„Gotyk jakby z koronki dziergany”. Recepcja „stylu wiślano-bałtyckiego” w twórczości radomskich architektów przełomu XIX i XX wieku

Reviewed

Jakub Frejtag

jakub.frejtag@uw.edu.pl
Warszawa, Wydział Historii UW (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-5083-9611

Abstrakt

Przełom XIX i XX stulecia to na ziemiach polskich okres intensywnych poszukiwań rodzimych form architektonicznych. Jedną z najbardziej popularnych w ówczesnym Królestwie Polskim kreacji stylistycznych tego typu był tzw. styl wiślano-bałtycki. Do jego rozpowszechnienia istotnie przyczyniła się twórczość Józefa Piusa Dziekońskiego, za którego sprawą szereg miejscowości Królestwa Polskiego ozdobiły sylwety owych „gotyckich”, „jakby z koronki dzierganych” świątyń. Jedną z nich był zaprojektowany dla Radomia kościół Opieki Najświętszej Marii Panny. W niniejszej pracy ukazano wpływ, jaki zaistnienie w przestrzeni Radomia tej neogotyckiej świątyni wywarło na twórczość miejscowych architektów, którzy poprzez zastosowanie we własnych dziełach spopularyzowanych przezeń form stylistycznych na stałe wprowadzili je do panoramy architektonicznej tego miasta.


Słowa kluczowe:

architektura historyzmu, architektura neogotycka, architektura neorosyjska, styl rusko-bizantyjski, styl wiślano-bałtycki, Józef Handzelewicz, Jan Fryderyk Heurich, Józef Pius Dziekoński, Stefan Lamparski, Maurycy Skirgajłło, Zygmunt Słomiński, Józef Wesołowski, August Załuski, Radom

Frejtag, Jakub. “Rozwój i modernizacja miast Królestwa Polskiego w kontekście rozbudowy sieci kolejowej na przykładzie Warszawy, Radomia i Piotrkowa. Przegląd zagadnień.” W Miasto w nau-kach społecznych i humanistycznych. Wybrane przykłady, problemy i aspekty. Materiały z Ogólno-polskiej Konferencji Naukowej, Rzeszów, 2–3 lutego 2018 roku, redakcja Krzysztof Socha, Paweł Kocańda, Tomasz Kasza, 77–103. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2020.
  Google Scholar

Jabłoński, Krzysztof. “Neogotyk triumfujący na Białostocczyźnie.” Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 47, z. 4 (2002): 394–409.
  Google Scholar

Majdowski, Andrzej. “O poglądach na styl wiślano-bałtycki w polskiej architekturze sakralnej XIX wieku.” Nasza Przeszłość 78 (1992): 303–328.
  Google Scholar

Majdowski, Andrzej. “Z dziejów budowy kościoła pw. świętych Michała i Floriana.” W Świątynie prawego brzegu. Kościół katolicki w dziejach prawobrzeżnej Warszawy, 125–138. Warszawa: Mu-zeum Warszawskiej Pragi, 2009.
  Google Scholar

Majdowski, Andrzej. Budownictwo kościelne w twórczości projektowej Józefa Piusa Dziekońskie-go (1844–1927). Warszawa: Neriton, 1995.
  Google Scholar

Majdowski, Andrzej. Studia z historii architektury sakralnej w Królestwie Polskim. Warszawa: Neriton, 1993.
  Google Scholar

Majdowski, Andrzej. Ze studiów nad architekturą sakralną w Królestwie Polskim. Warszawa: Ośrodek Dokumentacji Zabytków, 1994.
  Google Scholar

Nowicki, Jan. „A Church for the Polish People. On the Contest for the Parochial Church in the Warsaw District of Praga.” Ikonotheka 28 (2018): 43–68.
  Google Scholar

Nowicki, Jan. “Gotyk polski? Architektura jako narzędzie budowania granic rzeczywistych i wy-obrażonych w II połowie XIX wieku.” Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Po-litycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego 58 (2019): 341–359.
  Google Scholar

Omilanowska, Małgorzata. „Polscy architekci w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1814-1918.” Biuletyn Historii Sztuki 66, nr 3-4 (2004): 351–373.
  Google Scholar

Omilanowska, Małgorzata. Kreacja, konstrukcja, rekonstrukcja. Studia z architektury XIX–XXI wieku. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
  Google Scholar

Paszkiewicz, Piotr. Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815–1915. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1991.
  Google Scholar

Sierzchała, Piotr. “Neogotycka architektura sakralna w obecnych granicach diecezji włocław-skiej.” Liturgia Sacra. Przegląd Liturgiczno-Muzyczny 15, nr 2 (2009): 451–468.
  Google Scholar

Sokoł, Kirył, i Aleksander Sosna. Cerkwie w centralnej Polsce 1815–1915. Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2011.
  Google Scholar

Stefański, Krzysztof. Polska architektura sakralna w poszukiwaniu stylu narodowego. Łódź: Wy-dawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2000.
  Google Scholar

Stefański, Krzysztof. Architektura historyzmu na ziemiach polskich. Łódź: Wydawnictwo Uniwer-sytetu Łódzkiego, 2005.
  Google Scholar

Stefański, Krzysztof. Architektura XIX wieku na ziemiach polskich. Warszawa: DiG, 2005.
  Google Scholar

Stefański, Krzysztof. “Prace Konstantego Wojciechowskiego przy katedrze we Włocławku a kon-cepcja ‘stylu wiślano‑bałtyckiego’.” Porta Aurea 19 (2020): 294–310.
  Google Scholar

Urbanistyka i architektura Radomia, redakcja Wojciech Kalinowski. Lublin: Wydawnictwo Lubel-skie, 1979.
  Google Scholar

Żywicki, Jerzy. “Rezydencje neogotyckie na Lubelszczyźnie.” W Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 8–9 czerwca 2000, redakcja Róża Maliszewska, 85–97. Kozłówka: Muzeum Zamoyskich w Kozłówce, 2001.
  Google Scholar

Żywicki, Jerzy. Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie. Lublin: Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, 1998.
  Google Scholar

Żywicki, Jerzy. “Architektura neogotycka w Lublinie w latach Królestwa Polskiego.” Miscellanea Łódzkie, z. 1 (1996): s. 39–44.
  Google Scholar

Żywicki, Jerzy. “Nurt neogotycki w architekturze sakralnej międzyrzecza Wisły i Bugu.” Nasza Przeszłość 85 (1996): 267–317.
  Google Scholar

Żywicki, Jerzy. “Neogotyckie kościoły Ksawerego Dionizego Drozdowskiego.” Nasza Przeszłość 87 (1997), s. 285–322.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-09-12

Cited By / Share

Frejtag, J. (2022). „Gotyk jakby z koronki dziergany”. Recepcja „stylu wiślano-bałtyckiego” w twórczości radomskich architektów przełomu XIX i XX wieku. Biuletyn Historii Sztuki, 84(1), 133–170. https://doi.org/10.36744/bhs.1352

Autorzy

Jakub Frejtag 
jakub.frejtag@uw.edu.pl
Warszawa, Wydział Historii UW Polska
https://orcid.org/0000-0001-5083-9611

Statystyki

Abstract views: 28
PDF downloads: 24


Licencja

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.