O autorstwie i datowaniu edycji zbioru „25 Preludiów” op. 38 Władysława Żeleńskiego

Recenzowany

Jakub Woszczalski


Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie (Polska)
https://orcid.org/0009-0004-2621-0994

Michał Lewicki


Biblioteka Jagiellońska, Kraków (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-9201-1553

Abstrakt

Zbiór 25 Preludiów op. 38 Władysława Żeleńskiego (1837–1921) należy do najważniejszych polskich kompozycji na organy i fisharmonię. Dzieło w zamierzeniu autora miało pełnić rolę podręcznika zarówno do nauki gry, jak i studiowania kompozycji. Ponadto zbiór miał służyć do muzykowania domowego na fisharmonii, jak też do wykorzystania podczas liturgii – ponieważ część preludiów została oparta o melodie polskich pieśni kościelnych. Z przedmowy autora wynika również, iż jednym z celów zbioru było podnoszenie poziomu kultury muzycznej wykonawców i słuchaczy. Wreszcie istnieją przesłanki, że autor traktował Preludia op. 38  jako syntezę swojego stylu kompozytorskiego. Do dnia dzisiejszego zbiór pełni w Polsce rolę jednego z podstawowych podręczników do nauki gry na organach.

W literaturze muzykologicznej, w tym w Zarysie Historii Muzyki Kościelnej ks. Edwarda Hinza, Encyklopedii Muzycznej PWM oraz Historii Muzyki Polskiej (Sutkowski Edition Warsaw), powielany jest pogląd jakoby autorstwo kilku Preludiów ze zbioru op. 38 należało do innych kompozytorów, bądź też, że kompozycje innych autorów dodano do zbioru 25 Preludiów jako dodatek.

W niniejszym artykule wykazano, że podważenie autorstwa Żeleńskiego dla wymienionej grupy preludiów nie ma uzasadnienia i jest najwyraźniej wynikiem pomyłki Jerzego Gołosa – muzykologa i autora wydanej w 1972 r. pierwszej monografii o polskich organach i muzyce organowej. Wskazano zarazem prawdopodobną przyczynę mylnej atrybucji autorstwa przyjętej przez J. Gołosa względem kilku preludiów Żeleńskiego. Wyjaśniono również pojawiające się w literaturze mylne datowanie pierwszej publikacji Preludiów op. 38 Żeleńskiego w wydawnictwie Kruziński i Lewi. Ponadto na podstawie adnotacji cenzury zawartych w niektórych wydaniach zbioru i informacji prasowych z II połowy XIX w. wykazano, że kolejne edycje Preludiów w wydawnictwie Gebethner i Wolff ukazywały się od 1897 lub 1898 r. do 1947 r. pod tym samym numerem wydawniczym „G. 1913 W.”, który z kolei w literaturze mylnie przyjmuje się za rzekomą datę drugiego wydania zbioru.


Słowa kluczowe:

Władysław Żeleński, 25 Preludiów op. 38 , organy, fisharmonia

Dopierała, Dagmara. „Preludia na organy op. 38 Władysława Żeleńskiego jako przejaw polskości w muzyce”. Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Edukacja Muzyczna 9 (2014): 79–87.
DOI: https://doi.org/10.16926/em.2014.09.06   Google Scholar

Erdman, Jerzy. Polska muzyka organowa epoki romantycznej. Warszawa: Konsultacja, 1994.
  Google Scholar

Gołos, Jerzy. Polskie organy i muzyka organowa. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX”, 1972.
  Google Scholar

Jaczyński, Michał. Recepcja twórczości Władysława Żeleńskiego w latach 1857–1939. Kraków: Musica Iagellonica, 2017.
  Google Scholar

Lachowicz, Stanisław. „Odnalezione utwory Augusta Freyera”. W: Organy i muzyka organowa III, red. Janusz Krassowski, 375–387. Gdańsk: Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Gdańsku, 1980.
  Google Scholar

Mrowiec, Karol. Polska pieśń kościelna w opracowaniu kompozytorów XIX wieku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1964.
  Google Scholar

Musialik, Janusz. Fisharmonia w kulturze ziem polskich XIX i XX wieku. Lublin: Polihymnia, 2022.
  Google Scholar

Negrey, Maciej. „Żeleński Władysław”. W: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska. T. 12, 392–401. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2012.
  Google Scholar

Poniatowska, Irena. Romantyzm. Cz. 2A, 1850–1900. Warszawa: Sutkowski Edition, 2010 (= Historia Muzyki Polskiej 5).
  Google Scholar

Szelest, Marcin. „Przyczynki do działalności i twórczości muzyków związanych z dworem królewskim Rzeczpospolitej w drugiej połowie XVI wieku”. Muzyka 67, nr 4 (2022): 81–115.
DOI: https://doi.org/10.36744/m.1538   Google Scholar

Szopski, Felicjan. Władysław Żeleński. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1928.
  Google Scholar

Zalewski, Witold. „Polska twórczość organowa zainspirowana pieśnią kościelną w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego, cz. I”. Pro Musica Sacra 12 (2014): 169–199.
DOI: https://doi.org/10.15633/pms.1581   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2023-12-29

Cited By / Share

Woszczalski, J., & Lewicki, M. (2023). O autorstwie i datowaniu edycji zbioru „25 Preludiów” op. 38 Władysława Żeleńskiego . Muzyka, 68(4), 113–123. https://doi.org/10.36744/m.2448

Autorzy

Jakub Woszczalski 

Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Polska
https://orcid.org/0009-0004-2621-0994

Autorzy

Michał Lewicki 

Biblioteka Jagiellońska, Kraków Polska
https://orcid.org/0000-0002-9201-1553

Statystyki

Abstract views: 47
PDF downloads: 37


Licencja

Prawa autorskie (c) 2023 Jakub Woszczalski, Michał Lewicki

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Do zeszytu 3/2022 włącznie artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.