Wizerunek Matki Boskiej Trockiej z warszawskiego klasztoru Wizytek – domniemana fundacja królowej Ludwiki Marii Gonzagi
Marcin Zgliński
marcin.zglinski@asp.waw.plInstytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-0662-5306
Abstrakt
Artykuł dotyczy obrazu Matki Boskiej Trockiej z klasztoru Wizytek w Warszawie, dzieła wysokiej klasy, wykonanego najprawdopodobniej pomiędzy 1664 a 1667 r. dla królowej Ludwiki Marii Gonzagi – fundatorki i rezydentki klasztoru, w którym do dziś zachowało się wiele jej darów i pamiątek po niej. Obraz z Trok mógł mieć dla królowej istotne znaczenie, gdyż – według legendy – był darem cesarza Manuela II z dynastii Paleologów, z którą łączyło ją pokrewieństwo. Warszawski wizerunek powtarza literalnie formy cudownego obrazu z Trok, a zmiany mogą wiązać się z dążeniami politycznymi monarchini, pragnącej obsadzić na tronie polskim francuskiego kandydata. Korona z liliami burbońskimi, które widniały także w herbie Ludwiki Marii, naśladuje formę burbońskich koron królów Francji: Ludwika XIII i Ludwika XIV. Autorstwo płótna pozostaje nierozpoznane, wykluczono jednak udział malarzy pracujących wówczas dla dworu: Daniela Schultza i Claude Callota.
Słowa kluczowe:
Matka Boska Trocka, wizytki, Ludwika Maria Gonzaga, cudowne wizerunki maryjneBibliografia
Badach, Artur. „Sztuka w kręgu królowej Ludwiki Marii Gonzagi – o niektórych sposobach kreowania obrazu władcy”. W: Ludwika Maria Gonzaga (1611–1667). Między Paryżem a Warszawą, redakcja Anna Kalinowska, Paweł Tyszka, 212–242. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, 2019.
Google Scholar
Bėkšta, Arūnas, i Dalia Panavaitė. „Paveikslo «Trakų madona» tapybos technikos tyrimas”. Lietuvos dailės muziejus. Metraštis 4 (2001): 186–197.
Google Scholar
Czyż, Anna Sylwia. „Przekaz symboliczny i propagandowy programów heraldycznych w siedemnastowiecznych żałobnych drukach Pacowskich, czyli «Liliaci» i ich Gozdawa”. Przegląd Wschodni 56, nr 4 (2018): 739–765.
Google Scholar
Czyżewski, Krzysztof J. „Kaplica Wazów ‒ czyli ostatnie mauzoleum jagiellońskie na Wawelu”. Studia Waweliana 17 (2016): 77–129.
Google Scholar
De Caprio, Francesca. „L’entrata solenne a Danzica della regina di Polonia L. M. Gonzaga Nevers attraverso alcuni resoconti francesi e italiani”. Eastern European History Review 2, nr 2 (2019): 67–84.
Google Scholar
Kałamajska-Saeed, Maria. „Litewskie korony Królowej Niebios”. Acta Academiae Artium Vilnensis, t. 65–66 (2012): 135–152.
Google Scholar
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 10: Województwo warszawskie, z. 20: Pułtusk i okolice. Redakcja Małgorzata Omilanowska, Jakub Sito. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1999.
Google Scholar
Kolendo-Korczak, Katarzyna, i Agnieszka Trzos. Sarkofagi metalowe w grobach królewskich na Wawelu. Historia, wymowa ideowa, konserwacja i restauracja. Katowice–Kraków: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki, 2022.
Google Scholar
Kruk, Mirosław Piotr. Ikony-obrazy w świątyniach rzymsko-katolickich dawnej Rzeczypospolitej. Kraków: Collegium Columbinum, 2011.
Google Scholar
Mickūnaitė, Giedrė. Maniera Greca in Europe’s Catholic East. On Identities of Images in Lithuania and Poland (1380s–1720s). Amsterdam: Amsterdam University Press, 2023.
Google Scholar
Mickūnaitė, Giedrė. „Stebuklingasis Dievo Motinos atvaizdas ir »graikiškos« tapybos tradicija Trakų parapinėje bažnyčioje”. Acta Academiae Artium Vilnensis, t. 69 (2013): 47–64.
Google Scholar
Mickūnaitė, Giedrė. „Tikrumo link: Trakų Dievo Motinos paveikslo pri(si)taikymas Naujiesiems laikams“. W: Vaizdo kontrolė, redakcja Erika Grigoravičienė, 10–33. Vilnius: Lietuvos kultūros tyrimų institutas, 2014.
Google Scholar
Okoń, Jan. „Ks. Piotr Skarga jako promotor kultu św. Kazimierza”. Senoji Lietuvos Literatūra, t. 35–36 (2013): 239‒268.
Google Scholar
Paduch, Julia. „Przejawy staropolskiej «mowy nienawiści» na przykładzie ocen działalności Ludwiki Marii Gonzagi”. Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym 72, nr 3 (2024): 87–109.
Google Scholar
Pieczęcie królów i królowych Polski. Tabularium Actorum Antiquorum Varsoviense Maximum, Divisio Prima – „InSimul”. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2010.
Google Scholar
Račiūnaitė, Tojana. „Dievo Motinos rožė: Trakų stebuklingojo paveikslo ikonografijos kontekstai”. Acta Academiae Artium Vilnensis, t. 90 (2018): 115–146.
Google Scholar
Segal, Sam, i Klara Alen. Dutch and Flemish Flower Pieces. Paintings, Drawings and Prints up to the Nineteenth Century, t. 1. Leiden–Boston: Brill Hes & De Graaf, 2020.
Google Scholar
Surdokaitė-Vitienė, Gabija, i Svetlana Poligienė. „Trakų Dievo Motinos atvaizdo kartotės XVII–XIX amžiuje”. Acta Academiae Artium Vilnensis, t. 90 (2018): 147–196.
Google Scholar
Szafrańska, Małgorzata. „Ogrody wiedzy”. W: Ars et educatio. Kultura artystyczna Uniwersytetu Warszawskiego, redakcja Jerzy Miziołek, 293–308. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2003.
Google Scholar
Szmydki, Ryszard. „Pośmiertny inwentarz Ludwiki Marii Gonzagi, 1667 r.”. Rocznik Warszawski 23 (1993): 261–294.
Google Scholar
Vaišnora, Juozas. Marijos garbinimas Lietuvoje. Roma: Lietuvių Katalikų Mokslo Akademijos Leidinys, 1958.
Google Scholar
Vitkauskienė, Birutė Rūta. „Trakų Marijos paveikslo aptaisai”. Acta Academiae Artium Vilnensis, t. 21 (2001): 153–156.
Google Scholar
Žalėnas, Gintautas. „Rekonstrukcja obrazu Matki Boskiej Trockiej w świetle najnowszych badań”. Przegląd Wschodni 7, nr 3 (2001): 775–788.
Google Scholar
Žalėnas, Gintautas. „IX. 7. Stebuklingojo Trakų Marijos paveikslo Marijos karūna”. W: Lietuvos sakralinė dailė. Lietuvos tūkstantmečio programos ir Jubiliejinių 2000 metų parodos „Krikščionybė Lietuvos mene” katalogas, t. 4: Auksakalystė, XIII–XX a., z. 1: Kolekcijos, redakcja Jolita Liškevičienė, 184–185. Vilnius: Lietuvių dailės muziejus, 2006.
Google Scholar
Autorzy
Marcin Zglińskimarcin.zglinski@asp.waw.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-0662-5306
Dr Marcin Zgliński – historyk sztuki, absolwent Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, pracownik naukowy Instytutu Sztuki PAN i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Zajmuje się badaniami nad sztuką nowożytną oraz XX w., zwłaszcza na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Jest specjalistą w dziedzinie inwentaryzacji i dokumentacji zabytków, w latach 2007–2025 pełnił funkcję redaktora naczelnego „Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce”. Zajmuje się także szeroko pojętą ikonografią muzyczną oraz związkami muzyki i sztuk plastycznych, zwłaszcza zaś problematyką historycznych prospektów organowych.
Statystyki
Abstract views: 7PDF downloads: 2
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marcin Zgliński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Katarzyna Kolendo-Korczak, Zbigniew Michalczyk, Marcin Zgliński, Odpowiedź na uwagi pani dr Krystyny Staweckiej , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 81 Nr 2 (2019)
