Patrząc na Buczę. Badacz Zagłady wobec wizualnych świadectw współczesnego ludobójstwa

Jacek Leociak

konteksty@ispan.pl
Instytut Badań Literackich PAN (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-1471-6926

Abstrakt

Masakra cywilów, jakiej dopuścili się Rosjanie w Buczy, jest punktem wyjścia do rozważań na temat tekstowych i wizualnych świadectw zbiorowej przemocy, aktów ludobójstwa, a przede wszystkim Zagłady. Namysłowi poddane zostały wybrane przykłady przemocy indywidualnej i działań eksterminacyjnych mających miejsce w różnych uwarunkowaniach historycznych i politycznych (od zbrodni na jeńcach podczas wojny secesyjnej, linczu, Holokaustu, wojny w Syrii i rosyjskich zbrodni wojennych popełnianych w Ukrainie). Zróżnicowaniu kontekstu historyczno-politycznego towarzyszy różnorodność mediów komunikacyjnych służących do zapisu i przekazania doświadczeń granicznych, które stały się udziałem ofiar: od świadectw pisanych po blogi internetowe i wpisy na Facebooku, od rycin i zdjęć publikowanych w prasie, po profesjonalne filmy dokumentalne wyświetlane w salach sądowych podczas procesów zbrodniarzy i w salach kinowych podczas specjalnych projekcji, a także prywatne zdjęcia i filmy robione telefonami komórkowymi i umieszczane w internecie. Przy zmienności realiów historycznych i mediów pozostaje jednak niezmienny rdzeń tego typu świadectw: po pierwsze nieodparta potrzeba, wręcz nakaz ich sporządzania, po drugie — fundamentalne podobieństwo, czyli wspólne dla wszystkich tych świadectw fundament: śmiertelny lęk, przerażenie, groza, poczucie bezbronności i opuszczenia. Autor skupia się przede wszystkim nad charakterem przekazu wizualnego, fenomenem fotografii okrucieństwa i przemocy, oraz ich oddziaływania na odbiorcę.


Słowa kluczowe:

Bucza, Ukraina, ludobójstwo, Holokaust

Pobierz


Opublikowane
2024-02-28

Cited By / Share

Leociak, J. (2024) „Patrząc na Buczę. Badacz Zagłady wobec wizualnych świadectw współczesnego ludobójstwa”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 343(4), s. 173–181. doi: 10.36744/k.2561.

Autorzy

Jacek Leociak 
konteksty@ispan.pl
Instytut Badań Literackich PAN Polska
https://orcid.org/0000-0003-1471-6926

Jacek Leociak – prof. dr hab., kierownik Zakładu Badań nad Literaturą Zagłady w Instytucie Badań Literackich PAN, członek założyciel Centrum Badań nad Zagładą Żydów przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, redaktor rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. Opublikował: Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego; Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście (wspólnie z Barbarą Engelking); Doświadczenia graniczne. Studia o dwudziestowiecznych formach reprezentacji; Ratowanie. Opowieści Polaków i Żydów; Spojrzenia na warszawskie getto; Młyny boże. Zapiski o Kościele i Zagładzie (nominacja do Nagrody Literackiej Nike); Biografie ulic. O żydowskich ulicach Warszawy: od narodzin po Zagładę (Nagroda Klio w kategorii varsaviana); Wieczne strapienie. O kłamstwie, historii i Kościele; Zapraszamy do nieba. O nawróconych zbrodniarzach oraz Warszawski trójkąt zagłady (wspólnie z Zofią Waślicką-Żmijewską i Arturem Żmijewskim; nominacja do Nagrody Literackiej m.st. Warszawy). Wydał także (wraz z Martą Janczewską) antologię Archiwum Ringelbluma. Razem z Barbarą Engelking przygotował koncepcję galerii Zagłada w Muzeum POLIN. Był także pomysłodawcą i współscenarzystą zorganizowanej tam wystawy czasowej Tu Muranów. Uhonorowany Nagrodą im. Kazimierza Wyki (2019).



Statystyki

Abstract views: 19
PDF downloads: 26