Wystrój rzeźbiarski kaplicy św. Marii Magdaleny przy kościele Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela w Henrykowie oraz jego twórca August Leopold Jäschke


Abstrakt

Wzniesienie oraz wyposażenie kaplicy św. Marii Magdaleny przy kościele cysterskim w Henrykowie wpisało się w ramy ostatniej ofensywy artystycznej Kościoła katolickiego na Dolnym Śląsku w czasach nowożytnych, przeprowadzonej już po włączeniu regionu do Królestwa Prus. Należało także do największych przedsięwzięć artystycznych, podjętych po połowie XVIII w. przez henrykowskiego opata Candidusa Riegera. Zachowane archiwalia pozwalają zrekonstruować podział prac przy tej realizacji. Prace murarskie, kamieniarskie i stolarskie przeprowadzone zostały w większości siłami miejscowych rzemieślników. Za pozostałe odpowiedzialni byli wrocławscy mistrzowie. Dekoracje malarskie wykonał Johann Heinrich Kynast, stiukowe Dominicus Merck, zaś ołtarz oraz elementy snycerskie nagrobka Piastów ziębickich: Bolka II i Jutty wyszły spod dłuta Augusta Leopolda Jäschkego (ok. 1709–1787). Słabo dotąd rozpoznany w literaturze rzeźbiarz funkcjonował przez ponad pięć dekad na terenie Wyspy Piaskowej, wywierając znaczący wpływ na ukształtowanie miejscowej plastyki rokokowej. Jäschke, wykształcony prawdopodobnie w znakomitym atelier Franza Josepha Mangoldta, naśladował swojego domniemanego mistrza nie tylko w rzeźbie figuralnej, ale również w tzw. małej architekturze. Przeciętne umiejętności kształtowania figur rekompensował stosowaniem modnych konceptów architektonicznych oraz rozbudowanej ornamentyki. Aktywność zawodowa Jäschkego, obejmująca terytorialnie Dolny i Górny Śląsk oraz pogranicze Wielkopolski, stanowi znakomity probierz produkcji wrocławskiego środowiska artystycznego czasów rokoka.


Słowa kluczowe

August Leopold Jäschke (ok. 1709–1787); Henryków (Heinrichau) – opactwo cysterskie; rzeźba henrykowska; sztuka Wrocławia; rzeźba późnobarokowa; rzeźba rokokowa; rzeźba barokowa na Śląsku; sztuka Monarchii Habsburskiej


Źródło finansowania

Instytut Sztuki PAN


Burgemeister, Ludwig. Der Orgelbau in Schlesien. Frankfurt am Main: Weidlich, 1973.

Chrzanowski, Tadeusz. “Rzeźba.” W Chrzanowski, Tadeusz, i Marian Kornecki. Sztuka Śląska Opolskiego. Od średniowiecza do końca w. XIX, 272–309. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1974.

Chrzanowski, Tadeusz. Bardo. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Ossolineum, 1980.

Czechowicz, Bogusław. “Opactwo cystersów w Henrykowie w XVII i XVIII wieku”. W Szlak cystersów w Polsce. Wokół księgi henrykowskiej, redakcja Eliza Bator, Bogdan Mikułowski, Katarzyna Sendecka, 41–62. Wrocław: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział Wrocławski, 1995.

Czechowicz, Bogusław. Sukcesorzy śląskich Piastów. W trzechsetlecie śmierci ostatniego z rodu (1707–2007). Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Atut” – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2007.

Degen, Kurt. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau. Frankfurt am Main: Weidlich, 1965.

Dobrzeniecki, Arkadiusz. “Cysterskie stalle zakonne w Henrykowie.” W Szlak cystersów w Polsce. Wokół księgi henrykowskiej, redakcja Eliza Bator, Bogdan Mikułowski, Katarzyna Sendecka, 63–87. Wrocław: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział Wrocławski, 1995.

Kaczmarek, Romuald, i Jacek Witkowski. Kościół św. Macieja. Przewodnik. Wrocław: Studio SENSE, 1997.

Kalinowski, Konstanty. “Rzeźby ołtarza głównego kościoła klasztornego w Henrykowie.” W Ars Una. Prace z historii sztuki, redakcja Eugeniusz Iwanoyko 121–125. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1976.

Kalinowski, Konstanty. “Die Barockskulptur in Schlesien in der 2. Hälfte des 17. Jahrhunderts.” W Barockskulptur in Mittel- und Osteuropa, redakcja Konstanty Kalinowski, 53–79. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1981.

Kalinowski, Konstanty. „Związki artystyczne Śląska i Polski w XVIII wieku”, W Sztuka 1. połowy XVIII wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Rzeszów, listopad 1978, 321–344. Warszawa: PWN, 1981.

Kalinowski, Konstanty. Rzeźba barokowa na Śląsku. Warszawa: PWN, 1986.

Kalinowski, Konstanty. “Die expressive Strömung in der schlesischen Plastik der ersten Hälfte des 18. Jahrhunderts.” Zeitschrift für Ostforschung 37, nr 1 (1988): 65–77.

Kolbiarz, Artur. “Problem istnienia rzeźbiarskiego warsztatu henrykowskiego w 4. ćw. XVII wieku.” Dzieła i Interpretacje 7 (2008): 65–79.

Kolbiarz, Artur. “Osiemnastowieczny ośrodek rzeźbiarski w Bardzie Śląskim.” W Splendor i fantazja. Studia nad rzeźbą rokokową w dawnej Rzeczypospolitej i na Śląsku, redakcja Paweł Migasiewicz, 253–275. Warszawa: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2012.

Kolbiarz, Artur. “Geneza i ewolucja ołtarza ramowego na Śląsku i w twórczości artystów związanych z ośrodkiem artystycznym w Bardzie.” Techne. Seria nowa 1 (2018):177–204.

Kolbiarz, Artur. “Nie tylko Praga. Udział śląskich rzeźbiarzy barokowych w dekorowaniu benedyktyńskich kościołów na Broumovsku.” W Barok na Broumovsku ze Śląskiej perspektywy – historia i współczesność, redakcja Arkadiusz Wojtyła, Małgorzata Wyrzykowska, 43–55, 135–143. Wrocław: Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego, 2018.

Kościoły Diecezji Świdnickiej. Nasze dziedzictwo, t. 1, opracowanie Katarzyna Jarzembowska. Bydgoszcz: Ikona, 2008.

Kozieł, Andrzej. “O ambitnym opacie i kiepskim malarzu, czyli słów kilka o wystroju malarskim kaplicy św. Marii Magdaleny przy kościele klasztornym w Henrykowie.” Karkonosz. Studenckie Materiały Krajoznawcze 8 (1993): 53–67.

Kozieł, Andrzej. “Kynast Johann Heinrich.” W Malarstwo barokowe na Śląsku, redakcja Andrzej Kozieł, 519–527. Wrocław: Via Nova, 2017.

Krause, Walter. Grundriss eines Lexikon bildender Künstler und Kunsthandwerker in Oberschlesien von den Anfängen bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. Oppeln: Der Oberschlesier, 1933.

Lenkow, Ewa. Henryków. Wrocław: Dolnośląskie Towarzystwo Oświatowe, 1970.

Mikołajek, Zuzanna. “Kaplice wschodnie kościoła cystersów w Henrykowie jako wyraz nowych zadań społecznych śląskich klasztorów mniszych w czasach baroku.” Quart 14, nr 4 (2009): 30–47.

Musiał, Marcin. “Atrybucja i datacja wyposażenia kościoła św. Antoniego z Padwy we Wrocławiu w świetle kroniki konwentu franciszkanów reformatów.” Roczniki Sztuki Śląskiej 24 (2015): 117–138.

Nowak, Romuald. Rzeźba śląska XVI–XVIII wieku. Katalog zbiorów. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 1994.

Organiściak, Jerzy. Szlak cysterski na Ziemi Ząbkowickiej. Ząbkowice Śląskie: [s. n.], 2008.

Ostowska, Danuta. “Ambony łodziowe na Śląsku.” W Rokoko. Studia nad sztuką 1. połowy XVIII w., redakcja Jan Białostocki, 247–250. Warszawa: PWN, 1970.

Pater, Józef. Katalog ruchomych zabytków sztuki sakralnej w archidiecezji wrocławskiej, t. 2. Wrocław: Kuria Arcybiskupia Wrocławska, 1982.

Petruk, Dominik. “Die Ikonographie der Dorsalreliefs des Chorgestühls in der Klosterkirche zu Heinrichau.” W Willmann i inni. Malarstwo, rysunek i grafika na Śląsku i w krajach ościennych w XVII i XVIII w., redakcja Andrzej Kozieł, Beata Lejman, 208–215. Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, Oddział Wrocławski Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Wrocław 2002.

Rzeźba śląska 1650–1770, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, opracowanie Danuta Ostowska. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 1969

Sachs, Rainer. “Sztuka Śląska od XVI do XVIII wieku. Uwagi krytyczne.”, W Sztuka pograniczy Rzeczypospolitej w okresie nowożytnym od XVI do XVIII wieku, redakcja Andrzej Józef Baranowski, 77–94. Arx Regia, Warszawa 1998.

Samek, Jan. “Ambony naves et naviculae w Polsce.” W Rokoko. Studia nad sztuką 1. połowy XVIII w., redakcja Jan Białostocki, 212–246. Warszawa: PWN, 1970.

Sito, Jakub. “Rzeźba śląskiego pogranicza Wielkopolski w XVIIII wieku.” W Sztuka pograniczy Rzeczypospolitej w okresie nowożytnym od XVI do XVIII wieku, redakcja Andrzej Józef Baranowski, 151–168. Warszawa: Arx Regia, 1998.

Stephan, Bernard. Kloster Heinrichau und seine Kunstschätze. Breslau-Deutsch Lissa: Flemmings Verlag, 1935.

Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, Muzeum Narodowe w Poznaniu, czerwiec–sierpień 1993, redakcja Konstanty Kalinowski. Poznań: Muzeum Narodowe w Poznaniu, 1993.

Trewendt, Eduard. Versuch einer Geschichte des ehemaligen Fürstlichen Cisterzienser- Stift Heinrichau bei Münsterberg in Schlesien. Breslau: in Komission bei Eduard Trewendt, 1846.

Uhlhorn, Anneliese. Meister und Werke der Plastik des Spätbarock in Breslau (ca. 1700–1750). Berlin: Alfred Unger, 1927.

Wardzyński, Michał. “Nowe uwagi na temat twórczości rzeźbiarskiej Franza Josepha Mangoldta na Śląsku i w Rzeczypospolitej (Wrocław – Trzebnica – Jawor – Jasna Góra – Kraków-Skałka – Kościelna Wieś – Tyniec).” Roczniki Sztuki Śląskiej 20 (2011): 117–154.

Wardzyński, Michał. “Marmury dolnośląskie. Zarys dziejów wydobycia i artystycznego wykorzystania w kamieniarstwie i rzeźbie w epoce nowożytnej na Śląsku i w Rzeczypospolitej.” W Rzeźba barokowa na Dolnym Śląsku w 2. połowie XVII w., redakcja Artur Kolbiarz, 109–138. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2020.

Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, redakcja Sławomir Brzezicki et al. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006.

Pobierz

Opublikowane : 2021-01-21


Kolbiarz, A. (2021). Wystrój rzeźbiarski kaplicy św. Marii Magdaleny przy kościele Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela w Henrykowie oraz jego twórca August Leopold Jäschke. Biuletyn Historii Sztuki, 82(4), 559-599. https://doi.org/10.36744/bhs.696

Artur Kolbiarz 
Katowice, Instytut Nauk o Sztuce, Uniwersytet Śląski  Polska
http://orcid.org/0000-0003-2823-432X



Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.