Najważniejsza ruina. Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie
Małgorzata Omilanowska
momilan@ispan.plInstytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-9766-0424
Abstrakt
Przedmiotem rozważań są powojenne dzieje warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza, poczynając od okoliczności powstania miejsca upamiętnienia łączącego przedwojenny koncept Grobu Nieznanego Żołnierza z powojennym monumentalizowaniem ruin powstałych w wyniku zniszczeń II wojny światowej. Świadomie skonstruowany, niejako dwuwątkowy, a zarazem najbardziej rozpoznawalny na świecie polski pomnik podlegał w następnych dekadach modyfikacjom i uzupełnieniom zgodnie z aktualnymi potrzebami polityki historycznej państwa polskiego. Odtworzenie zabudowy zachodniej strony Placu Piłsudskiego pozbawi pomnik części jego przekazu ideowego.
Słowa kluczowe:
upamiętnienie, pamięć, pomnik, ruina jako pomnik, polityka historyczna, Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie, Zygmunt Stępiński, Marian SpychalskiBibliografia
Bałus, Wojciech. „Ruina”. W: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, redakcja Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, 442–444. Warszawa: Wydawnictwo Librus, 2014.
Google Scholar
Brzostek, Błażej. Za progiem. Codzienność w przestrzeni publicznej Warszawy lat 1955–1970. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007.
Google Scholar
Czaputowicz-Głowacka, Maria. „Narracje heroiczne w przestrzeni miejskiej. Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie oraz otaczająca go przestrzeń po roku 1990”. Stan Rzeczy, nr 2 (2020): 173–206.
DOI: https://doi.org/10.51196/srz.19.8
Google Scholar
Girzyński, Zbigniew. Śpiący rycerz. Zapomniana historia „nieznanego żołnierza”. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2009.
Google Scholar
Hübner-Wojciechowska, Joanna. Grób Nieznanego Żołnierza. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991.
Google Scholar
Imperial Debris. On Ruins and Ruination. Redakcja Ann Laura Stoler. Durham–London: Duke University Press, 2013.
Google Scholar
Koselleck, Reinhart. „Polityczny kult zmarłych. Pomniki wojenne w dobie nowoczesności”. Tłumaczenie Łukasz Kłoczek. Stan Rzeczy, nr 2 (2020): 153–172.
DOI: https://doi.org/10.51196/srz.19.7
Google Scholar
Lechowski, Andrzej. „Wkład jednostek Ludowego Wojska Polskiego w odbudowę Warszawy w latach 1945–1949”. Wojskowy Przegląd Historyczny 23, nr 3 (1978): 43–86.
Google Scholar
Lisowski, Witold. Panteon Pamięci Narodowej. Historia Grobu Nieznanego Żołnierza. Warszawa: Fundacja Grobu Nieznanego Żołnierza, 2006.
Google Scholar
Lisowski, Witold. Sercu bliskie. Polskie symbole narodowe. Grób Nieznanego Żołnierza. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1987.
Google Scholar
Majewski, Piotr. Czas końca, czas początku. Architektura i urbanistyka Warszawy historycznej 1939–1956. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2018.
Google Scholar
Markert, Wojciech, i Romuald Karaś. Pamięć nieustająca. …jest takie miejsce w Warszawie. Redakcja Aleksander Rowiński. Warszawa: Oficyna Literatów Rój, 2012.
Google Scholar
Napieralski, Mateusz. W arkadach żołnierskiej chwały. 100 lat Grobu Nieznanego Żołnierza. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2025.
Google Scholar
Omilanowska-Kiljańczyk, Małgorzata. „Pałac i plac Saski w dobie nowoczesnej. Przebudowa czy zmiana paradygmatu”. Rocznik Historii Sztuki, t. 49 (2024): 105–161. https://doi.org/10.24425/rhs.2024.151776.
DOI: https://doi.org/10.24425/rhs.2024.151776
Google Scholar
Piątek, Grzegorz. Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2020.
Google Scholar
Pietrasik, Agata. „Budowniczowie ruin: reprezentacje zburzonej Warszawy w rysunku i wystawach lat 40”. Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej, nr 11 (2015). https://doi.org/10.36854/widok/2015.11.961.
DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2015.11.961
Google Scholar
Piotrowski, Paweł. „Poprawianie tradycji”. Polska Zbrojna, nr 43 (2000): 38.
Google Scholar
Ruin Memories. Materialities, Aesthetics and the Archaeology of the Recent Past. Redakcja Bjørnar Olsen, Þóra Pétursdóttir. London–New York: Routledge, 2014.
Google Scholar
Skiba, Czesław. Pomniki Nieznanego Żołnierza. Świat i Polska. Przewodnik. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2004.
Google Scholar
Stewart, Susan. The Ruins Lesson. Meaning and Material in Western Culture. Chicago: Chicago University Press, 2020.
DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226632759.001.0001
Google Scholar
Stępiński, Zygmunt. Siedem placów Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988.
Google Scholar
Stoler, Ann Laura. „«Rozkład pozostaje». Od ruin do rujnacji”. Tłumaczenie Agnieszka Rejniak-Majewska. Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej, nr 4 (2013). https://doi.org/10.36854/widok/2013.4.1223.
DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2013.4.1223
Google Scholar
Strzałkowski, Waldemar. Grób Nieznanego Żołnierza. Warszawa: Fundacja Historia i Kultura, 2012.
Google Scholar
Zieliński, Jarosław. Plac. Warszawski Plac Piłsudskiego jako zwierciadło losów i duchowej kondycji narodu. Warszawa: Wydawnictwo Ekbin, 2019.
Google Scholar
Autorzy
Małgorzata Omilanowskamomilan@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0001-9766-0424
Prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska jest historyczką sztuki, absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego, profesorką w Instytucie Sztuki PAN i dyrektorką Zamku Królewskiego w Warszawie. Była stypendystką kilkunastu europejskich instytucji naukowych, m.in. Deutsches Akademisches Austauschdienst oraz Wissenschaftskolleg w Berlinie. Była członkinią wielu rad naukowych m.in. Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze i House of European History w Brukseli, a obecnie rady Deutsches Historisches Institut, Rady Programowej Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku oraz rad Muzeum Narodowego w Gdańsku i Muzeum Historii Gdańska. W latach 2012–2014 była podsekretarzem stanu, a w latach 2014–2015 Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Specjalizuje się w problemach architektury XIX, XX i XXI w., przede wszystkim Warszawy, Gdańska i regionu pobrzeża Bałtyku, a także dziejów ochrony zabytków i życia artystycznego. Jest autorką ponad setki artykułów naukowych i książek.
Statystyki
Abstract views: 25PDF downloads: 8
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Małgorzata Omilanowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Małgorzata Omilanowska, Pierwsza siedziba Sejmu II Rzeczypospolitej. Addenda et corrigenda , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 83 Nr 1 (2021): numer zwykły
