Jan Jarmusiewicz i pewna zagadkowa progresja zwana „diabelskim młynem”. Przyczynek do badań nad związkami teorii muzyki i praktyki kompozytorskiej w pierwszej połowie XIX wieku
Abstrakt
W I poł. XIX w. nastąpiły zmiany w europejskiej kulturze muzycznej, których centrum stanowił Wiedeń – miasto śmierci Beethovena i Schuberta. Polska wniosła znaczący wkład w to środowisko dzięki pracy Nowy system muzyczny Jana Jarmusiewicza (Wiedeń, 1843). Opierając się na osiągnięciach Rameau i wyprzedzając Riemanna, Jarmusiewicz sformułował wczesną koncepcję funkcji harmonicznej. Jego „łańcuch kwadratów i tangentakordów” przypomina język harmoniczny Schuberta, zapowiadając romantyczną chromatyczność wykraczającą poza klasyczną tonalność.
Słowa kluczowe:
Jan Jarmusiewicz, teoria harmonii, modulacja, TeufelsmühleBibliografia
Acker, Heinz. Modulationslehre. Bärenreiter, 2009.
Google Scholar
Cieślok, Waldemar. „Modulacja przez tangentakordy Jana Jarmusiewicza. Od genezy do rezonansu”. Dysertacja doktorska, Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego, 2024.
Google Scholar
Dittrich, Marie-Agnes. „Teufelsmühle und Omnibus”. Zeitschrift der Gesellschaft für Musikthe¬orie 4, nr 1–2 (2007): 107–21. https://doi.org/10.31751/247.
Google Scholar
Floros, Constantin. Człowiek, miłość, muzyka. Przekład Marcin Trzęsiok. PWM, 2022.
Google Scholar
Förster, Emmanuel Aloys. Anleitung zum General-Bass. Leipzig [1804].
Google Scholar
Gołąb, Maciej. Chromatyka i tonalność w muzyce Chopina. PWM, 1991.
Google Scholar
Jarmusiewicz, Jan. Nowy system muzyki, czyli gruntowne objaśnienie melodyi, harmonii i kom¬pozycyi muzykalnej według zasad dotąd nieznanych oryginalnie wraz obok z tłómaczeniem niemieckiem ułożone. Wiedeń 1843.
Google Scholar
Kluczycki, [Franciszek Ksawery?]. „Żywot księdza Jana Jarmusiewicza, proboszcza w Za-czerniu pod Rzeszowem zmarłego”. Biblioteka Naukowego Zakładu imienia Ossolińskich 4 (1847): 427–31.
Google Scholar
Podhajski, Marek. „Nowy system muzyki” X. Jana Jarmusiewicza w perspektywie polskich prac z harmonii XIX wieku. Prace Specjalne 48. Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki, 1992.
Google Scholar
Poszowski, Antoni. Harmonia systemu tonalnego dur-moll. Akademia Muzyczna im. Stanisła¬wa Moniuszki w Gdańsku, 2001.
Google Scholar
Rosen, Charles. Sonata Forms. W.W. Norton, 2006.
Google Scholar
Schönberg, Arnold. Harmonielehre. Universal-Edition, 1922.
Google Scholar
Schubert, Franz. Franz Schubert’s Werke. Serie 10. Sonaten für Pianoforte, wydał Julius Epstein. Leipzig 1888.
Google Scholar
Sikorski, Kazimierz. Harmonia. T. 2. PWM, 1991.
Google Scholar
Tirimo, Martino. „Vorwort”. W Sämtliche Klaviersonaten: The Complete Piano Sonatas, Franz Schubert. T. 1. Wiener Urtext Edition, 1997.
Google Scholar
Tomaszewski, Mieczysław. Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans. PWM, 2022.
Google Scholar
Tomaszewski, Mieczysław. Muzyka w dialogu ze słowem. Próby, szkice, interpretacje. Akademia Muzyczna w Krakowie, 2003.
Google Scholar
Vogler, Georg Joseph. Tonwissenschaft und Tonsetzkunst. Mannheim 1776.
Google Scholar
Wesołowski, Franciszek. Nauka harmonii. Wyd. 7 poprawione. Akademia Muzyczna w Łodzi, 2016.
Google Scholar
Zawiejski, Czesław. Teoria harmonii ks. Jana Jarmusiewicza (1781–1844) na tle ówczesnej epoki. Prace specjalne 39. Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki, 1986.
Google Scholar
Zubrzycki, Sławomir. Leonardo da Vinci. Historia pewnego instrumentu. Astraia, 2021.
Google Scholar
Statystyki
Abstract views: 2PDF downloads: 0
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Waldemar Cieślok
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Artykuły w zeszytach od 2018/1 do 2022/3 publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
