Beschreibung Aller Kirchen- Gebäude der Stadt Dantzig (1695) by the Gdańsk Builder Bartel Ranisch. The Book, its Readers and Contexts

artykuł recenzowany

Franciszek Skibiński

franek.skibinski@gmail.com
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-5084-9745

Abstrakt

Artykuł analizuje Beschreibung Aller Kirchen-Gebäude der Stadt Dantzig (1695) autorstwa mistrza budowlanego Bartela Ranischa – jeden z pierwszych europejskich traktatów architektonicz-nych ukazujących gotycką architekturę z perspektywy historiograficznej. Książka opisuje gdańskie kościoły i ilustruje konstrukcję sklepień żebrowych, mając na celu inspirowanie fundatorów i przywrócenie umiejętności budowniczych. Była szeroko czytana wśród gdań-skiej elity i klasyfikowana jako literatura historyczna. Artykuł umieszcza dzieło Ranischa w kontekście nowożytnego antykwaryzmu i tożsamości miejskiej, podkreślając jego nowa-torskie wykorzystanie dokumentów cechowych. W przeciwieństwie do wielu współczesnych autorów Ranisch unikał sporów religijnych, akcentując ciągłość chrześcijaństwa od czasów zakonu krzyżackiego. Jego książka odbiegała od dominującego klasycystycznego dyskursu, koncentrując się na praktycznych metodach budowlanych. Dziś stanowi ona istotne źródło do badań nad wczesno nowożytnym mediewalizmem i historiografią architektury w Europie Środkowej i Północno-Wschodniej.

Instytucje finansujące

Narodowe Centrum Nauki, grant nr 2022/45/B/HS2/00038


Słowa kluczowe:

Gdańsk (Danzig), Bartel Ranisch, architektura, mediewalizm, historiografia XVII w.

Asendorf, Olaf. “Zur Bedeutung der Danziger Kirchtürme”. In Kościół i sztuka pobrzeża Bałtyku, edited by Michał Woźniak, 103–22. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1998.
  Google Scholar

Bauer, Stefan. The Invention of Papal History. Onofrio Panvinio between Renaissance and Catholic Reform. Oxford: Oxford University Press, 2020.
DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198807001.001.0001   Google Scholar

Besing, Tomas. “Produktion und Publikum – Aspekte der Herstellung, Verbreitung und Rezeption frühneuzeitlicher Stadtdarstellungen”. In Das Bild der Stadt in der Neuzeit 1400–1800, edited by Wolfgang Behringer, Bernd Roeck, 94–100. München: C.H. Beck, 1999.
  Google Scholar

Blech, Ernst. “Curickes Danziger Prospekte”. Mitteilungen des Westpreußischen Geschichtsvereins 2, no. 2 (1903): 32–35.
  Google Scholar

Block, Julius Caesar. Jeremias Falck. Sein Leben und seine Werke. Danzig: Carl Hinstorff ’s Verlagsbuchhandlung, 1890.
  Google Scholar

Borchardt, Frank L. German Antiquity in Renaissance Myth. Baltimore–London: The John Hopkins Press, 1971.
  Google Scholar

Bork, Robert. Late Gothic Architecture. Its Evolution, Extinction, and Reception. Turnhout: Brepols, 2018.
DOI: https://doi.org/10.1093/obo/9780199920105-0126   Google Scholar

Brandis, Marcus. La maniera tedesca. Eine Studie zum historischen Verständnis der Gotik im Italien der Renaissance in Geschichtsschreibung, Kunsttheorie und Baupraxis. Weimar: Verlag und Datenbank für Geisteswissenschaften, 2002.
  Google Scholar

Brykowska, Maria. “Pustelnia w Czernej”. Biuletyn Historii Sztuki 43, no. 2 (1981): 151–179.
  Google Scholar

Cecalupo, Chiara. “Padre Giovanni Severano tra la Congregazione e l’archeologia”. Annales Oratorii 17 (2019): 11–26.
  Google Scholar

Cieślak, Edmund. Walki społeczno-polityczne w Gdańsku w drugiej połowie XVII wieku. Interwencja Jana III Sobieskiego. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1962.
  Google Scholar

Cieślak, Katarzyna. Między Rzymem, Wittenbergą a Genewą. Sztuka Gdańska jako miasta podzielonego wyznaniowo. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000.
  Google Scholar

Coenen, Ulrich. Die spätgotischen Werkmeisterbücher in Deutschland als Beitrag zur mittelalterlichen Architekturtheorie Untersuchung und Edition der Lehrschriften für Entwurf und Ausführung von Sakralbauten. München: Scaneg Verlag, 1990.
  Google Scholar

Dandelet, Thomas James. The Renaissance of Empire in Early Modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 2014.
DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139045704   Google Scholar

Farbiszewski, Marek (ed.). “Opis Torunia z początku XVIII wieku, tzw. Memoranda Jana Baumgartena”. In Miscellanea źródłowe do historii kultury i sztuki Torunia, edited by Bogusław Dybaś, Marek Farbiszewski, 111–161. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.
  Google Scholar

Fischer, Dieter, and Hermann Maué. Medaillen und Schaumünzen auf Ereignisse in der Reichsstadt Nürnberg 1521–1806. Nürnberg: Verlag des Germanischen Nationalmuseums, 2014.
  Google Scholar

Fitzner, Sebastian. Architekturzeichnungen der deutschen Renaissance. Funktion und Bildlichkeit zeichnerischer Produktion 1500–1650. Köln: Modern Academic Publishing, 2015.
DOI: https://doi.org/10.16994/bac   Google Scholar

Fleischmann, Peter. Das Bauhandwerk in Nürnberg vom 14. bis zum 18. Jahrhundert. Nürnberg: Stadtarchiv, 1985.
  Google Scholar

Frankl, Paul. The Gothic. Literary Sources and Interpretations through Eight Centuries. Princeton: Princeton University Press, 1960.
  Google Scholar

Friedrich, Karin. The Other Prussia. Royal Prussia, Poland and Liberty, 1569–1772. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511470646   Google Scholar

Frisch, Gregorius. Der Sankt Marien Pfarrkirchen in Dantzig. Inwendige Abriss. Edited by Katarzyna Cieślak, translated by Camilla Badstübner-Kizik, in cooperation with Katarzyna Cieślak and Hanna Nogossek. Gdańsk: Officina Ferberiana, 1999.
  Google Scholar

Frost, Robert. The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford: Oxford University Press, 2015.
  Google Scholar

Fulco, Daniele. “The Architectural Folios of Jeremias Wolff ”. In Gateways to the Book. Frontispieces and Title Pages in Early Modern Europe, edited by Gitta Bertram, Nils Büttner, Claus Zittel, 527–555. Leiden–Boston: Brill, 2021.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789004464520_016   Google Scholar

Gawlicki, Marcin. Zabytkowa architektura Gdańska w latach 1945–1951. Kształtowanie koncepcji konserwacji i odbudowy. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria, 2012.
  Google Scholar

Gdańska kronika Bernta Stegmanna (1528). Edited by Julia Możdżeń, Kristina Stöbener, and Marcin Sumowski. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2019.
  Google Scholar

Gosieniecka, Anna. “Gockheller (Gock) Hans Michael”. In Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, vol. 2, edited by Andrzej Ryszkiewicz, 376. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1975.
  Google Scholar

Górski, Adam. “Wprowadzenie”. In Inskrypcje kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu w świetle rękopisu z 1649 roku, edited by Janusz Gołaszewski, Adam Górski, 17–23. Wrocław: Archiwum Państwowe we Wrocławiu, 2016.
  Google Scholar

Grulkowski, Marcin. Privilegia Casimiriana. Przywileje króla Kazimierza IV Jagiellończyka dla Gdańska z okresu wojny trzynastoletniej. Gdańsk: Muzeum Gdańska, 2023.
  Google Scholar

Grunau, Simon. Preussische Chronik, vol. 1–3, edited by Max Perlbach, Rudolf Philippi, Paul Wagner. Leipzig: Duncker & Humblot, 1876–1896.
  Google Scholar

Guillaume, Jean. “On Philibert de l’Orme. A Treatise Transcending the Rules”. In Paper Palaces. The Rise of the Renaissance Architectural Treatise, edited by Vaughan Hart, Peter Hicks, 219–231. New Haven–London: Yale University Press, 1998.
  Google Scholar

Günther, Hubertus, Renate Klinnert, and Sabine Böhler. “Die Fialenbüchlein der Spätgotik”. In Deutsche Architekturtheorie zwischen Gotik und Renaissance, edited by Hubertus Günther, 31–38. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1988.
  Google Scholar

Gurlitt, Cornelius. Andreas Schlüter. Berlin: E. Wasmuth, 1891.
  Google Scholar

Hecht, Christian. Katolische Bildertheologie im Zeitalter von Gegenreformation und Barock. Studien zu Traktaten von Johannes Molanus, Gabrielle Paleotti und anderen Autoren. Berlin: Gebr. Mann Verlag, 1997.
  Google Scholar

Herrmann, Christofer. “‘Zur Zier geputzett und rein gemacht’. Das Verhältnis der Kirchenväter zu den Kunstwerken der Marienkirche”. In Chronik der Marienkirche in Danzig. Das “Historische Kirchen Register” von Eberhard Bötticher (1616). Transkription und Auswertung, edited by Christofer Herrmann and Edmund Kizik, 205–214. Köln–Weimar–Wien: Böhlau Verlag, 2013.
DOI: https://doi.org/10.7788/boehlau.9783412211271.205   Google Scholar

Hipp, Hermann. Studien zur „Nachgotik“ des 16. und 17. Jahrhunderts in Deutschland, Böhmen, Österreich und der Schweiz. Tübingen, Univ., Fachbereich Altertumsu. Kulturwiss., Diss., 1979.
  Google Scholar

Imańska, Iwona. “Biblioteka Jakuba Bliwernitza (1667–1731), burmistrza Malborka”. Toruńskie Studia Bibliologiczne 6, no. 2 (2013): 9–30. https://doi.org/10.12775/TSB.2013.019.
DOI: https://doi.org/10.12775/TSB.2013.019   Google Scholar

Imańska, Iwona. Obieg książki w Prusach Królewskich w XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1993.
  Google Scholar

Jackowska, Krystyna. “Johanna Bensheimera seria symbolicznych rycin związanych z wojną ze Szwedami w latach 1655–1660. Przyczynek do typologii ilustracji gdańskich druków okolicznościowych XVII wieku”. In Verba volant scripta manent. Księga pamiątkowa poświęcona Janowi Michałowi Krzemińskiemu (1943–2010), edited by Aleksander Baliński, 205–229. Gdańsk: Biblioteka Gdańska PAN, 2014.
  Google Scholar

Jackowska, Krystyna. “Rytowany widok wnętrza Bibliotheca Senatus Gedanensis z 1687 roku jako przyczynek do dyskusji o początkach Biblioteki Gdańskiej”. Libri Gedanenses 35 (2018): 147–167.
  Google Scholar

Jackowska, Krystyna. “Seria czterech rycin związanych z wojną polsko-szwedzką, 1655–1660”. In Orzeł i Trzy Korony. Sąsiedztwo polsko-szwedzkie nad Bałtykiem w epoce nowożytnej (XVI–XVIII w.), edited by Katarzyna Połajun, 249–253. Warszawa: Zamek Królewski, 2002.
  Google Scholar

Jackowska, Krystyna. “Widok gdańskiego fajerwerku z okazji koronacji Michała Korybuta Wiśniowieckiego 29 września 1669 roku”. In Król jedzie! Wizyty władców polskich w Gdańsku XV–XVIII w., vol. 2: Katalog, edited by Jacek Kriegseisen, 150–151. Gdańsk: Muzeum Gdańska, 2018.
  Google Scholar

Jacks, Philip. The Antiquarian and the Myth of Antiquity. The Origins of Rome in Renaissance Thought. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
  Google Scholar

Kaczor, Dariusz. “Przepisy dotyczące majstersztyków w cechach rzemiosł artystycznych wielkich miast Prus Królewskich od XVI do końca XVIII w”. In Klejnot w koronie Rzeczypospolitej. Sztuka zdobnicza Prus Królewskich, vol. 1: Eseje, edited by Czesława Betlejewska, 32–43. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2006.
  Google Scholar

Kaleciński, Marcin. Mity Gdańska. Antyk w publicznej sztuce protestanckiej res publiki. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria, 2011.
  Google Scholar

Kaplan, Helen C. “Bartel Ranisch i sklepienia gdańskie”. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 22, no. 3 (1977): 167–190.
  Google Scholar

Kaplan, Helen C. The Danzig Churches. A study in Late Gothic Vault Development, PhD diss., State University of New York at Binghamton, Dept. of Art and Art. History, 1974.
  Google Scholar

Kizik, Edmund. “Gdański medal jubileuszowy z okazji trzechsetlecia inkorporacji Prus do Polski w 1754 roku”. Zapiski Historyczne 77, no. 2 (2012): 79–91.
  Google Scholar

Kizik, Edmund, and Christofer Herrmann (eds.). Chronik der Marienkirche in Danzig. Das “Historische Kirchen Register” von Eberhard Bötticher (1616). Transkription und Auswertung. Köln–Weimar–Wien: Böhlau, 2013.
  Google Scholar

Krasny, Piotr. Visiblia signa ad pietatem excitantes. Teoria sztuki sakralnej w pismach pisarzy kościelnych epoki nowożytnej. Kraków: Universitas, 2010.
  Google Scholar

Krebs, Christopher B. Negotiatio Germaniae. Tacitus’ Germania und Enea Silvio Piccolomini, Giannantonio Campano, Conrad Celtis und Heinrich Bebel. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2005.
DOI: https://doi.org/10.13109/9783666252570   Google Scholar

Kruszelnicki, Zygmunt. Historiografia sztuki Gdańska i Pomorza. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980.
  Google Scholar

Kulig, Anna. “Wirtualne rekonstrukcje sklepień gwiaździstych wykonane na podstawie analizy dzieła Bartla Ranischa”. Modelowanie Inżynierskie 17, no. 48 (2013): 78–85.
  Google Scholar

Kulig, Anna, and Krystyna Romaniak. “A Universal Geometrical Method for Reconstruction of Gothic Vaults”. Journal for Geometry and Graphics 12, no. 1 (2008): 81–86.
  Google Scholar

Kurkowa, Alicja. “Gdański botanik Jakub Breyne i szata graficzna jego dzieł”. Rocznik Gdański 45, no. 1 (1985): 75–94.
  Google Scholar

Kurkowa, Alicja. Grafika ilustracyjna gdańskich druków okolicznościowych XVII wieku. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979.
  Google Scholar

Llewellyn, Nigel. Funeral Monuments in Post-Reformation England. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
  Google Scholar

Michalski, Sergiusz. The Reformation and the Visual Art. The Protestant Image Question in Western and Eastern Europe. New York: Routledge, 1993.
  Google Scholar

Morsbach, Peter. Die Erbauer des Domes. Die Geschichte der Regensburger Dommeisterfamilie Roriczer-Engel. Regensburg: Schnell und Steiner, 2009.
  Google Scholar

Możdżeń, Julia. “Gdańszczanin Bernt Stegmann i jego umoralniająca kompilacja z 1528 roku”. Libri Gedanenses 34 (2017): 57–89.
  Google Scholar

Możdżeń, Julia. Przedstawianie świata przez kronikarzy gdańskich na przełomie XV i XVI wieku. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2016.
  Google Scholar

Müller, Werner. “Architektur und Mathematik”. In Architekt und Ingenieur. Baumeister in Krieg und Frieden, edited by Ulrich Schütte, 94–108. Wolfenbüttel: Herzog August Bibliothek, 1984.
  Google Scholar

Nierzwicki, Krzysztof. Biblioteki kartuzji kaszubskiej oraz jej konwentów filialnych w Berezie Kartuskiej i Gidlach. Pelplin: Bernardinum, 2001.
  Google Scholar

Nowak, Zbigniew. “Gdańsk jako ośrodek drukarski i wydawniczy do końca XVIII wieku”. Rocznik Gdański 50, no. 1 (1990): 129–153.
  Google Scholar

Nowak, Zbigniew. “Reinhold Curicke i jego dzieło na tle historiografii gdańskiej XIV–XVII wieku”. In Dyament w Koronie / The Diamond in the Crown / Der Diamant in der Krone, edited by Maria Babnis, Jerzy Kukliński, Zbigniew Nowak, Jan Kazimierz Sawicki, 288–350. Gdańsk: Biblioteka Gdańska PAN, 1997.
  Google Scholar

Oechslin, Werner. Audacia. Cesare Cesarianos Wagemut. Die in eine “Theoricale Figura” gefasste “Idea Geometricae Architectonicae”. Basel–Einsiedeln: Colmena Verlag, Stiftung Bibliothek Werner Oechslin, 2022.
  Google Scholar

Oechslin, Werner. “Bildwelten, Säulenlehren und dergleichen: italienische Invasionen”. In Architekturtheorie im deutschsprachigen Kulturraum 1486–1648, edited by Werner Oechslin, Tobias Büchi, Martin Pozsgai, 103–123. Einsiedeln–Basel: Colmena Verlag, 2018.
  Google Scholar

Oksanish, John. Vitruvian Man. Rome Under Construction. Oxford: Oxford University Press, 2019.
DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780190696986.001.0001   Google Scholar

Pałubicki, Janusz. Malarze gdańscy. Malarze, szklarze, rysownicy i rytownicy w okresie nowożytnym w gdańskich materiałach archiwalnych, vol. 1: Środowisko artystyczne w gdańskich materiałach archiwalnych; vol. 2: Słownik malarzy, szklarzy, rytowników i rysowników. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2009.
  Google Scholar

Pałubicki, Janusz. “Rzeźbiarz gdański Hans Caspar Gockheller”. Gdańskie Studia Muzealne 2 (1978): 121–140.
  Google Scholar

Paluchowski, Piotr. “Drukarze z ulicy Rzeźnickiej. Właściciele drukarni Rady Miejskiej i Gimnazjum Akademickiego na Starym Przedmieściu”. In Stare Przedmieście, edited by Janusz Dargacz, Katarzyna Kurkowska, 199–215. Gdańsk: Muzeum Gdańska, 2019.
  Google Scholar

Paul, Ulrich. Studien zur Geschichte des deutschen Nationalbewußtseins im Zeitalter des Humanismus und der Reformation. Berlin: Matthiesen Verlag, 1936.
  Google Scholar

Pelczarowa, Maria. “Z dziejów oficyn drukarskich w Gdańsku (w. XVI–XVIII)”. Rocznik Gdański 14 (1955): 144–165.
  Google Scholar

Penner, Horst. “Peter Willer. Ein mennonitischer Baumeister und Kupferstecher in Danzig des 17. Jahrhundert”. Mennonitische Geschichtsblätter. N. F. 27, no. 22 (1970): 50–54.
  Google Scholar

Pérouse de Montclos, Jean-Marie. “Les éditions des traités de Philibert De L’Orme au XVIIe siècle”. In Les traités d’architecture à la Renaissance, edited by Jean Guillaume, 355–365. Paris: Picard, 1988.
  Google Scholar

Pérouse de Montclos, Jean-Marie. Philibert De l’Orme. Architecte du roi (1514–1570). Paris: Mengès, 2000.
  Google Scholar

Pękacka-Falkowska, Katarzyna. “The Anatomical-Surgical and Engraving Instruments of the Danzig Physician Christoph Gottwald”. Klio 55 (2020): 279–306.
DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2020.044   Google Scholar

Piechota, Grażyna. “Drukarze rad miejskich i gimnazjalni jako edytorzy książek szkolnych w okresie staropolskim”. Toruńskie Studia Bibliologiczne 13, no. 1 (2020): 199–218.
DOI: https://doi.org/10.12775/TSB.2020.009   Google Scholar

Pilecka, Elżbieta. “Charakter hanzeatyckiej sztuki miast pruskich późnego średniowiecza na przykładzie sakralnej architektury Gdańska”. In Sztuka Prus XIII–XVIII wieku, edited by Michał Woźniak, 39–69. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1994.
  Google Scholar

Pomian, Krzysztof. Przeszłość jako przedmiot wiedzy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2010.
  Google Scholar

Potié, Philippe. Philibert De l’Orme. Figures de la pensée constructive. Marseille: Parenthèses, 1996.
  Google Scholar

Raepke, Kazimierz. Kościół dawnej kartuzji kaszubskiej w Kartuzach. Zarys historii. Wejherowo: Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszbusko-Pomorskiej w Wejherowie, 1992.
  Google Scholar

Reinle, Adolf. Italienische und deutsche Architekturzeichnungen 16. und 17. Jahrhundert. Die Plansammlungen von Hans Heinrich Stadler (1603–1660), Johann Ardüser (1585–1685) und ihre gebauten Gegenstücke. Basel: Wiese Verlag, 1994.
  Google Scholar

von Różycki, Kazimierz. Die Kupferstecher Danzigs. Ein Beitrag zur Geschichte des Kupferstichs. Danzig: Theodor Bertling, 1893.
  Google Scholar

Russo, Francesco. “The Printed Illustration of Medieval Architecture in Pre-Enlightenment Europe”. Architectural History 54 (2011): 119–170.
DOI: https://doi.org/10.1017/S0066622X00004020   Google Scholar

Samól, Piotr. Młode miasto Gdańsk (1380–1455) i jego patrymonium. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2018.
  Google Scholar

Schaeffer, Peter. “The Emergence of the Concept ‘Medieval’ in Central European Humanism”. The Sixteenth Century Journal 7, no. 2 (1976): 21–30.
DOI: https://doi.org/10.2307/2539557   Google Scholar

Schlegelmilch, Ulrich. Descriptio templi. Architektur und Fest in der lateinischen Dichtung des konfessionellen Zeitalters. Regensburg: Schnell und Steiner, 2003.
  Google Scholar

Schmidt, Patrick. Wandelbare Traditionen – tradierter Wandel. Zünftische Erinnerungskulturen in der Frühen Neuzeit. Köln–Weimar–Wien: Böhlau Verlag, 2009.
  Google Scholar

Schmit, Lothar. “Hans Schmuttermayer”. In Architekturtheorie im deutschsprachigen Kulturraum 1486–1648, edited by Werner Oechslin, Tobias Büchi, Martin Pozsgai, 159–160. Einsiedeln–Basel: Colmena Verlag, 2018.
  Google Scholar

Schmit, Lothar. “Matthias Roritzer”. In Architekturtheorie im deutschsprachigen Kulturraum 1486–1648, edited by Werner Oechslin, Tobias Büchi, Martin Pozsgai, 155–158. Einsiedeln–Basel: Colmena Verlag, 2018.
  Google Scholar

Seidel, W., and [Ernst] A.[ugust] Hagen. “Nachrichten über Danziger Kupferstecher”. Neue Preussische Provinzial-Blätter 3 (1847): 161–179.
  Google Scholar

Skibiński, Franciszek. “Cechy murarskie i rzeźbiarskie w miastach Prus Królewskich”. In Wspólnoty pracy i wiary. Cechy w miastach Prus Królewskich, vol. 1: Eseje, edited by Franciszek Skibiński, 81–88. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2024.
  Google Scholar

Skibiński, Franciszek. “The Gdańsk Builder Bartel Ranisch (1648–1710?): New Research on His Biography and Architectural Activity”. Biuletyn Historii Sztuki 87, no. 1 (2025): 5–34. https://doi.org/10.36744/bhs.2553.
DOI: https://doi.org/10.36744/bhs.2553   Google Scholar

Skibiński, Franciszek. “Johann Regius i Konrad Graser Starszy o kulcie obrazów. Przyczynek do dziejów sztuki w nowożytnym Toruniu”. Zapiski Historyczne 76, no. 2 (2011): 77–86.
  Google Scholar

Skibiński, Franciszek. “Książka i grafika o tematyce architektonicznej w nowożytnym Gdańsku. Wprowadzenie i nowe ustalenia”. In O miejsce książki w historii sztuki, edited by Agnieszka Gronek, 213–216. Kraków: Collegium Columbinum, 2015.
  Google Scholar

Sobecka, Anna. Obrazowanie natury w nowożytnym Gdańsku. O kulturze kolekcjonerskiej miasta. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria, 2021.
  Google Scholar

Sulerzyska, Teresa. “Księgarnia Försterów – ‘Bibliopolium Forsterianum’ 1617–1668”. Rocznik Historii Sztuki 27 (2002): 131–169.
  Google Scholar

Szafran, Przemysław. “Katalog aukcyjny i aukcja biblioteki Fryderyka Fabriciusa w 1727 roku na tle aukcji bibliofilskich w Gdańsku do końca XVIII wieku”. Libri Gedanenses, vol. 1 (1968): 55–106.
  Google Scholar

Szafran, Przemysław. “Księgozbiór prywatny Wincentego i Fryderyka Fabriciusów w świetle katalogu aukcyjnego z roku 1727”. Rocznik Gdański 25 (1966): 305–322.
  Google Scholar

Szafran, Przemysław. “Warsztat historyczny Reinholda Curicke dziejopisarza Gdańska XVII wieku w świetle jego księgozbioru (Z dziejów księgozbiorów prywatnych w Gdańsku w XVII i XVIII w.)”. Libri Gedanenses, vol. 2–3 (1968–1969): 87–128.
  Google Scholar

Talbierska, Jolanta. “Charles de la Haye – francuski rytownik w Gdańsku i Warszawie”. In Francuskopolskie relacje artystyczne w epoce nowożytnej, edited by Andrzej Pieńkos, Agnieszka Rosales Rodriguez, 33–47. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2010.
  Google Scholar

Talbierska, Jolanta. Grafika XVII wieku w Polsce. Funkcje, ośrodki, artyści, dzieła. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2011.
  Google Scholar

Targosz, Karolina. “Ilustracje botaniczne do dzieł Jacoba Breyniusa i jego współpraca z artystami”. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 9 (2009): 133–141.
  Google Scholar

Tylicka, Teresa, and Jacek Tylicki. Dawny Gdańsk w rycinach z kolekcji pastora Johanna Jacoba Haselaua. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2022.
  Google Scholar

Tylicki, Jacek. “Wielka księga mistrzów cechu malarskiego w Gdańsku”. In Wspólnoty pracy i wiary. Cechy w miastach Prus Królewskich, vol. 2: Katalog, edited by Franciszek Skibiński, 336–337. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2024.
  Google Scholar

Unity and Discontinuity. Architectural Relationships between the Southern and Northern Low Countries (1530–1700). Edited by Krista De Jonge, Konrad Ottenheym. Turnhout: Brepols, 2007.
  Google Scholar

Voigt, Johannes. “Beitrag zur Geschichte der Danziger Kupferstecher” [completed by W. Seidel and E.A. Hagen]. Neue Preussische Provinzial-Blätter 4 (1847): 5–11.
  Google Scholar

Wenta, Jarosław. “Datacje kościołów św. Katarzyny i NP Marii w historiografii gdańskiej XVI–XVIII wieku”. Sprawozdania Towarzystwa Naukowego w Toruniu 37 (1983): 85–88.
  Google Scholar

Widacka, Hanna. “Ikonografia Częstochowy w grafice XVII i XVIII w.” Studia Claramontana 4 (1983): 289–337.
  Google Scholar

Wojtczak, Katarzyna. “‘Ostoja oświaty i azyl dla sztuki’ – dziewiętnastowieczna przebudowa klasztoru pofranciszkańskiego w Gdańsku na zespół szkół i Muzeum Miejskie”. In Stare Przedmieście, edited by Janusz Dargacz, Katarzyna Kurkowska, 285–306. Gdańsk: Muzeum Gdańska, 2019.
  Google Scholar

Zonenberg, Sławomir. Kronika Szymona Grunaua. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 2009
  Google Scholar


Opublikowane
2026-04-17

Cited By / Share

Skibiński, F. (2026). Beschreibung Aller Kirchen- Gebäude der Stadt Dantzig (1695) by the Gdańsk Builder Bartel Ranisch. The Book, its Readers and Contexts. Biuletyn Historii Sztuki, 88(1), 5–40. https://doi.org/10.36744/bhs.4268

Autorzy

Franciszek Skibiński 
franek.skibinski@gmail.com
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Polska
https://orcid.org/0000-0002-5084-9745

Franciszek Skibiński jest adiunktem na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Opublikował monografię Willem van den Blocke. A Sculptor from the Low Countries in the Baltic Region (2020) oraz eseje, które ukazały się w „Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek” 63 (2013), Arts et artistes du Nord à la cour de François Ier (2017) i Sculpture in Print, 1480–1600 (2021). Publikował także w Routledge Encyclopedia of the Renaissance World.



Statystyki

Abstract views: 22
PDF downloads: 1


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Franciszek Skibiński

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.