The Late-Medieval Expansion of a Town Parish Church in the Light of Fabrica Ecclesiae Accounts. Example of the Church of St Martin in Lelów
Dorota Żurek
dorota.zurek@uken.krakow.plDepartment of Medieval History, Institute of History and Archival Studies, University of the National Education Commission (Poland)
https://orcid.org/0000-0003-2553-3471
Abstract
The article examines the expansion of the parish church in Lelów, a royal town of the former Cracow voivodeship, located within the diocese of Cracow. The study is based on newly discovered fragments of the fabrica ecclesiae accounts, which are of particular significance due to the rarity of the survival of this type of source material. The relatively well-preserved and, most importantly, meticulously maintained register of expenditures incurred pro fabrica ecclesiae has made it possible to examine the process of financing and implementing the major investment project that was the expansion of the parish church at the beginning of the 16th century. Analysis of the source material makes it possible to identify the previously poorly documented aspects related to the organisation of the construction site, the employment structure of master builders and craftsmen, the selection and supply of building materials, as well as the organisation of production, particularly the manufacture of lime and ceramic elements of construction.
Supporting Agencies
Keywords:
fabrica ecclesiae, late-medieval building contracts, building materials, craft workshops, Church of St Martin in LelówReferences
Adamski, Jakub. „Ius patronatus – fabrica ecclesiae – verus fundator. Kto inicjował, finansował i prowadził budowę gotyckich kościołów parafialnych na Śląsku?”. W: Fara w mieście od średniowiecza do współczesności. Społeczność, duchowość, architektura, wystrój, redakcja Rafał Eysymontt, Dariusz Galewski, 83–95. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 2019.
Google Scholar
Adamski, Jakub. „Kim był Heynricus parlirer zatrudniony przy wznoszeniu kościoła Mariackiego? Uwagi o architekturze korpusu fary i przemianach w organizacji prac budowlanych w późnośredniowiecznym Krakowie”. W: Jako serce pośrodku ciała… Kultura artystyczna kościoła Mariackiego w Krakowie, redakcja Marek Walczak, Agata Wolska, 127–136. Kraków: „Societas Vistulana”, 2021.
Google Scholar
Arszyński, Marian. Organizacja i technika średniowiecznego budownictwa ceglanego w Prusach w kontekście europejskim. Malbork: Wydawnictwo Muzeum Zamkowego w Malborku, 2016.
Google Scholar
Byng, Gabriel. Church Building and Society in the Later Middle Ages. Cambridge University Press, 2017.
DOI: https://doi.org/10.1017/9781316661765
Google Scholar
Czyżewski, Krzysztof J., i Marek Walczak. „Kościół Mariacki – fara krakowskiego patrycjatu w XV i XVI wieku”. W: Mistrz i Katarzyna. Hans von Kulmbach i jego dzieła dla Krakowa, redakcja Mirosław P. Kruk, Aleksandra Hola, Marek Walczak, 137–165. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2018.
Google Scholar
Grewolls, Antje. „Die Organisation des mittelalterlichen Pfarrkirchenbaues in den Städten Wismar, Rostock, Stralsund und Lübeck”. Mecklenburgische Jahrbücher 111 (1996): 33–68.
Google Scholar
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 3: Województwo kieleckie, redakcja Jerzy Z. Łoziński, Barbara Wolff, z. 12: Powiat włoszczowski, 30–31. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1966.
Google Scholar
Kutzner, Marian. „Technika i organizacja budowy gotyckich kościołów miejskich na Śląsku na przykładzie realizacji kościoła św. Mikołaja w Brzegu”. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, t. 9 (1980): 75–125.
Google Scholar
Laberschek, Jacek. Dzieje średniowiecznego Lelowa. Lelów [Włoszczowa]: Drukarnia Kontur, 2018.
Google Scholar
Laberschek, Jacek. „Lelów”. W: Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. 3, redakcja Tomasz Kurek, 481–512. Dostęp 9 lipca 2026. https://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?q=lel%C3%B3w&d=0&t=1.
Google Scholar
Łatak, Kazimierz. Parafia i kościół p.w. Bożego Ciała oraz klasztor kanoników regularnych laterańskich na Kazimierzu w Krakowie. Kraków: Zakład Małej Poligrafii, 1992.
Google Scholar
Militzer, Klaus. „Die Finanzierung der Kirchenbauten am Niederrhein im Spätmittelalter und in der frühen Neuzeit”. W: Budownictwo i budowniczowie w przeszłości. Studia dedykowane Profesorowi Tadeuszowi Poklewskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, redakcja Andrzej Abramowicz, Jerzy Maik, 265–280. Łódź: Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, 2002.
Google Scholar
Olczyk, Agnieszka. „Lelów. Kościół parafialny pw. Św. Marcina”. Dostęp 9 lipca 2026. https://zabytek.pl/pl/obiekty/lelow-kosciol-par-pw-sw-marcina.
Google Scholar
Oliński, Piotr. Fundacje mieszczańskie w miastach pruskich w okresie średniowiecza i na progu czasów nowożytnych (Chełmno, Toruń, Elbląg, Gdańsk, Królewiec, Braniewo). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2008.
Google Scholar
Polonio Felloni, Valeria. „Da «opere» a pubblica magistratura. La cura della cattedrale e del porto nello Genova medievale”. W: Opera. Carattere e ruolo delle fabbriche cittadine fino all’inizio dell’Età Moderna. Atti della Tavola Rotonda, della Villa I Tatti, 3 aprile 1991, redakcja Margaret Haines, Lucio Riccetti, 117–136. Florence: Leo S. Olschki, 1996.
Google Scholar
Prokop, Krzysztof Rafał. Fabrica ecclesiae. Budowa i utrzymanie katolickich miejsc kultu w diecezji krakowskiej w czasach nowożytnych. Warszawa–Kraków: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 2011.
Google Scholar
Reitemeier, Arnd. „Die Pfarrgemeinde im späten Mittelalter”. W: Die Pfarrei im späten Mittelalter, redakcja Enno Bünz, Gerhard Fouquet, 341–375. Ostfildern: Jan Thorbecke Verlag, 2013.
Google Scholar
Reitemeier, Arnd. Pfarrkirchen in der Stadt des späten Mittelalters: Politik, Wirtschaft und Verwaltung. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, 2005.
Google Scholar
Rutkowska-Płachcińska, Anna. „Budownictwo”. W: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. 2: XII–XV w., redakcja Anna Rutkowska-Płachcińska, 150–179. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN, 1978).
Google Scholar
Skierska, Izabela. „Ornaty, sierpy i węgiel. O rachunkach łęczyckiej kapituły kolegiackiej w pierwszej połowie XV w.”. W: Ecclesia – cultura – potestas. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa. Księga ofiarowana siostrze Profesor Urszuli Borkowskiej OSU, redakcja Paweł Kras, Agnieszka Januszek, Agnieszka Nalewajek, 170–173. Kraków: „SocietasVistulana”, 2006.
Google Scholar
Sroka, Stanisław. Średniowieczny Bardiów i jego kontakty z Małopolską. Kraków: „Societas Vistulana”, 2010.
Google Scholar
Średniowieczne rachunki kościołów toruńskich. Opracowanie Alicja Sumowska, Marcin Sumowski, Piotr Oliński. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2023.
Google Scholar
Węcławowicz, Tomasz. „Fazy budowy kościoła Bożego Ciała na Kazimierzu (wiek XIV i XV)”. Rocznik Krakowski 52 (1986): 19–29.
Google Scholar
Wyrobisz, Andrzej. „Czy istniały strzechy budowlane? Z zagadnień organizacji rzemieślników budowlanych w średniowieczu”. Przegląd Historyczny 53, nr 4 (1962): 745–759.
Google Scholar
Venard, Marc. „La construction des églises paroissiales, du XVe au XVIIIe siècle”. Revue d’histoire de l’Église de France 73, nr 190 (1987): 7–24.
DOI: https://doi.org/10.3406/rhef.1987.3391
Google Scholar
Zaborski, Zygmunt. Z dziejów parafii Lelów i Staromieście. Częstochowa: Nakładem autora, 1998.
Google Scholar
Żurek, Dorota. Mieszczanie w trosce o kościół. Fabrica ecclesiae w średnich i małych miastach ziemi krakowskiej do początku ery nowożytnej w kontekście europejskim. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, 2026.
Google Scholar
Authors
Dorota Żurekdorota.zurek@uken.krakow.pl
Department of Medieval History, Institute of History and Archival Studies, University of the National Education Commission Poland
https://orcid.org/0000-0003-2553-3471
Dorota Żurek PhD is an assistant professor at the Department of Medieval History, Institute of History and Archival Studies, University of the National Education Commission. Her research interests focus on the history of the small and medium-sized towns of Lesser Poland in the 15th and 16th century. Her analyses are based mainly on manuscript records of the town courts and municipal offices, offering insights into social and economic issues and matters concerning town parishes. Her most recent book Mieszczanie w trosce o kościół. Fabrica ecclesiae w średnich i małych miastach ziemi krakowskiej do początku ery nowożytnej w kontekście europejskim (2026) is devoted to the issues of parish church fabrica ecclesiae in selected townships of Lesser Poland.
Statistics
Abstract views: 32PDF downloads: 6
License
Copyright (c) 2026 Dorota Żurek
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
The author grants the publisher a royalty-free non-exclusive licence (CC BY 4.0) to use the article in Biuletyn Historii Sztuki, retains full copyright, and agrees to identify the work as first having been published in Biuletyn Historii Sztuki should it be published or used again (download licence agreement). The journal is published under the CC BY 4.0 licence. By submitting an article, the author agrees to make it available under this licence.
In issues from 1(2019) to 4(2022) all articles were published under the CC BY-NC-ND 4.0 licence. During this period the authors granted the publisher a royalty-free non-exclusive licence (CC BY-ND 4.0) to use their article in Biuletyn Historii Sztuki, retained full copyright, and agreed to identify the work as first having been published in our journal should it be published or used again.
