Niewidok cudzego cierpienia
Zwierzęta pracujące (metabolicznie) w fotograficznych reprezentacjach powodzi
Piotr Juskowiak
piotr.juskowiak@amu.edu.plInstytut Kulturoznawstwa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-1390-7368
Abstrakt
Prezentowany artykuł, nawiązując do tytułu i tez znanej książki Susan Sontag, podejmuje zagadnienie niewidoczności zwierząt pracujących metabolicznie (tzw. zwierząt gospodarskich) w fotograficznych reprezentacjach powodzi. Autor pokazuje, że niewidoczność ta utrzymuje się pomimo onto-epistemologicznej mocy katastrof, która spłaszczając i zrównując objęte sobą byty, zmusza nas, zazwyczaj chwilowo, do bardziej inkluzywnego postrzegania rzeczywistości społecznej. W analizowanym przypadku dzieje się tak za sprawą uruchomionego już w XIX wieku miejskiego procesu „Wielkiego Oddzielenia” (ludzi i zwierząt pracujących, miasta i wsi itp.), który stoi u podstaw przemysłowego chowu zwierząt, jak też jego ideologicznych filarów: przemocy strukturalnej, zorganizowanej niewidzialności i systemowej produkcji ignorancji. Podjęta przez autora analiza fotograficznych przedstawień trzech bardzo różnych wydarzeń – wielkich powodzi w Paryżu z 1910 roku, Nowym Orleanie (i okolicach) z 2005 roku oraz Nowej Kachowce (i obwodzie chersońskim) z 2023 roku – pozwala jednak zwrócić uwagę na niedoskonałe formy naruszenia tego systemu, nie tyle za sprawą dominującej postaci kultury wizualnej (z właściwą dla niej „powodzią obrazów”), co różnych form uwypuklania „kwestii zwierzęcej”.
Słowa kluczowe:
powódź, ekobójstwo, katastrofa, Katrina, ChersońBibliografia
Adams, Carol J., Polityka seksualna mięsa: Feministyczno-wegetariańska teoria krytyczna, tlum. M. Stefański, Oficyna 21, Warszawa 2022
Google Scholar
Adelman, Juliana, Civilised by Beasts: Animals and Urban Change in Nineteenth-Century Dublin, Manchester University Press, Manchester 2020.
Google Scholar
Agamben, Giorgio, Homo sacer: Suwerenna władza i nagie życie, przeł. M. Salwa, Prószyński i ska, Warszawa 2008.
Google Scholar
Agamben, Giorgio, Stan wyjątkowy: homo sacer II, 1, przeł. M. Surma-Gawłowska, korporacja ha!art, Kraków 2008.
Google Scholar
Albert, Michael J., Navigating the Polycrisis: Mapping the Futures of Capitalism and the Earth, The MIT Press, Cambridge, MA-London 2024.
Google Scholar
Alliez, Éric i Maurizio Lazzarato, Wars and Capital, przeł. A. Hodges, semiotext(e), Los Angeles 2016.
Google Scholar
Almeroth-Williams, Thomas, City of Beasts: Howa animals shaped Georgian London, Manchester University Press 2019.
Google Scholar
Anderson, Ben, Affective atmospheres, “Emotion, Space and Society” 2009, nr 2.
Google Scholar
Arendt, Hannah, Kondycja ludzka, przeł. A. Łagodzka, Aletheia, Warszawa 2000.
Google Scholar
Atkins, Peter (red.), Animal Cities: Beastly Urban Histories, Ashgate, Farnham 2012.
Google Scholar
Baratay, Éric, Kocie sprawy: Koty tworzą swoją historię, przeł. K. Jarosz, Wyd. W podwórku, Gdańsk 2022.
Google Scholar
Baratay, Éric, Zwierzęcy punkt widzenia: Inna wersja historii, przeł. P. Tarasewicz, Wyd. W podwórku, Gdańsk 2014.
Google Scholar
Baratay, Éric, Zwierzęta w okopach: Zapomniane historie, przeł. B. Brzezicka, Wyd. W podwórku, Gdańsk 2017.
Google Scholar
Barcz, Anna, Environmental Cultures in Soviet East Europe: Literature, History and Memory, Bloomsbury Academic, London-New York 2021.
Google Scholar
Barnett, Joshua T., Mourning in the Anthropocene: Ecological Grief and Earthly Coexistence, Michigan State University Press, East Lansing 2022.
Google Scholar
Barua, Maan, Animal Work: Metabolic, Ecological, Affective, https://culanth.org/fieldsights/animal-work-metabolic-ecological-affective.
Google Scholar
Barua, Maan, Lively Cities: Reconfiguring Urban Ecology, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 2023.
Google Scholar
Berman, Marshall, „Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu”: Rzecz o doświadczeniu nowoczesności, przeł. M. Szuster, Universitas, Kraków 2006.
Google Scholar
Bjørkdahl, Kristian V. i Karen Lykke, Live, Die, Buy, Eat: A Cultural History of Animals and Meat, Routledge, London-New York 2023.
Google Scholar
Bradshaw, John, Zwierzęta wśród nas: Jak zwierzęta czynią nas ludźmi, przeł. M. Borzobohata-Sawicka, Czarna Owca, Warszawa 2019.
Google Scholar
Butler, Judith, Ramy wojny: Kiedy życie godne jest opłakiwania, Książka i Prasa, przeł. A. Czarnacka, Warszawa 2011.
Google Scholar
Büschner, Bram i Robert Fletcher, The Conservation Revolution: Radical Ideas for Saving Nature Beyond the Anthropocene, Verso, New York 2020.
Google Scholar
Chuszcz, Patrycja, Noticing More: Ways of Representing Other-Than-Human Animals in Audiovisuals on War in Ukraine, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2025, nr 1(15).
Google Scholar
Cook, Bernie, The Flood of Images: Media, Memory, and Hurricane Katrina, University of Texas Press, Austin 2015.
Google Scholar
Cowen, Deborah, The Deadly Life of Logistics: Mapping Violence in Global Trade, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 2014.
Google Scholar
Donaldson, Sue i Will Kymlicka, Zoopolis: Teoria polityczna praw zwierząt, przeł. M. Wańkowicz, M. Stefański, Oficyna 21, Warszawa 2019.
Google Scholar
Foucault, Michel, Trzeba bronić społeczeństwa: Wykłady w College de France, 1976, przeł. M. Kowalska, Wyd. KR, Kraków 1998.
Google Scholar
Germano, Nancy M., Indiana and the Great Flood of 1913, History Press, Charleston, SC 2021.
Google Scholar
Govindrajan, Radhika, Animal Intimacies: Interspecies Relatedness in India’s Central Himalayas, The University of Chicago Press, Chicago-London 2018.
Google Scholar
Gzyra, Dariusz, Śladami zwierząt czasu wojny, https://magazynkontakt.pl/sladami-zwierzat-czasu-wojny/.
Google Scholar
Haraway, Donna J., Companion Species Manifesto: Dogs, People, and Significant Otherness, Prickly Paradigm Press, 2003.
Google Scholar
Hickel, Jason, Mniej znaczy lepiej: O tym, jak odejście od wzrostu gospodarczego ocali świat, przeł. J.P. Listwan, Wyd. Karakter, Kraków 2021.
Google Scholar
Irvine, Leslie, Filling the Ark: Animal Welfare in Disasters, Temple University Press, Philadelphia 2009.
Google Scholar
Jackson, Jeffrey H., Paris Under Water: How the City of Light Survived the Great Flood of 1910, Palgrave Macmillan, New York 2010.
Google Scholar
Jarzębowska, Gabriela, Czystka gatunkowa: Tępienie szczurów jako praktyka kulturowa w Polsce powojennej, IBL PAN, Warszawa 2022.
Google Scholar
Jarzębowska, Gabriela, Retoryka deratyzacji w PRL: od czystki etnicznej i politycznej do czystki gatunkowej, „Teksty Drugie” 2018, nr 2.
Google Scholar
Klimczuk, Julia i Michał Piotr Pręgowski, Zwierzęta z Ukrainy w obliczu wojny. O działaniach polskich organizacji pozarządowych i administracji publicznej po agresji Federacji Rosyjskiej, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2025, nr 1(15).
Google Scholar
Kolbert, Elizabeth, Szóste wymieranie: Historia nienaturalna, przeł. T. Grzegorzewska, P. Grzegorzewski, Wyd. WAB, Warszawa 2016.
Google Scholar
Kolozova, Katerina, Capitalism’s Holocaust of Animals: A Non-Marxist Critique of Capital, Philosophy and Patriarchy, Bloomsbury Academic, London-New York 2020.
Google Scholar
Krasny, Elke, Precarious Commons. An Urban Garden for Uncertain Times, w: D. Özkan, B. Büyüksaraç (red.), Commoning the City: Empirical Perspectives on Urban Ecology, Economics and Ethics, Routledge, London-New York 2020.
Google Scholar
Latour, Bruno, Nigdy nie byliśmy nowocześni: Studium z antropologii symetrycznej, przeł. M. Gdula, Oficyna Naukowa, Warszawa 2011.
Google Scholar
Lawrence, Jennifer i Sarah Marie Wiebe (red.), Biopolitical disaster, Routledge, London-New York 2018.
Google Scholar
Lefebvre, Henri, The Urban Revolution, przeł. R. Bononno, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 2003.
Google Scholar
Leggewie, Claus i Hans Welzer, Koniec świata, jaki znaliśmy: Klimat, przyszłość i szanse demokracji, przeł. P. Buras, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2012.
Google Scholar
Lorimer, Jamie, Wildlife in the Anthropocene: Conversation after Nature, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 2015.
Google Scholar
Lowenhaupt Tsing, Anna, Grzyb u kresu świata: O możliwości życia na ruinach kapitalizmu, przeł. M. Rogowska-Stangret, A. Ross, J. Grygieńć, Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2024.
Google Scholar
Marks, Karol, Kapitał: Krytyka ekonomii politycznej. Tom 1. Proces wytwarzania kapitału. przeł. P. Hoffman, Bronisław Minc, Edward Lipiński, Książka i Wiedza, Warszawa 1968.
Google Scholar
Marks, Karol i Fryderyk Engels, Manifest komunistyczny, w: Tychże, Dzieła, t. 4, Książka i Wiedza, Warszawa 1962.
Google Scholar
Mezzadra, Sandro i Brett Neilson, Border as Method, or Multiplication of Labor, Duke University Press, Durham-London 2013.
Google Scholar
Mezzadra, Sandro i Brett Neilson, The Politics of Operations: Excavating Contemporary Capitalism, Duke University Press, Durham-London 2019.
Google Scholar
Mirzoeff, Nicholas, Jak zobaczyć świat, przeł. Ł. Zaremba, Wyd. Karakter, MSN w Warszawie, Kraków-Warszawa 2016.
Google Scholar
Mitchell, W.J.T., Cloning Terror: The War of Images, 9/11 to the Present, University of Chicago Press, Chicago 2011.
Google Scholar
Moore, Jason W. (red.), Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu, przeł. K. Hoffmann, P. Szaj, W. Szwebs, Wyd. WBPiCAK w Poznaniu, Poznań 2021.
Google Scholar
Morton, Timothy, Hyperobjects: Philosophy and Ecology After the End of the World, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 2013.
Google Scholar
Negra, Diane (red.), Old and New Media After Katrina, Palgrave Macmillan, New York 2010.
Google Scholar
Patel, Ray i Jason W. Moore, Historia świata w siedmiu tanich rzeczach: Przewodnik po kapitalizmie, naturze i przyszłości naszej planety, przeł. J. Bednarek, A. Opara, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.
Google Scholar
Patterson, Charles, Wieczna Treblinka, przeł. R. Rupowski, Wyd. „Vega!POL”, Opole 2003.
Google Scholar
Pearson, Chris, Dogopolis: How Dogs and Humans Made Modern New York, London, and Paris, University of Chicago Press, Chicago 2021.
Google Scholar
Percival, Rob, The Meat Paradox: Eating, Empathy, and the Future of Meat, Pegasus Books, New York-London 2022.
Google Scholar
Philo, Chris i Chris Wilbert (red.), Animals Spaces, Beastly Places: New Geographies of Human-Animal Relations, Routledge, London-New York 2000.
Google Scholar
Robichaud, Andrew A., Animal City: The Domestication of America, Harvard University Press, Cambridge, MA-London 2019.
Google Scholar
Rose, Deborah Bird, Wild Dog Dreaming: Love and Extinction, University of Virginia Press, Charlottesville-London 2013.
Google Scholar
Rusin, Mikhaił, Threats of Russian invasion for protected small mammals in Ukraine, https://uwecworkgroup.info/threats-of-russian-invasion-for-protected-small-mammals-in-ukraine/.
Google Scholar
Saito, Kohei, Marx in the Anthropocene: Towards the Idea of Degrowth Communism, Cambridge University Press, Cambridge 2022.
Google Scholar
Scheidel, Walter, Wielki zrównywacz: Przemoc i historia nierówności od epoki kamienia do XXI wieku, przeł. P. Szadkowski, GlowBook, Sieradz 2025.
Google Scholar
Scott, James C., In Praise of Floods: The Untamed River and the Life It Brings, Yale University Press, New Haven-London 2025.
Google Scholar
Shumilova, O. i in., Environmental effects of the Kakhovka Dam destruction by warfare in Ukraine, „Science” 2025, nr 387.
Google Scholar
Simmel, Georg, Mentalność mieszkańców wielkich miast, w: Tegoż, Most i drzwi: Wybór esejów, przeł. M. Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2006.
Google Scholar
Sinclair, Upton, The Jungle, Oxford University Press, Oxford 2010.
Google Scholar
Smith, Neil, There’s No Such Thing as Natural Disaster, https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/
Google Scholar
Sontag, Susan, Widok cudzego cierpienia, przeł. S. Magala, Wyd. Karakter, Kraków 2010.
Google Scholar
Szerszeń, Tomasz, Być gościem w katastrofie, Wyd. Czarne, Wołowiec 2024.
Google Scholar
Tsymbalyuk, Darya, Ecocide in Ukraine: The Environmental Cost of Russia’s War, Polity, Cambridge 2025.
Google Scholar
van Dooren, Thom, Flight Ways: Life and Loss at the Edge of Extinction, Columbia University Press, New York 2014.
Google Scholar
Velten, Hannah, Beastly London: A History of Animals in the City, Reaktion Books, London 2013.
Google Scholar
Wadiwel, Dinesh J., The War against Animals, Leiden-Boston, BRILL 2015.
Google Scholar
Wilson, Ben, Miasto i dżungla: Jak natura wrosła w cywilizację, przeł. M. Skowron, Znak, Kraków 2025.
Google Scholar
Withington, John, Flood: Nature and Culture, Reaktion Books, London 2013.
Google Scholar
Wojnowski, Konrad, Pożyteczne katastrofy, Universitas, Kraków 2016.
Google Scholar
Wolfe, Cary, Before the Law: Human and Other Animals in Biopolitical Frame, The University of Chicago Press, Chicago 2013.
Google Scholar
Zespół redakcyjny „Widoku”, Widzialność i niewidzialność przemocy, „Widok: Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2023, nr 36.
Google Scholar
Autorzy
Piotr Juskowiakpiotr.juskowiak@amu.edu.pl
Instytut Kulturoznawstwa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Polska
https://orcid.org/0000-0003-1390-7368
Piotr Juskowiak – kulturoznawca. Adiunkt w Zakładzie Kulturowych Studiów Miejskich w Instytucie Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu, redaktor czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. Tłumacz m.in. M. Hardta, A. Negriego, A. Merrifielda, G. Standinga, J. Warufakisa.
Statystyki
Abstract views: 0PDF downloads: 0
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Juskowiak

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

