"Czegoś podobnego dotychczas w Warszawie nie było". Wystawa Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana w Zachęcie w 1908 r.


Abstrakt

W lutym i marcu roku 1908 warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych prezentowało wystawę podsumowującą działalność, istniejącego od 1901 roku, krakowskiego Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana (TPSS). Jak pisano: „celem wystawy było wykazanie, że sztuka stosowana polska jest, że jest już szereg artystów, który kilkoletnią świadomą celu pracą dowiedli, że w zakresie urządzania wnętrz mieszkalnych, a więc przede wszystkiem w meblarstwie i dekoracji ścian, można i u nas własnemi środkami (…) zająć stanowisko samodzielne i artystyczne w całem słowa tego znaczeniu”. Ekspozycja zajęła dziesięć sal, siedem z nich było aranżacjami wnętrz mieszkalnych. Zaprezentowano projekty Karola Tichego, Edwarda Trojanowskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Ludwika Wojtyczki i Józefa Czajkowskiego. Zaaranżowanie Zachęty na ciąg wnętrz mieszkalnych wzbudził duży podziw i zainteresowanie krytyki. Wystawa dowiodła, że TPSS osiągnęło stawiane sobie cele: rozbudziło zainteresowanie sztuką stosowaną, skłoniło artystów malarzy i architektów do podjęcia prób z zakresu projektowania wnętrz, mebli i tkanin, podniosło rangę sztuki dekoracyjnej, zaprezentowało modele spójnie zaprojektowanych wnętrz, które osiągnęły rangę dzieł sztuki. Krytycy w meblach i wnętrzach dostrzegali znamiona odrębnego, charakterystycznego dla TPSS stylu, który nie był jedynie biernym powielaniem motywów zaczerpniętych ze sztuki ludowej (co zarzucano wcześniej Towarzystwu). TPSS, mimo licznych sukcesów, musiało stawić również czoła zarzutom, recenzenci wskazywali, że projektanci mebli nie brali pod uwagę aspektów utylitarnych, a także ewentualnych kosztów produkcji masowej.


Słowa kluczowe

sztuka stosowana; meble; architektura wnętrz; kilim; Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana

Broniewski Kazimierz, „Wystawa T-wa «Polska Sztuka Stosowana»”, Goniec Wieczorny, 1908, nr 85 (20 II).

Choromański, Leon, „Wystawa Sztuki Stosowanej”, Społeczeństwo 1908, nr 7 (14 II).

Gawiński, Antoni, „Polska Sztuka Stosowana”, Nowa Gazeta, 1908, nr 75 (14 II).

Jaroszyński, Tadeusz, „Sztuka stosowana”, Kurier Warszawski, 1908, nr 47 (16 II).

Jaroszyński, Tadeusz, „Polska Sztuka Stosowana”, Biblioteka Warszawska, t. 1:1908, z. 1.

Kleczyński, Jan, „Znaczenie Wystawy Polskiej Sztuki Stosowanej w Warszawie”, Tygodnik Ilustrowany 1908, nr 5.

Kleczyński, Jan, „Demokratyzacja «Sztuki Stosowanej»”, Tygodnik Ilustrowany, 1908, nr 15.

Kleczyński, Jan, „Wystawa Polskiej Sztuki Stosowanej w Warszawie”, Tygodnik Ilustrowany, 1908, nr 6.

Korzeniowski, Jerzy, „Karol Tichy (Zarys Monograficzny)”, Zeszyty Naukowe Akademii Sztuk Pięknych W Warszawie, 1988, Z. 3.

Kostrzyńska-Miłosz, Anna, Polskie Meble 1918-1939. Forma – Funkcja – Technika, Warszawa 2005.

„Listy do redakcji”, Kurier Warszawski, 1908, nr 54 (23 II).

Niewiadomski, Eligiusz, „O polskiej sztuce stosowanej i jej przyjęciu w Warszawie”, Witeź, 1908, z. 7.

Nowaczyński, Adolf, „Sztuka stosowana w Warszawie”, Prawda, 1908, nr 6.

Popowski, Stefan, „Wystawa Krakowskiego Towarzystwa «Polska Sztuka Stosowana»”, Sfinks, 1908, t. 1, nr 1-3.

Sieradzka, Anna, Początki awangardy w meblarstwie polskim 1904-1914, [W:] Studia Z Architektury Nowoczesnej, T. 2, Red. Joanna Kucharzewska, Jerzy Malinowski, Toruń 2007.

Sieradzka, Anna, Stanisław Wyspiański Jako prekursor Stylu Art Déco w polskim rzemiośle artystycznym, [W:] Rzemiosło Artystyczne. Materiały Sesji Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Red. Ryszard Bobrow, Warszawa 1996.

Statut Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana”, Kraków 1901.

Stifelman, Henryk, „Wystawa Towarzystwa Polskiej Sztuki Stosowanej”, Przegląd Techniczny, 1908, nr 8.

Teki Jerzego Warchałowskiego, Biblioteka Akademii Sztuki Pięknych w Krakowie, sygn. 20028, karta 12, 13: „Wystawa «polskiej sztuki stosowanej»”, [niezidentyfikowane czasopismo], 1908 (5 III).

Teki Jerzego Warchałowskiego, Biblioteka Akademii Sztuki Pięknych w Krakowie, sygn. 20029, karta 197: Lucyna Kotarbińska, „Wystawa Sztuki Stosowanej w Krakowie”, Kuryer Literacki, 1908 (10 II).

Teki Jerzego Warchałowskiego, Biblioteka Akademii Sztuki Pięknych w Krakowie, sygn. 20029, karta 198, 199: Stefan Popowski, „Sztuka stosowana”, Gazeta Codzienna, 1908, [niezidentyfikowany numer].

Trojanowski, Edward, „Słów kilka o drukarstwie z powodu wystawy Krakowskiego Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana”, Przewodnik Biblioteczny, 1908, z. 2.

„Wystawa”, Architekt, 1907, nr 8.

Wystawa krakowskiego Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie w lutym 1908 r., Kraków 1908.

„Wystawa Polskiej Sztuki Stosowanej”, Przegląd Poranny, 1908, nr 40, s. 5.

„Wystawa Sztuki Stosowanej”, Architekt, 1908, nr 2-3.

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 21 (21 I).

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 24 (24 I).

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 26 (26 I).

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 30 (30 I).

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 31 (31 I).

„Ze sztuki”, Kurier Warszawski, 1908, nr 32 (1 II).

E. Żm. [ŻMIJEWSKA, Eugenia], „Sztuka Polska Stosowana”, Słowo, 1908, nr 36 (6 II).

Pobierz

Opublikowane : 2020-04-02


Wójcik, A. (2020). "Czegoś podobnego dotychczas w Warszawie nie było". Wystawa Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana w Zachęcie w 1908 r. Biuletyn Historii Sztuki, 81(2), 253-273. https://doi.org/10.36744/bhs.318

Agata Wójcik  agatawojcik@poczta.onet.pl
Wydział Sztuki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej, Kraków  Polska
https://orcid.org/0000-0003-2464-660X



Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.