Życie i twórczość Łukasza Porębskiego (1594–1637). Nowe ustalenia i perspektywy badawcze

artykuł recenzowany

Kinga Zięba

kingazieba579@gmail.com
Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-7113-559X

Abstrakt

Artykuł poświęcono Łukaszowi Porębskiemu, malarzowi pochodzącemu. z Bydgoszczy, który działał w Krakowie od około 1615 do 1637 r. Choć jego nazwisko pojawia się w literaturze dotyczącej malarstwa w Rzeczypospolitej 1. połowy XVII w., twórczość artysty nie została dotąd wyczerpująco omówiona. Celem artykułu jest rewizja informacji podawanych w literaturze. Ponownie przeprowadzona kwerenda archiwalna pozwoliła skorygować życiorys malarza i uzupełnić go o nieznane dotąd informacje dotyczące jego działalności zawodowej i wykorzystywanych wzorców graficznych. Na podstawie analizy sygnowanych dzieł Porębskiego dokonano charakterystyki jego stylu, co umożliwiło weryfikację dotychczasowych atrybucji, zaproponowanie nowych oraz odrzucenie dzieł błędnie przypisywanych artyście, z których część powiązano z Tomaszem Dolabellą lub Wojciechem Podkorą.



Słowa kluczowe:

Łukasz Porębski, malarstwo XVII w., wzorce graficzne, Kraków, kościół pw. Bożego Ciała w Krakowie, Tomasz Dolabella, Wojciech Podkora

Amadio, Sonia. „Artisti famosi e nomi senza opere nella parrocchia di Sant’Andrea delle Fratte”. W: Arte e immagine del papato Borghese (1605–1621), redakcja Bruno Toscano, 17–31. San Casciano V.P.: Libro Co. Italia, 2005.
  Google Scholar

Batowski, Zygmunt. „Porębius Łukasz”. W: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, t. 27, redakcja Ulrich Thieme, Felix Becker, 272. Leipzig: Verlag von E.A. Seemann, 1933.
  Google Scholar

Brzezina, Katarzyna. „Kościół Bożego Ciała w Krakowie w latach 1918–1944 w świetle kroniki klasztornej”. W: Artifex doctus. Studia ofiarowane profesorowi Jerzemu Gadomskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, t. 2, redakcja Wojciech Bałus, Wojciech Walanus, Marek Walczak, 281–288. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2007.
  Google Scholar

Czyżewski, Krzysztof J. „Feretron”. W: Kraj skrzydlatych jeźdźców. Sztuka w Polsce 1572–1764, redakcja Jan K. Ostrowski, Piotr Krasny, Kazimierz Kuczman, 240–241. Alexandria–Warszawa: Zamek Królewski, Art Service International, 2000.
  Google Scholar

Czyżewski, Krzysztof J. „Konstancja Austriaczka w kręgu świętych niewiast i władczyń. O pewnej królewskiej fundacji w katedrze krakowskiej”. Kronika Zamkowa. Roczniki 6 (2019): 7–46.
  Google Scholar

Czyżewski, Krzysztof J. „Uwagi o obrazie «Św. Jadwiga» w kościele św. Krzyża w Krakowie”. W: Studia z dziejów kościoła Świętego Krzyża w Krakowie, redakcja Zdzisław Kliś, Grażyna Lichończak-Nurek, 271–276. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT 1999.
  Google Scholar

Czyżewski, Krzysztof J., i Marek Walczak. Jacob Mertens i malarstwo krakowskie ok. roku 1600. Kraków: Wydawnictwo Zamku Królewskiego na Wawelu, 2022.
  Google Scholar

Daranowska-Łukaszewska, Joanna. „Przyczynek do «refleksów sztuki włoskiej w polskim malarstwie sztalugowym»”. W: Tendit in ardua virtus. Studia ofiarowane Profesorowi Kazimierzowi Kuczmanowi w siedemdziesięciolecie urodzin, redakcja Adam Małkiewicz, Jan K. Ostrowski, Jerzy T. Petrus, Szymon Tracz, 189–197. Kraków: Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, 2017.
  Google Scholar

Deluga, Waldemar. „Printed Sources of Seventeenthand Eighteenth-Century Polish Art”. Recenzja Inspiracje grafiką europejską w sztuce polskiej. Czasy nowożytne, Krystyna Moisan-Jabłońska, Katarzyna Ponińska; W kręgu sztuki polskiej i grafiki europejskiej, Krystyna Moisan-Jabłońska. Print Quarterly 31, nr 2 (2014): 227–232.
  Google Scholar

Dobrzeniecki, Tadeusz, Janina Ruszczycówna, i Zofia Niesiołowska-Rothertowa. Sztuka sakralna w Polsce. Malarstwo. Warszawa: Ars Christiana, 1958.
  Google Scholar

Dzik, Janina. „Ikonografia Stanisława Kazimierczyka jako reprezentanta świątobliwych «Felicis saeculi Cracoviae» w polskiej sztuce nowożytnej”. Nasza Przeszłość 68 (1987): 61–91. https://doi.org/10.52204/np.1987.68.61-91.
DOI: https://doi.org/10.52204/np.1987.68.61-91   Google Scholar

Dzik, Janina. „Przyczynek do mecenatu artystycznego kościoła w XVII wieku”, Nasza Przeszłość 75 (1991): 329–342. https://doi.org/10.52204/np.1991.75.329-342.
DOI: https://doi.org/10.52204/np.1991.75.329-342   Google Scholar

Echols, Robert, i Frederick Ilchman. „Les Pèlerins d’Emmaüs et la fête biblique”. W: Titien, Tintoret, Véronèse… Rivalités à Venise, redakcja Vincent Delieuvin, Jean Habert, 262–273. Paris: Musée du Louvre, 2009.
  Google Scholar

Frey-Stecowa, Beata. „Felix Saeculum Cracoviae”. W: Wawel 1000–2000. Skarby Archidiecezji Krakowskiej, t. 2, redakcja Andrzej Nowobilski, 69–70. Kraków: Muzeum Archidiecezjalne, 2000.
  Google Scholar

Gąsiorowski, Wilhelm. Cechy krakowskie. Ich dzieje, ordynacje, listy, swobody, zwyczaje itp. Kraków: Nakładem Czcionkarni Ż.J. Wywiałkowskiego, 1860.
  Google Scholar

Heydel, Maria. „Podkora Albert”. W: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 7, redakcja Urszula Makowska, 366. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2003.
  Google Scholar

Heydel Maria. „Proszowski Jan Chryzostom Albert”. W: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 8, redakcja Urszula Makowska, Katarzyna Mikocka-Rachubowa, 58–59. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2007.
  Google Scholar

Heydel, Maria, i Jan Samek. „Porębski Łukasz”. W: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 7, redakcja Urszula Makowska, 418–420. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2003.
  Google Scholar

Hollstein’s Dutch and Flemish Etchings, Engravings and Woodcuts 1450–1700, t. 21: Aegidius Sadeler to Raphael Sadeler II. Redakcja Karel G. Boon, Dieuwke de Hoop Scheffer. Amsterdam: M. Hertzberger, 1980.
  Google Scholar

Hollstein’s German Engravings, Etchings, and Woodcuts 1400–1700, t. 1: Achen–Altdorfer. Redakcja Friedrich Wilhelm Hollstein. Amsterdam: M. Hertzberger, 1954.
  Google Scholar

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 11: Dawne województwo bydgoskie, z. 3. Opracowanie Tadeusz Chrzanowski, Marian Kornecki. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1977.
  Google Scholar

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 4: Kazimierz i Stradom. Kościoły i klasztory 1. Redakcja Izabella Rejduch-Samkowa, Jan Samek. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1987.
  Google Scholar

Kopeć, Jerzy J. „Interpretacja malowideł pasyjnych na szafach brackich z kaplicy św. Anny w krakowskim kościele Bożego Ciała”. W: Studia z dziejów kościoła Bożego Ciała w Krakowie, redakcja Zbigniew Jakubowski, 111–174. Kraków: Polska Prowincja Kanoników Regularnych Laterańskich 1977.
  Google Scholar

Kucharczyk, Olga. Herby przedstawicieli nacji polskiej na Uniwersytecie Padewskim. Katalog znaków heraldycznych. Warszawa: Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, 2023.
  Google Scholar

Łatak, Kazimierz. Bazylika i klasztor Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich na Kazimierzu w Krakowie. Kraków: Zakon Księży Kanoników Regularnych Laterańskich, 2005.
  Google Scholar

Łyczak, Bartłomiej. „Dawny barokowy ołtarz główny w kościele Świętojańskim w Toruniu i jego przekształcenia”. W: Opus Temporis. Aneks. Toruńskiej katedry historia najnowsza. Prace konserwatorskie i restauratorskie w latach 2018–2019, redakcja Katarzyna Kluczwajd, 83–96. Toruń: Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne, 2019.
  Google Scholar

Malewski, Zygmunt „Śladami życia artystycznego w Bydgoszczy”. Przegląd Bydgoski 5, z. 1 (1937): 18–35.
  Google Scholar

Michalczyk, Zbigniew. W lustrzanym odbiciu. Grafika europejska a malarstwo w Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
  Google Scholar

Mincer, Franciszek. Dzieje Bydgoszczy do roku 1806. Zielona Góra: Wydawnictwo WSP im. T. Kotarbińskiego, 1992.
  Google Scholar

Mincer, Franciszek. „Kultura, nauka i szkolnictwo w latach 1466–1772”. W: Historia Bydgoszczy, t. 1, redakcja Marian Biskup, 258–326. Warszawa–Poznań: PWN, 1991.
  Google Scholar

The New Hollstein. Dutch and Flemish Etchings, Engravings and Woodcuts 1450–1700, t. 34: Cornelis Cort. Redakcja Huigen Leeflang, Manfred Sellink. Rotterdam: Sound & Vision, 2000.
  Google Scholar

Noga, Zdzisław. Urzędnicy miejscy Krakowa. Część 2: 1500–1794. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2008.
  Google Scholar

Pasiecznik, Jan. Kościół i klasztor Reformatów w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1978.
  Google Scholar

Pomponi, Massimo. „Artisti a Roma nel primo trentennio del Seicento”. W: Alla ricerca di „Ghiongrat”. Studi sui libri parrocchiali romani (1600–1630), redakcja Rossella Vodret, 107–188. Roma: L’Erma di Bretschneider, 2011.
  Google Scholar

Rupiewicz, Romana. Sąd nad Jezusem. Studium ikonografii oraz źródeł od chrześcijańskiego antyku do nowożytności. Warszawa: Neriton, 2018.
  Google Scholar

Samek, Jan. „Nawrót do gotyku w sztuce Krakowa pierwszej połowy w. XVII”. Folia Historiae Artium 5 (1968): 71–127.
  Google Scholar

Samek, Jan. „Porębski Łukasz”. W: Polski słownik biograficzny, t. 27, redakcja Emanuel Rostworowski, 659–600. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
  Google Scholar

Skrabski, Józef. Kościół polski w Rzymie: tożsamość i reprezentacja w perspektywie sztuki. Kraków: Societas Vistulana, 2021.
DOI: https://doi.org/10.55545/9788367277006   Google Scholar

Skrabski, Józef. Spis Polaków w hospicjum polskim w Rzymie (XVII–XVIII w.). Kraków: Societas Vistulana, 2024.
  Google Scholar

Skrudlik, Mieczysław. Cudowny obraz Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej. Historia, ikonografia, cześć, bezdroża kultu i fałszywego nabożeństwa. Wilno, 1938.
  Google Scholar

Skrudlik, Mieczysław. „Madonna-Pośredniczka z kościoła Bożego Ciała w Krakowie”. Kurier Literacko-Naukowy, nr 42 (1930): III.
  Google Scholar

Skrudlik, Mieczysław. „Mistrz Łukasz z Krakowa”, Dawna Sztuka 2, z. 3 (1939): 235–238.
  Google Scholar

Skrudlik, Mieczysław. W sprawie twórcy obrazu N. Maryi Panny Ostrobramskiej. Wilno: Księgarnia Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, 1924.
  Google Scholar

Stolot, Franciszek. „Nie wykorzystane źródło do dziejów sztuki Krakowa w XVII i XVIII w. i księga wydatków kościoła Bożego Ciała w Krakowie”. Rocznik Krakowski 44 (1973): 63–96.
  Google Scholar

Stolot, Franciszek. „Warsztat Baltazara Kuncza. Ze studiów nad snycerstwem krakowskim I poł. XVII w.” Rozprawa doktorska, Instytut Historii Sztuki UJ, 1973.
  Google Scholar

Sudacka, Aldona. „Kościół św. Marka w Krakowie. Wyposażenie – przemiany historyczne”. W: Studia do dziejów kościoła św. Marka w Krakowie, redakcja Zdzisław Kliś, 189–201. Kraków: Oficyna Wydawnicza Wydawnictwa Naukowego PAT, 2001.
  Google Scholar

Sulewska, Renata. „Maarten de Vos and Polish Early Modern Art; Appendix: The Catalog of Polish Works of Art Based on Maarten de Vos’s Compositions”. W: Polish Baroque, European Context. (Proceedings of an International Seminar held at The Institute for Interdisciplinary Studies „Artes Liberales” University of Warsaw, June 27–28, 2011), redakcja Piotr Salwa, 257–310. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012.
  Google Scholar

Szetelnicki, Wacław. „Ikonografia błogosławionego Stanisława Kazimierczyka dawna i współczesna”. W: Święty Stanisław Kazimierczyk CRL (1433–1489). Postać – środowisko – kultura – dziedzictwo, redakcja Kazimierz Łatak, 61–104. Kraków, 2010.
  Google Scholar

Tomkiewicz, Władysław. „Łukasz Porębski”. W: Michał Walicki, Władysław Tomkiewicz, Andrzej Ryszkiewicz, Malarstwo polskie. Manieryzm. Barok, 316–317. Warszawa: Auriga, 1971.
  Google Scholar

Tomkowicz, Stanisław. Przyczynki do historyi kultury Krakowa w pierwszej połowie XVII wieku. Lwów: Towarzystwo dla Popierania Nauki Polskiej, 1912.
  Google Scholar

Tracz, Szymon. „Artystyczna oprawa brackich świąt i uroczystości w diecezji krakowskiej do 1783 roku”. Rocznik Historii Sztuki 44 (2019): 227–248.
DOI: https://doi.org/10.24425/rhs.2019.131211   Google Scholar

Zaucha, Tomasz. „Epitafium Marcina Orłowity (zm. 1630) w katedrze w Bydgoszczy i jego fundator”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 124 (2025): 839–852. https://doi.org/10.31743/abmk.18081.
DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.18081   Google Scholar

Żmudziński, Jerzy. „Jak Malował Tomasz Dolabella i co nowego wniósł do sztuki polskiej pierwszej połowy XVII wieku?”. W: Studia nad sztuką renesansu i baroku, redakcja Irena Rolska, Krzysztof Gombin, 493–524. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2012.
  Google Scholar

Żmudziński, Jerzy. „Malarz królów. Fakty i mity”. W: Dolabella. Wenecki malarz Wazów, redakcja Magdalena Białonowska, 77–114. Warszawa, Arx Regia, 2020.
  Google Scholar

Żmudziński, Jerzy. „O potrzebie badań nad twórczością Tomasza Dolabelli. Ze studiów nad obrazami w kościele Mariackim i kościele Kamedułów na Bielanach w Krakowie”. Folia Historiae Artium. Seria Nowa 12 (2009): 123–144.
  Google Scholar

Żmudziński, Jerzy. „Problem autorstwa malowideł plafonowych w Pałacu Biskupów w Kielcach w świetle nowych badań nad twórczością Tomasza Dolabelli i jego kręgu”. W: Sztuka w Świętokrzyskiem. Średniowiecze i czasy nowożytne, redakcja Piotr Rosiński, Henryk Suchojad, 175–188. Kielce: Uniwersytet Jana Kochanowskiego, 2017.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-04-17

Cited By / Share

Zięba, K. (2026). Życie i twórczość Łukasza Porębskiego (1594–1637). Nowe ustalenia i perspektywy badawcze. Biuletyn Historii Sztuki, 88(1), 129–172. https://doi.org/10.36744/bhs.4551

Autorzy

Kinga Zięba 
kingazieba579@gmail.com
Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0002-7113-559X

Kinga Zięba – absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim (2023) i malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie (2025). Obecnie doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ, gdzie pod kierunkiem prof. dr hab. Andrzeja Betleja przygotowuje rozprawę poświęconą działalności cechu malarzy krakowskich w 1. połowie XVII w. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się przede wszystkim wokół malarstwa XVI i XVII w. oraz wokół działalności artystycznych cechów rzemieślniczych.



Statystyki

Abstract views: 13
PDF downloads: 0


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Kinga Zięba

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.