Solo na tusz? Partyturowe kolaże Jerzego Zachary

Piotr Bogalecki

doi:10.36744/k.4326

Solo na tusz?

Partyturowe kolaże Jerzego Zachary

Artykuł recenzowany, Nadesłano 4.03.2025, Decyzja redakcji 4.11.2025

Piotr Bogalecki

konteksty@ispan.pl
Uniwersytet Śląski w Katowicach (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-6527-9765

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4326

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza i interpretacja partyturowych kolaży Jerzego Zachary (1954–2023), tworzonych i wystawianych przez niego od lat 80. XX wieku, określanych mianem Partytur, publikowanych w autorskim artzinie „NieTakT”, a obecnie przechowywanych w archiwum artysty. Na korpus ten składa się około 80 prac, różniących się od siebie techniką, formatem i czasem powstania, zawsze jednak wykonywanych na pojedynczych stronach z publikacji nutowych Polskiego Wydawnictwa Muzycznego – co odróżnia je od podobnych prac tworzonych przez neoawangardowych artystów Europy Środkowo-Wschodniej (m.in. M. Grygara, M. Knížáka, K. Ladik, A. Partuma, G. Rühma). Tworzone na bazie gotowych druków nutowych Partytury Zachary zapraszają do intertekstualnej gry, pozwalającej dostrzec i interpretować nieoczywiste relacje pomiędzy nimi a przywoływanymi w nich kompozycjami (m.in. E. Bogusławskiego, K. Pendereckiego, B. Szabelskiego, S. Wiechowicza). Istotnymi kontekstami przeprowadzonych w artykule analiz są materiały zdeponowane w archiwum artysty: 60 numerów „NieTakTu”, teksty artystyczne i teoretyczne, plakaty i ulotki, a także autokomentarze, spośród których najwięcej informacji dostarcza wprowadzenie do jednej z wystaw jego partytur zatytułowane Solonatusz.

Instytucje finansujące

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Słowa kluczowe:

Jerzy Zachara, partytura, grafika muzyczna, neoawangarda, intermedia

Bibliografia

Bałczewski, Marcin. Jerzy Zachara – partytury, https://plasterlodzki.pl/jerzy-zachara-partytury-foto/
Google Scholar

Bogalecki, Piotr. Wiersze-partytury w poezji polskiej neoawangardy. Białoszewski – Czycz – Drahan – Grześczak – Partum – Wirpsza. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2020.
Google Scholar

Cage, John. Kompozycja jako proces: niezdeterminowanie. Przeł. Sławomir Wieczorek. W: Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej. Wyb. i red. Christoph Cox, Daniel Warner, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, 2010.
Google Scholar

Celan, Paul. Meridian. Przeł. Cezary Wodziński. Przegląd Polityczny nr 97/08 (2009): 158-164.
Google Scholar

Chłopecki, Andrzej. Pasja do Pendereckiego. Wyb. i oprac. Jan Topolski, Sławomir Wieczorek. PWM, Kraków, 2023.
Google Scholar

Higgins, Dick. Intermedia, przeł. Marek i Teresa Zielińscy. W: Nowoczesność od czasu postmodernizmu oraz inne eseje. Wyb. i oprac. Piotr Rypson, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, 2000.
Google Scholar

Higgins, Dick. Muzyka z zewnątrz, przeł. Joanna Holzmann. W: Nowoczesność od czasu postmodernizmu oraz inne eseje. Wyb. i oprac. Piotr Rypson, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, 2000.
Google Scholar

Hodor, Joanna. Twórca i jego dzieło. W: Grafiki Bogusława Schaeffera. Sześćdziesięciolecie twórczości kompozytorskiej. Red. J. Hodor. PIW & Aurea Porta. Warszawa, 2007.
Google Scholar

Fleischer, Michael. Overground, czyli mała książeczka o tym, jak to było dawniej (archiwalia alternatywy 1980 – 1994). Libron, Wrocław, 2023.
Google Scholar

Foster, Hal. Kto się boi neoawangardy? W: Powrót Realnego. Awangarda u schyłku XX wieku. Przeł. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera. Universitas, Kraków, 2010.
Google Scholar

Kowalska-Zając, Ewa. Zobaczyć muzykę. Notacja polskiej partytury współczesnej. Akademia Muzyczna im. Bacewiczów w Łodzi, Łódź 2019.
Google Scholar

Krysztoforska, Magdalena. Deterytorializując notację. O diagramatycznej naturze partytur graficznych. Przeł. Agata Klichowska. Glissando nr 3 (2017): 88-95.
Google Scholar

Polewczyk, Aleksandra. Na początku był „Brulion”. O modelach kultury i poezji roczników sześćdziesiątych. Universitas, Kraków, 2017.
Google Scholar

Gerard Rühm. Red. Ingried Brugger, Heike Eipeldauer. Hatje Cantz Verlag, Berlin, 2017.
Google Scholar

Valoch, Jiří. Partytury, przeł. Ewa Ciszewska. W: Dźwięki elektrycznego ciała. Eksperymenty w sztuce i muzyce w Europie Wschodniej 1957–1984 / Sounding the Body Electric: Experiments in Art and Music in Eastern Europe 1957–1984. Red. David Crowley, Daniel Muzyczuk, Muzeum Sztuki, Łódź, 2012.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. FLUXUSA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MAL. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. „NieTakT”, numery 1-60. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Przy zamkniętych oczach. „NieTakT” nr 19. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. SOLONATUSZ. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2026-02-03

Cited By / Share

Bogalecki, P. (2026) „Solo na tusz? Partyturowe kolaże Jerzego Zachary”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 351(4), s. 217–226. doi: 10.36744/k.4326.

Autorzy

Piotr Bogalecki
konteksty@ispan.pl
Uniwersytet Śląski w Katowicach Polska
https://orcid.org/0000-0002-6527-9765

Piotr Bogalecki – literaturoznawca, kulturoznawca, profesor UŚ. Autor książek „Niedorozmowy”. Kategoria niezrozumiałości w poezji Krystyny Miłobędzkiej (2011, Nagroda Narodowego Centrum Kultury), Szczęśliwe winy teolingwizmu. Polska poezja po roku 1968 w perspektywie postsekularnej (2016) oraz Wiersze-partytury w poezji polskiej neoawangardy. Białoszewski – Czycz – Drahan – Grześczak – Partum – Wirpsza (2020). Członek kapituły Nagrody Literackiej Gdynia.