Projekty fasady pałacu Radziwiłłów w Nieborowie: Zug – Szpilowski – Zawadzki
Ryszard Mączyński
ryszard.maczynski@gmail.comUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2961-1329
Abstrakt
Artykuł poświęcono projektowi fasady barokowego pałacu Radziwiłłów w Nieborowie. Jest on opatrzony nazwiskiem Hilarego Szpilowskiego, datą 1784 i wyróżnia się elegancką klasycystyczną formą. Sygnatura utwierdzała dotąd badaczy w przekonaniu, że to właśnie Szpilowski był twórcą rozrysowanej inwencji. Wyniki przeprowadzonych badań każą zweryfikować tę opinię. Nie jest bowiem możliwe, by początkujący architekt mógł wykonać abrys znacznie lepszy od tych kreślonych przez profesjonalistę, jakim był Szymon Bogumił Zug, również tworzący dla Nieborowa. Zawodowa pozycja Szpilowskiego, który pracował jako konduktor u Stanisława Zawadzkiego, naprowadza na trop rzeczywistego autora projektu fasady. Był nim Zawadzki, architekt wykształcony w rzymskiej Akademii św. Łukasza. Stosując ulubione przez siebie formy, potrafił wykreować propozycję dzieła harmonijnego, integralnego, odznaczającego się wysmakowanym wystrojem, co świadczy o niepospolitym talencie tego architekta.
Słowa kluczowe:
Szymon Bogumił Zug, Hilary Szpilowski, Stanisław Zawadzki, Michał Hieronim Radziwiłł, pałac w Nieborowie, projekt architektoniczny, klasycyzm, architektura XVIII w.Bibliografia
Drėma, Vladas. „Materiały do działalności architekta Marcina Knakfusa”. Biuletyn Historii Sztuki 26, nr 3 (1964): 197–207.
Google Scholar
Hiż, Stanisław. „Zarys życia i twórczości Hilarego Szpilowskiego”. Biuletyn Historii Sztuki 16, nr 3 (1954): 335–339.
Google Scholar
Katalog rysunków architektonicznych z Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, cz. 2: Miejscowości różne. Rysunki architektoniczne, dekoracyjne, plany i widoki z XVIII i XIX wieku. Opracowanie Teresa Sulerzyska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
Google Scholar
Katalog rysunków architektonicznych z Muzeum Narodowego w Warszawie. Opracowanie Andrzej Rottermund. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970.
Google Scholar
Kwiatkowski, Marek. „Palladiańskie echa w twórczości Szymona Bogumiła Zuga”. W: Muzeum i twórca. Studia z historii sztuki i kultury ku czci prof. dr. Stanisława Lorentza, redakcja Kazimierz Michałowski, 365–396. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
Google Scholar
Kwiatkowski, Marek. Szymon Bogumił Zug, architekt polskiego oświecenia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Architekt Komisji Edukacji Narodowej. Nadzór nad budynkami szkół w latach 1777–1793”. Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki 15, nr 1–2 (2006): 7–88.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Architekt Stanisław Zawadzki w Rzymie. Realia – fascynacje – profity / The Architect Stanisław Zawadzki in Rome. Reality – Fascination – Benefits”. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 57, z. 3 (2012): 57–92.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Jak Stanisław Zawadzki w sztuce architektonicznej Hilarego Szpilowskiego edukował”. W: Velis quod possis. Studia z historii sztuki ofiarowane profesorowi Janowi Ostrowskiemu, redakcja Andrzej Betlej, Katarzyna Brzezina-Scheuerer, Agata Dworzak, Marcin Fabiański, Piotr Krasny, Michał Kurzej, Dagny Nestorow, 99–108. Kraków: Societas Vistulana, 2016.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Most-akwedukt do Kamieńca Podolskiego. Nieznany projekt architekta Stanisława Zawadzkiego”. Roczniki Humanistyczne 73, z. 4 (2025): 63–99.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Nieznane aspekty biografii architekta Stanisława Zawadzkiego”. Rocznik Warszawski 33 (2005): 39–48.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Pałac w Walewicach i pałac w Małej Wsi, czyli rozważania o tym, jak w opinii potomnych uczeń zawłaszczył dzieła swego mistrza: Stanisława Zawadzkiego”. Sztuka i Kultura 3 (2015): 113–242.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. Patron i jego budowniczy. Dzieje współpracy księcia Stanisława Poniatowskiego z architektem Stanisławem Zawadzkim. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2024.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Projektowana rezydencja Izabeli z Poniatowskich Branickiej w Łazienkach Królewskich w Warszawie”. Biuletyn Historii Sztuki 84, nr 3 (2022): 519–562.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Rzymskie sukcesy architekta Stanisława Zawadzkiego”. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 47, z. 4 (2002): 370–393.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Spór Hilarego Szpilowskiego ze Stanisławem Zawadzkim o zasady sztuki architektonicznej przy wznoszeniu koszar w Kamieńcu Podolskim”. Sztuka i Kultura 2 (2014): 145–278.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Szpilowski Hilary”. W: Słownik architektów i budowniczych środowiska warszawskiego XV–XVIII wieku, redakcja Paweł Migasiewicz, Hanna Osiecka-Samsonowicz, Jakub Sito, 452–461. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Zawadzki Stanisław”. W: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, t. 118, redakcja Andreas Beyer, Bénédicte Savoy, Wolf Tegethoff, 367–369. Berlin: W. de Gruyter, 2023.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Zawadzki Stanisław”. W: Słownik architektów i budowniczych środowiska warszawskiego XV–XVIII wieku, redakcja Paweł Migasiewicz, Hanna Osiecka-Samsonowicz, Jakub Sito, 484–497. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Zug Simon Gottlieb”. W: Słownik architektów i budowniczych środowiska warszawskiego XV–XVIII wieku, redakcja Paweł Migasiewicz, Hanna Osiecka-Samsonowicz, Jakub Sito, 498–509. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
Google Scholar
Mączyński, Ryszard. „Zug Szymon Bogumił”. W: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, t. 119, redakcja Andreas Beyer, Bénédicte Savoy, Wolf Tegethoff, 370–372. Berlin: W. de Gruyter, 2023.
Google Scholar
Mossakowski, Stanisław. Tilman van Gameren. Leben und Werk. Berlin: Deutsche Kunstverlag, 1994.
Google Scholar
Mossakowski, Stanisław. Tylman z Gameren (1632–1706). Twórczość architektoniczna w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2012.
Google Scholar
Mossakowski, Stanisław. Tylman z Gameren, architekt polskiego baroku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1973.
Google Scholar
Piwkowski, Włodzimierz. Nieborów – mazowiecka rezydencja Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 2005.
Google Scholar
Piwkowski, Włodzimierz, i Krzysztof Jabłoński. Nieborów, Arkadia. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1988.
Google Scholar
Rohrschneider, Christine. „Szpilowski Hilary”. W: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, t. 107, redakcja Andreas Beyer, Bénédicte Savoy, Wolf Tegethoff, 361–362. Berlin: W. de Gruyter, 2020.
Google Scholar
Wegner, Jan. Nieborów. Warszawa: Wydawnictwo „Sztuka”, 1954.
Google Scholar
Wegner, Jan. Nieborów. Warszawa: Wydawnictwo „Sztuka”, 1957.
Google Scholar
Autorzy
Ryszard Mączyńskiryszard.maczynski@gmail.com
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Polska
https://orcid.org/0000-0002-2961-1329
Dr hab. Ryszard Mączyński, prof. UMK, historyk sztuki, Katedra Historii Sztuki i Kultury na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autor książek i artykułów o szerokim zakresie tematycznym, obejmującym przede wszystkim historię architektury, rzeźby i malarstwa, a także życia muzycznego i teatralnego czasów nowożytnych. Opublikował m.in.: Nowożytne konfesje polskie. Artystyczne formy gloryfikacji grobów świętych i błogosławionych w dawnej Rzeczypospolitej (2003), Zespoły architektoniczne Collegium Regium i Collegium Nobilium warszawskich pijarów 1642–1834 (2010), Muzyka i teatr. W kręgu kultury zakonnej Warszawy XVII–XIX wieku (2018), Ignacego Potockiego zabawy architekturą. Refleksje nad autorskim jego dziełem z zakresu myśli o sztuce (2024); Patron i jego budowniczy. Dzieje współpracy księcia Stanisława Poniatowskiego z architektem Stanisławem Zawadzkim (2025).
Statystyki
Abstract views: 6PDF downloads: 0
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Ryszard Mączyński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Ryszard Mączyński, Nowe oblicze oświeceniowej Warszawy – gmachy koszarowe projektowane przez Stanisława Zawadzkiego , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 81 Nr 4 (2019): numer zwykły
- Ryszard Mączyński, Panorama Warszawy w pałacu Walickich w Małej Wsi – niedostrzeżone dzieło Antoniego Smuglewicza , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 86 Nr 4 (2024)
- Ryszard Mączyński, Dorobek badawczy Marka Kwiatkowskiego , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 81 Nr 3 (2019): Numer dedykowany prof. Markowi Kwiatkowskiemu
- Ryszard Mączyński, Pijar Łukasz Ziemecki, autor polichromii w Rzeszowie i Łowiczu. Życie i twórczość malarza w świetle źródeł archiwalnych , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 86 Nr 2 (2024)
- Ryszard Mączyński, Projektowana rezydencja Izabeli z Poniatowskich Branickiej w Łazienkach Królewskich w Warszawie , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 84 Nr 3 (2022)
- Ryszard Mączyński, Sławne i niesławne uczynki królewskiego artysty, czyli o sztycharzu Marstallerze po raz trzeci , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 87 Nr 3 (2025)
