiaru znaczeń w nim zawartych. Analiza zawiera także analizę formalną kompozycji, wskazanie obecnych w utworze struktur dźwiękowych oraz zastosowanych technik kompozytorskich.

Do analizy wykorzystano ponadto badawcze narzędzia lingwistyczne. Wskazanie głównych motywów występujących w analizowanym tekście literackim, które w teorii semantycznej Algirdasa Juliena Gremaisa określane są jako klasy semiologiczne, pozwoliło określić pewne uniwersalia znaczeniowe użyte w literackim pierwowzorze, które zbliżają się do semantycznych uniwersaliów muzyki, a niekiedy się z nimi identyfikują.


Słowa kluczowe:

Agata Zubel, Samuel Beckett, Michał Bristiger, muzyka XXI wieku, muzyczność literacka, brzmienie, współczesne techniki wokalne

Agata Zubel [strona domowa], https://zubel.pl/, dostęp 26 IV 2021.
  Google Scholar

Beckett, Samuel. Dramaty, przekł. i opr. Antoni Libera. Wrocław: Ossolineum, 1999.
  Google Scholar

Beckett, Samuel. Not I. London: Faber & Faber, 1973.
  Google Scholar

Beckett, Samuel. Utwory wybrane w przekładzie Antoniego Libery. Dramaty, słuchowiska, scenariusze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2017.
  Google Scholar

„Beckett to pisarz, który NIE wiedział – z Antonim Liberą, autorem książki Godot i jego cień, rozmawiają Żaneta Nalewajk i Tomasz Mackiewicz”. Tekstualia 6, nr 1 (2010): 7–16.
  Google Scholar

Brater, Enoch. „Dada, Surrealism and the Genesis of Not I”. Modern Drama 18, nr 1 (1975): 49–59.
DOI: https://doi.org/10.3138/md.18.1.49   Google Scholar

Brater, Enoch. „The «I» in Beckett’s Not I”. Twentieth Century Literature 20, nr 3 (1974): 189–200.
DOI: https://doi.org/10.2307/440518   Google Scholar

Bristiger, Michał. Związki muzyki ze słowem. Z zagadnień analizy muzycznej. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986 (= Biblioteka Res Facta 4).
  Google Scholar

Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/english-polish, dostęp 21 VII 2021.
  Google Scholar

Cichy, Daniel. Wrocław kontratakuje!, https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/kultura/wroclaw-kontratakuje-recenzja, dostęp 25 VI 2021.
  Google Scholar

Cichy, Daniel, Michele Tosi, Aleksandra Bilińska, Alan Lockwood. Agata Zubel, Entrée en matiere, red. Pierre Roullier. Champigny-sur-Marne: Ensemble 2e2m, 2019.
  Google Scholar

Cronin, Archibald. Samuel Beckett. The Last Modernist. London: Flamingo, 1997.
  Google Scholar

Free Music Dictionary, https://musicterms.artopium.com/m/Mancando.htm, dostęp 25 V 2020.
  Google Scholar

Jassem, Wiktor. Wymowa angielska. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1951.
  Google Scholar

Kędzierski, Marek. „Obecność Becketta”. Kwartalnik Artystyczny 14, nr 3–4 (2006): 5–10, online: http://kwartalnik.art.pl/wp-content/uploads/2015/06/Kwartalnik-Artystyczny-2006_3-4.pdf#page=7, dostęp 1 IX 2021.
  Google Scholar

Krause, Magdalena. „Kakofonia bytu. O rozdźwięku między «ja» a «nie ja»”. W: Samuel Beckett. Tradycja – awangarda, red. Tomasz Wiśniewski, 85–98. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2012.
  Google Scholar

Lech, Filip. „«Poezja brzmi w mojej wyobraźni» – rozmowa z Agatą Zubel”, 2014, https://culture.pl/pl/artykul/poezja-brzmi-w-mojej-wyobrazni-rozmowa-z-agata-zubel, dostęp 26 III 2021.
  Google Scholar

Lech, Filip. „Agata Zubel, Not I”, https://culture.pl/pl/dzielo/agata-zubel-not-i, dostęp 1 IX 2021.
  Google Scholar

Lech, Filip. „Agata Zubel otrzymała European Composer Award za Fireworks”, https://culture.pl/pl/artykul/agata-zubel-otrzymala-european-composer-award-za-fireworks, dostęp 1 IX 2021.
  Google Scholar

Lewandowska-Kąkol, Agnieszka. Dźwięki, szepty, zgrzyty. Wywiady z kompozytorami. Warszawa: Fronda, 2012.
  Google Scholar

Masłowska, Aleksandra. „Wizytówka Agaty Zubel”. http://meakultura.pl/artykul/wizytowka-agaty-zubel-747, dostęp 1 IX 2021.
  Google Scholar

Momro, Jakub. Literatura świadomości. Samuel Beckett – podmiot – negatywność. Kraków: Universitas, 2010.
  Google Scholar

Poterewicz, Katarzyna. „Aspekty semantyczne i ekspresywne utworu Cascando Agaty Zubel według Samuela Becketta”. W: Wieloznaczność dźwięku, red. Katarzyna Dziewiątkowska-Mleczko, 93–103. Wrocław: Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego, 2014.
  Google Scholar

„Samuel Beckett”. Encyklopedia Teatru Polskiego, https://www.encyklopediateatru.pl/autorzy/247/samuel-beckett, dostęp 30 IV 2021.
  Google Scholar

Topolski, Jan. „Agata Zubel, Cascando”, https://culture.pl/pl/dzielo/agata-zubel-cascando, dostęp 27 VI 2020.
  Google Scholar

Wasilewska-Chmura, Magdalena. Przestrzeń intermedialna literatury i muzyki. Muzyka jako model i tworzywo w szwedzkiej poezji późnego modernizmu i neoawangardy. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011.
  Google Scholar

Wiśniewski, Tomasz. Kształt literacki dramatu Samuela Becketta. Kraków: Universitas, 2006.
  Google Scholar

Wolf, Werner. „Intermediality Revisited: Relections on Word and Music Relations in the Context of a General Typology of Intermediality”. W: Essays in Honor of Steven Paul Scher and on Cultural Identity and the Musical Stage, red. Suzanne M. Lodato, Suzanne Aspden, Walter Bernhart, 13–34. Amsterdam–New York: Rodopi, 2012 (= Word and Music Studies 4).
  Google Scholar

Wosik-Kawala, Danuta. Podstawy emisji głosu. Lublin: UMCS, 2015.
  Google Scholar

Zubel, Agata. Not I na głos, zespół instrumentalny i elektronikę. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2012.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-11-09

Cited By / Share

Kuryłek, K. (2022). Między „tekstami” – analiza związków słowno-muzycznych w „Not I” Agaty Zubel. Muzyka, 67(3), 114–136. https://doi.org/10.36744/m.1406

Autorzy

Katarzyna Kuryłek 

Polska

Statystyki

Abstract views: 36
PDF downloads: 31


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Katarzyna Kuryłek

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w kwartalniku „Muzyka” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Muzyce” należy wyraźnie to zaznaczyć.