Cynowy sarkofag prymasa Henryka Firleja (1625) w podziemiach katedry pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Mikołaja w Łowiczu. Zarys problematyki historycznej i artystycznej
Katarzyna Kolendo-Korczak
katarzyna.kolendo@ispan.plInstytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-8523-576X
Abstrakt
W 2024 r. w podziemiach katedry w Łowiczu odkryto cynowy sarkofag prymasa Henryka Firleja (1574–1626). Obiekt, wsparty na podporach w formie heraldycznych lampartów (lewartów), dekorowany jest na narożach pełnoplastycznymi figurami ewangelistów, na bokach – medalionami herbowymi, na wieku – figurą Chrystusa. Opatrzono go łacińską inskrypcją identyfikującą zmarłego, z datą „1625” i informacją o zamówieniu sarkofagu za życia prymasa. Sformułowanie to znajduje potwierdzenie w źródłach, tj. w żywocie prymasa pióra Stefana Damalewicza (1649), dodatkowo wskazującym na gdańską proweniencję zabytku. Analiza formalna i szczegóły techniczne pozwalają ostrożnie łączyć sarkofag łowicki z gdańskim warsztatem konwisarza Erazma Viriana. Obiekt wpisuje się w tradycję magnackich pochówków w metalowych sarkofagach, naśladujących królewską pompa funebris w Rzeczypospolitej XVII w.
Słowa kluczowe:
sarkofagi metalowe, konwisarstwo, sztuka sepulkralna, sztuka polska XVII w., program ikonograficzny , pompa funebris, prymas Henryk FirlejBibliografia
Bochnak, Adam. „Eksport z miast pruskich w głąb Polski w zakresie rzemiosła artystycznego”. W: Studia pomorskie, t. 1, redakcja Michał Walicki, 7–122. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1957.
Google Scholar
Chrościcki, Juliusz A. Pompa funebris. Z dziejów kultury staropolskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
Google Scholar
Czapliński, Władysław. „Henryk Firlej (zm. 1626)”. W: Polski słownik biograficzny, t. 6, 477–478. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948.
Google Scholar
Czyż, Anna Sylwia. Łowicz. Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Warszawa: Agencja Wydawnicza „Ergos”, 2010.
Google Scholar
Drążkowska, Anna. Odzież grobowa w Rzeczypospolitej w XVII i XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2008.
Google Scholar
Drążkowska, Anna. Odzież i insygnia grobowe biskupów przemyskich obrządku łacińskiego. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2014.
Google Scholar
Drążkowska, Anna, Monika Kamińska, Jakub Sito, Michał Słomski, i ks. Paweł Staniszewski. Krypty prymasów. Łowicka nekropolia. Łowicz: Kuria Diecezjalna, 2021.
Google Scholar
Eckhardt, Joanna. „Sarkofag cynowy Adama Sędziwoja Czarnkowskiego, dzieło konwisarza poznańskiego”. W: Studia renesansowe, t. 1, redakcja Michał Walicki, 332–358. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1956.
Google Scholar
Freitag, Jörg. „Zinnsarkophage in der Hohenzollerngruft 1600–1711”. W: Die Hohenzollerngruft und ihre Sarkophage. Geschichte – Bedeutung – Restaurierung, redakcja Christine Becker, Rüdiger Hoth, Sybille Schultz, 117–146. München–Berlin: Deutscher Kunstverlag, 2005.
Google Scholar
Gajewski, Jacek. „Sztuka w prymasowskim Łowiczu”. W: Łowicz. Dzieje miasta, redakcja Ryszard Kołodziejczyk, 462–606. Warszawa: Mazowiecki Ośrodek Badań Naukowych, 1986.
Google Scholar
Grupa, Małgorzata. Ubiór mieszczan i szlachty z XVI–XVIII wieku z kościoła p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2005.
Google Scholar
Gryglewski, Piotr. „Z placu budowy do więzienia, czyli jak bracia Poncino kolegiatę prymasowską w Łowiczu murowali”. W: Poza Warszawą, cz. 3: Architektura i budownictwo Mazowsza XII–XVIII wieku, redakcja Michał Wardzyński, 164–169. Warszawa: Mazowiecki Instytut Kultury, 2020.
Google Scholar
Heydel, Maria. „Richter Wilhelm”. W: Słownik artystów polskich i w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.), t. 8, redakcja Urszula Makowska, Katarzyna Mikocka-Rachubowa, 349–351. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2007.
Google Scholar
Hintze, Erwin. Die Deutschen Zinngiesser und Ihre Marken, t. 3: Norddeutsche Zinngiesser. Leipzig: Verlag von Karl W. Hiersemann, 1923.
Google Scholar
Hollstein, Friedrich Wilhelm. German Engravings, Etchings and Woodcuts ca. 1400–1700, t. 1, 3. Amsterdam: M. Hertzberger, 1954.
Google Scholar
Hornung, Zbigniew. „Z badań nad sztuką polskiego renesansu. Cz. III. Gdańska szkoła rzeźbiarska na przełomie XVI i XVII wieku”. Teka Komisji Historii Sztuki 1 (1959): 55–139.
Google Scholar
Janicki, Marek. „Grób i komemoracja wielkiego księcia Aleksandra Witolda w katedrze wileńskiej w kontekście upamiętnienia Władysława Jagiełły w katedrze krakowskiej i propagandy jagiellońskiej XIV–XVI w.”. Przegląd Historyczny 111, z. 4 (2020): 769–814.
DOI: https://doi.org/10.36693/202004p.769-814
Google Scholar
Janowski, Piotr Józef. „Oprawa artystyczno-ideowa pogrzebu Stefana Batorego”. Barok. Historia – Literatura – Sztuka 22, nr 1 (2015): 29–45.
Google Scholar
Kaczorowski, Włodzimierz. „Wolna elekcja viritim i koronacja Władysława IV”. W: Świat polskich Wazów. Eseje, redakcja Jacek Żukowski, Zbigniew Hundert, 226–232. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2019.
Google Scholar
Kamińska, Monika. „Odkrycie nienaruszonych miejsc Prymasów w łowickiej katedrze”. Studia Lovicensia. Łowickie Studia Teologiczne 27 (2025): 35–46.
Google Scholar
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 8: Województwo lubelskie, z. 16: Powiat radzyński. Opracowanie Katarzyna Kolendo-Korczak, Anna Oleńska, Marcin Zgliński. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2019.
Google Scholar
Kolendo-Korczak, Katarzyna. „Sarkofag Stefana Batorego i jego wzory graficzne, czyli Res gestae regi Stephani”. Biuletyn Historii Sztuki 75, nr 4 (2013): 641–670.
Google Scholar
Kolendo-Korczak, Katarzyna, i Agnieszka Trzos. „Cynowe sarkofagi Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki. Konserwacja i restauracja, historia, wymowa ideowa”. Ochrona Zabytków 71, z. 2 (2018): 61–106.
Google Scholar
Kolendo-Korczak, Katarzyna, i Agnieszka Trzos. Sarkofagi metalowe w Grobach Królewskich na Wawelu. Historia, wymowa ideowa, konserwacja i restauracja. Katowice–Kraków: Akademia Sztuk Pięknych, Zamek Królewski na Wawelu, 2022.
Google Scholar
Krause, Janusz. Sarkofagi cynowe. Problematyka technologiczna, warsztatowa i konserwatorska. Toruń: Wydawnictwo Troja, 1995.
Google Scholar
Krause, Janusz, Maria Rudy, i Michał Woźniak. Sarkofagi rodu Opalińskich – Sieraków, Toruń: Wydawnictwo Troja, 1995.
Google Scholar
Krypty grobowe kościoła pw. św. Franciszka z Asyżu w Krakowie w świetle badań interdyscyplinarnych, t. 1: Archeologia – Historia – Kostiumologia; t. 2: Antropologia – Archeobotanika – Mikrobiologia – Konserwacja. Redakcja Anna Drążkowska. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2020.
Google Scholar
Librowski, Stanisław. „Wypisy z akt kapituły w Łowiczu do zakrystii, skarbca, biblioteki, archiwum i kancelarii miejscowej kolegiaty i kapituły z lat 1525–1818”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 53 (1986): 275–393.
DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.7776
Google Scholar
Mrozowski, Przemysław. „Siste gradum viator – o upamiętnieniu zmarłych w sztuce dawnej Polski”. W: Przeraźliwe echo trąby żałosnej do wieczności wzywającej. Śmierć w kulturze dawnej Polski od średniowiecza do końca XVIII wieku, redakcja Przemysław Mrozowski, 52–84. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2000.
Google Scholar
Ochmann-Staniszewska, Stefania. Dynastia Wazów w Polsce. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2007.
Google Scholar
Petrus, Anna. „Sarkofagi Sieniawskich”. W: Cyna. Zabytki sztuki konwisarskiej w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu, 12–25. Kraków: Zamek Królewski na Wawelu, 2014.
Google Scholar
Petrus, Jerzy T. Kościoły i klasztory Żółkwi. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1994.
Google Scholar
Rożek, Michał. Uroczystości w barokowym Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1976.
Google Scholar
Tatarkiewicz, Władysław. „Nagrobki z figurami klęczącymi”. W: O sztuce polskiej XVII i XVIII wieku. Architektura, rzeźba, 400–436. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966.
Google Scholar
Trzos, Agnieszka. Sarkofagi cynowe z Grobów Królewskich na Wawelu oraz mauzoleów rodzin Promnitzów w Pszczynie i Hochbergów w Świebodzicach. Konserwacja i restauracja, technika, technologia… Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2023.
Google Scholar
Tuchołka-Włodarska, Barbara. „Z badań nad sarkofagiem króla Zygmunta Augusta”. Biuletyn Historii Sztuki 48, nr 2–4 (1986): 221–245.
Google Scholar
Vitkauskienė, Birutė Rūta. „Sarkofag ks. Janusza Radziwiłła w Kiejdanach i dzieło toruńskiego złotnika Johanna Christiana Bierpfaffa”. W: Niderlandyzm w sztuce polskiej. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki Toruń – grudzień 1992, 215–224. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1995.
Google Scholar
Wawel 1000–2000. Wystawa jubileuszowa. Kultura artystyczna dworu królewskiego i katedry. Zamek Królewski na Wawelu, maj–wrzesień 2000. Redakcja Dariusz Nowacki, Magdalena Piwocka, t. 1. Kraków: Zamek Królewski na Wawelu, 2000.
Google Scholar
Żukowski, Jacek. Żądza chwały. Władysław IV Waza w ikonografii performatywnej. Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2018.
Google Scholar
Autorzy
Katarzyna Kolendo-Korczakkatarzyna.kolendo@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-8523-576X
Katarzyna Kolendo-Korczak – absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, pracuje w Instytucie Sztuki PAN. Współautorka tomów Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce, a także dokumentacji sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Do jej zainteresowań badawczych zaliczają się sztuka i tradycja związana z upamiętnieniem zmarłych i kreacją ich wizerunku w sztuce XVII i XVIII w. W latach 2015–2020 uczestniczyła w programie konserwacji sarkofagów królewskich z katedry krakowskiej.
Statystyki
Abstract views: 17PDF downloads: 4
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Kolendo-Korczak

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Katarzyna Kolendo-Korczak, Zbigniew Michalczyk, Marcin Zgliński, Odpowiedź na uwagi pani dr Krystyny Staweckiej , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 81 Nr 2 (2019)
