Józef Jasek z Milówki jako wybitny śpiewak i depozytariusz lokalnej religijnej tradycji muzycznej


Abstrakt

Artykuł dotyczy Józefa Jaska z Milówki, wybitnej indywidualności w tradycyjnej kulturze Żywiecczyzny. Pochodził on z rodziny o tradycjach muzycznych. Śpiewać nauczył się od ojca, ludowego śpiewaka i matki, która znała wiele pieśni z kółka różańcowego. Józef Jasek miał sześcioro bardzo muzykalnych dzieci (m.in. córkę Irenę Golec, która jest matką Pawła i Łukasza Golców, popularnych współczesnych polskich muzyków). Był śpiewakiem pogrzebowym oraz przewodnikiem odpustowym i kalwaryjskim. Jako depozytariusz lokalnej religijnej tradycji muzycznej wypracował też swój indywidualny styl wykonawczy. Podczas badań terenowych przeprowadzonych w Milówce w 1973 roku przez pracowników i studentów Instytutu Muzykologii KUL zostały nagrane aż 92 śpiewy w jego wykonaniu, zdeponowane w Archiwum Muzycznego Folkloru Religijnego przy Katedrze Etnomuzykologii i Hymnologii KUL. Stanowią one niezwykle cenny zapis foniczny niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz interesujący materiał do studiów etnomuzykologicznych. Repertuar śpiewany przez Józefa Jaska obejmuje liczne gatunki religijnych śpiewów z żywej tradycji (pieśni adwentowe, kolędy i pastorałki, śpiewy wielkopostne i pasyjne, pieśni wielkanocne, maryjne, przygodne, do świętych, śpiewy pogrzebowe, pieśni kalwaryjskie, dziadowskie, do Opatrzności Boskiej), funkcjonujące w opisanej przez tego depozytariusza bogatej lokalnej obrzędowości dorocznej i rodzinnej.


Słowa kluczowe

Milówka; żywa tradycja śpiewów religijnych; obrzędowość doroczna i rodzinna; tradycja muzyczna Górali Żywieckich; indywidualny styl wykonawczy



Bartkowski, Bolesław. Polskie śpiewy religijne w żywej tradycji. Style i formy. Kraków: PWM, 1987.

Bartkowski, Bolesław. „Problem ludowości i wariabilności polskich pieśni religijnych żyjących w tradycji ustnej”. Seminare. Poszukiwania naukowo-pastoralne 2 (1977): 301–318.

Bartkowski, Bolesław. „Z badań terenowych nad pieśniami religijnymi”. Zeszyty Naukowe KUL 18, nr 1 (1975): 55–60.

Bartkowski, Bolesław. „Zbiór polskich śpiewów religijnych zachowanych w żywej tradycji”. W: Polskie śpiewy religijne społeczności katolickich. Studia i materiały. T. 1, red. Bolesław Bartkowski, 17–28. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1990.

Bartkowski, Bolesław. „Związki chorału gregoriańskiego z ludową muzyką i pieśnią religijną w Polsce”. W: Dziedzictwo europejskie a polska kultura muzyczna w dobie przemian, red. Anna Czekanowska, 115–130. Kraków: Musica Iagellonica, 1995.

Bartmiński, Jerzy. O języku folkloru. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1973.

Bielawski, Ludwik. „System metrorytmiczny polskich melodii ludowych”. Muzyka 4, nr 4 (1959): 123–146.

Bobrowska, Jadwiga. Pieśni ludowe regionu żywieckiego. Kraków: PWM, 1981.

Bystroń, Jan Stanisław. Ugrupowania etniczne ludu polskiego. Kraków: Nakładem Księgarni Geograficznej „Orbis", 1925.

Chybiński, Adolf. O polskiej muzyce ludowej: wybór prac etnograficznych, red. Ludwik Bielawski. Kraków: PWM, 1961.

Czekanowska, Anna. Ludowe melodie wąskiego zakresu w krajach słowiańskich. Kraków: PWM, 1972.

Dadak-Kozicka, J. Katarzyna. Folklor sztuką życia. U źródeł antropologii muzyki. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1996.

Dahlig, Piotr. „Krajobrazy kultury muzycznej a dziedzictwo wiary. Przyczynek śpiewu”. W: Tradycje ludowe w kulturze muzycznej: zachowanie dziedzictwa – inspiracje – przeobrażenia, kosz, Kinga Strycharz-Bogacz, Beata Bodzioch, 179–183. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2019.

Folklor muzyczny w Polsce. Suplement do podręcznika Jadwigi Sobieskiej – rozwój badań 1980–2005, red. Piotr Dahlig. Warszawa: Centrum Edukacji Artystycznej, 2006.

Kolberg, Oskar. Dzieła wszystkie. T. 44, Góry i Podgórze, cz. 1, red. Elżbieta Miller. Kraków––Warszawa: PWM–Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968.

Kolberg, Oskar. Pieśni ludu polskiego. T. 1, red. Jerzy Burszta, Medard Tarko. Kraków: PWM, 1974.

Ogrodowska, Barbara. Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum”, 2001.

Przerembski, Zbigniew Jerzy. „Do interpretacji skali góralskiej”. Muzyka 32, nr 2 (1987): 39–54.

Przerembski, Zbigniew Jerzy. „Regionalna zmienność wysokości śpiewu ludowego w Polsce”. Muzyka 38, nr 3–4 (1993): 35–48.

Sobiescy, Marian i Jadwiga. „Instrukcja dla zbieraczy folkloru muzycznego”. W: Marian i Jadwiga Sobiescy, Polska muzyka ludowa i jej problemy, red. Ludwik Bielawski, 445–476. Kraków: PWM, 1973.

Sobieska, Jadwiga. „Folklor muzyczny w praktyce i nauce”. W: Polska współczesna kultura muzyczna 1944–1964, red. Elżbieta Dziębowska, 156–193. Kraków: PWM, 1968.

Sobieska, Jadwiga. Polski folklor muzyczny, red. Piotr Dahlig. Warszawa: Centrum Edukacji Artystycznej, 2006.

Stęszewski, Jan. „Folklor muzyczny”. W: Muzyka polska. Informator, red. Stefan Śledziński, 9–30. Kraków: PWM, 1967.

Strycharz-Bogacz, Kinga. „Ludowa recepcja ewangelicznej przypowieści o Dobrym Pasterzu w przekazach pieśni z żywej tradycji «Chrześcijanie katolicy proszę posłuchajcie»”. Roczniki Humanistyczne. Muzykologia 67, nr 12 (2019): 141–154.

Strycharz-Bogacz, Kinga. „The Research Activities of the Department of Ethnomusicology and Hymnology of the John Paul II Catholic University of Lublin (KUL) and its Music Archive Collections”. Roczniki Teologiczne. Muzykologia 62, nr 13 (2015): 25–45.

Strycharz-Bogacz, Kinga, Antoni Zoła. „Ludowa tradycja muzyczno-religijna w Polsce jako czynnik kulturotwórczy”. W: Potrzeba religii. Dynamika praktyk religijnych i rytualnych, red. Zdzisław Kupisiński, 387–405. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.

Strycharz-Bogacz, Kinga, Antoni Zoła. „Ludowe pieśni religijne w polskich zwyczajach rodzinnych”. W: Aldona Plucińska, Polskie zwyczaje rodzinne, 248–257. Łódź: Wydawnictwo Księży Młyn, 2014.

Wiewiórka, Karol. Ludowa recepcja pieśni „Witaj cierniowa korono”. Praca licencjacka Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2016. Zoła, Antoni. „Ludowa recepcja śpiewów Wielkiego Tygodnia”. W: W kręgu wielkopostnej pobożności i bractw religijnych, red. Janusz Bień, 156–161. Lublin: Wydawnictwo Werset, 2007.

Zoła, Antoni. Melodyka ludowych śpiewów religijnych w Polsce. Lublin: Wydawnictwo Polihymnia, 2003.

Zoła, Antoni. „Problem autentyczności żywej tradycji polskich śpiewów religijnych”. W: Współczesna polska religijna kultura muzyczna jako przedmiot badań muzykologii, red. Bolesław Bartkowski, Stanisław Dąbek, Antoni Zoła, 85–89. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1992.

Zoła, Antoni. Problem tonalności w polskich śpiewach religijnych z żywej tradycji. Dysertacja doktorska, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 1992.

Pobierz

Opublikowane : 2021-08-09


Strycharz-Bogacz, K. (2021). Józef Jasek z Milówki jako wybitny śpiewak i depozytariusz lokalnej religijnej tradycji muzycznej. Muzyka, 66(2), 141-161. https://doi.org/10.36744/m.909

Kinga Strycharz-Bogacz 
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska
https://orcid.org/0000-0001-5199-578X



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w kwartalniku „Muzyka” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Muzyce” należy wyraźnie to zaznaczyć.