Protesty, rytuały, dekonstrukcje – pogranicze USA i Meksyku we współczesnej sztuce dźwięku

Antoni Michnik

doi:10.36744/k.4788

Protesty, rytuały, dekonstrukcje – pogranicze USA i Meksyku we współczesnej sztuce dźwięku

Artykuł recenzowany, zgłoszenie 22.01.2026, Decyzja redakcji 18.02.2026

Antoni Michnik

antek_antek@poczta.onet.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2279-2374

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4788

Abstrakt

Esej dotyczy współczesnych prac sztuki dźwięku poruszających temat granicy między Meksykiem i USA. Punkt wyjścia stanowi z jednej strony książka Ronalda Raela Borderwall as Architecture. A Manifesto for the U.S.–Mexico Boundary, z drugiej zaś tradycja myśli (Gloria Anzaldúa) oraz praktyki artystycznej (Guillermo Gómez-Peña), które ukształtowały współczesne, dynamiczne pole border studies. Wywód koncentruje się na praktykach artystycznych wykorzystujących nagrania terenowe pogranicza (Ultra-Red, José Manuel Flores, Glenn Weyant), materialnych obiektach znajdowanych na pograniczu (Guillermo Galindo, Glenn Weyant) oraz transgranicznych eksperymentach sztuki radia (Cog•nate Collective, Rafael Lozano-Hemmer). Prace te umieszczone zostały w szerszym kontekście twórczości dotyczącej granicy USA–Meksyk, jak również innych dzieł sztuki dźwięku odnoszących się do innych granic oraz pograniczy. Podstawowe pytania badawcze dotyczą możliwości dekonstrukcji granic, a także podważania polityk militaryzacji granic poprzez sztukę dźwięku.

Słowa kluczowe:

pogranicze, sztuka dźwięku, granica, sound studies, artywizm

Bibliografia

Anzaldúa, Gloria. Borderlands/La Frontera: The New Mestiza. San Francisco: Aunt Lute Books, 1987.
Google Scholar

„Art Feature: Border Cantos”, Western Humanities Review. Dostęp: 20.01.2026. https://www.westernhumanitiesreview.com/art-feature-border-cantos/.
Google Scholar

ArtLab, Harvard.edu, Valeria Luiselli, Echoes from the Borderlands. Dostęp: 20.01.2026. https://artlab.harvard.edu/echoes-from-the-borderland/
Google Scholar

Bayuelo, Mónica. „Ruidos y Silencios en La Espera Migrante: Ambientes Sonoros Y Racialización de la Escucha en La Comunidad Haitiana en Tapachula”, Encartes, Vol. 7, Núm 13 (2024): 73–99. Dostęp: 20.01.2026. DOI: 10.29340/en.v7n13.349. https://revista.encartes.mx/index.php/encartes/article/view/349/722
DOI: https://doi.org/10.29340/en.v7n13.349 Google Scholar

Biserna, Elena. „Soundborderscapes: Lending A Critical Ear to the Border”, antiatlas journal, nr 2, (2017). Dostęp: 20.01.2026. ww.antiatlas-journal.net/anti-atlas/02-soundborderscapes-lending-a-critical-ear-to-the-border/
Google Scholar

Casillas, D. Ines. „Listening to the Border: “’2487’: Giving Voice in Diaspora” and the Sound Art of Luz María Sánchez”, Sounding Out. Dostęp: 20.01.2026. https://soundstudiesblog.com/2011/07/04/listening-to-the-border-2487-giving-voice-in-diaspora-and-the-sound-art-of-luz-maria-sanchez/
Google Scholar

Chávez, Alex E., Sounds of Crossing. Music, Migration, and the Aural Poetics of Huapango Arribeño, Durham–London: Duke University Press, 2017.
DOI: https://doi.org/10.1215/9780822372202 Google Scholar

CityLAB UCLA, WPA 2.0. Dostęp: 20.01.2026. https://www.citylab.ucla.edu/projects/wpa-20
Google Scholar

dell’Agnese, Ellena, Anne-Laure Amilhat Szary, „Borderscapes: From Border Landscapes to Border Aesthetics”, Geopolitics, Vol. 20, Iss. 1, (2015): 4–13. DOI: 10.1080/14650045.2015.1014284
DOI: https://doi.org/10.1080/14650045.2015.1014284 Google Scholar

Falke, Stefan, La Frontiera: Artists along the US–Mexican Border. Dostęp: 20.01.2026. https://borderartists.com/
Google Scholar

Flores, José Manuel, Border Soundscapes: Latinidad, Belonging, and Sense of Place in the Paso del Norte Region.the Paso del Norte Region. Dostęp: 20.01.2026. https://scholarworks.utep.edu/open_etd/4236/
Google Scholar

Flores, José Manuel, Dolores Inés Casillas, „Echoes in Transit: Loudly Waiting at the Paso del Norte Border Region”, Sounding Out!. Dostęp: 20.01.2026. https://soundstudiesblog.com/2023/09/
Google Scholar

Flores, José Manuel, Lucía Durá, „The Border Soundscapes Project”, Kairos, Vol. 26, Iss 1, (2021). Dostęp: 20.01.2026. https://kairos.technorhetoric.net/26.1/praxis/flores-dura/index.html
Google Scholar

Greeley, Robin, „Participatory Aesthetics at the Border”. W: The Future is LatinX, red. Yulia Tikhonova, 16-19.Windham: Eastern Connecticut State University, 2020. Dostęp: 20.01.2026. www.easternct.edu/big-read/_documents/the-future-is-latinx-catalog.pdf
Google Scholar

Gómez-Peña, Guillermo, The New World Border: Prophecies, Poems, and Loqueras for the End of the Century. San Francisco: City Light Publishers, 1996.
Google Scholar

Kala Art Institute. Dostęp: 20.01.2026. https://www.kala.org/event/guillermo-galindo-sonic-borders-iii/
Google Scholar

Krause, Bernie, Voices of the Wild: Animal songs, human din, and the call to save natural soundscapes. New Haven: Yale University Press 2025.
Google Scholar

Kun, Josh D., „The Aural Border”, Theatre Journal, Vol. 52, Iss. 1, (2000): 11.
DOI: https://doi.org/10.1353/tj.2000.0016 Google Scholar

Kun, Josh D., Audiotopia: Music, Race, and America. Berkeley: University of California Press, 2005.
Google Scholar

LaBelle, Brandon, Sonic Agency, London: Goldsmith Press, 2018.
Google Scholar

Mbembe, Achille, Brutalizm. Tłum. Oskar Hedemann. Kraków: Karakter, 2024.
Google Scholar

Michnik, Antoni, „Fabryka wspólnoty – o wystawie „Critical Constellations of Audio-Machine in Mexico””, Glissando. Dostęp: 20.01.2026. https://glissando.pl/relacje/fabryka-wspolnoty-o-wystawie-critical-constellations-of-audio-machine-in-mexico/
Google Scholar

Michnik, Antoni, „Chessboard-tenement house? Sixty-four fragments about curating soundart”, Glissando Nr 43, (2023): 16–27.
Google Scholar

Pfeifer, Michelle, „Intelligent Borders? Securitizing Smartphones in the European Border Regime”, Culture Machine (2021). Dostęp: 20.01.2026. https://culturemachine.net/wp-content/uploads/2021/09/Michelle-Pfeifer.pdf
Google Scholar

Pfeifer, Michelle, „„The Native Ear” Accented Testimonial Desire and Asylum”. W: Thinking with an Accent: Toward a New Object, Method, and Practice, red. Pooja Rangan i in., 192–207. Berkeley: University of California Press, 2023.
DOI: https://doi.org/10.1525/luminos.148.k Google Scholar

Pfeifer, Michelle, „Your Voice is (Not) Your Passport”, Sounding Out!. Dostęp: 20.01.2026. https://soundstudiesblog.com/2023/06/12/your-voice-is-not-your-passport/
Google Scholar

Rael, Ronald, Borderwall as Architecture. A Manifesto for the U.S. – Mexico Boundary. Oakland, University of California Press 2017.
Google Scholar

Russell, Emma K., Poppy de Souza, „Counter-mapping the mobile border: Racial surveillance and data justice in spaces of disappearance”, Environment and Planning D: Society and Space, Nr 41, (2023): 494–512.
DOI: https://doi.org/10.1177/02637758231179224 Google Scholar

Sánchez, Luza María, 2487. Dostęp: 20.01.2026. www.diaspora2487.org/
Google Scholar

Sun Eidsheim, Nina, „Rewriting Algorithms for Just Recognition. From Digital Aural Redlining to Accent Activism”. W: Thinking with an Accent: Toward a New Object, Method, and Practice, red. Pooja Rangan i in., 134–150. Berkeley: University of California Press, 2023.
DOI: https://doi.org/10.1525/luminos.148.h Google Scholar

Szendy, Peter, „Nadzorować i słuchać”. Tłum. Jakub Momro. Teksty Drugie, nr 3, (2025): 208–235.
DOI: https://doi.org/10.18318/td.2024.3.13 Google Scholar

Szlachcicowa, Irena, „Borderscapes – krajobrazy granic jako nowa perspektywa badań”, Politeja Nr 1, (2019): 15–29.
DOI: https://doi.org/10.12797/Politeja.16.2019.58.02 Google Scholar

Ultra-Red, Five Protocols for Organised Listening. Dostęp: 20.01.2026. www.ultrared.org/uploads/2012-Five_Protocols.pdf
Google Scholar

Weitzel, Michelle D., „Audializing migrant bodies: Sound and security at the border”, Security Dialogue, Vol. 49, Nr 6 (2018); 421-437. Dostęp: 20.01.2026. https://doi.org/10.1177/0967010618795788
DOI: https://doi.org/10.1177/0967010618795788 Google Scholar

Western, Tom, Listening with Displacement Sound, Citizenship, and Disruptive Representations of Migration, „Migration and Society”, Vol. 3, Nr 1, (2020): 294–309.
DOI: https://doi.org/10.3167/arms.2020.030128 Google Scholar

Weyant, Glenn. Dostęp: 20.01.2026. https://sonicanta.bandcamp.com/album/john-cages-433-border-wall-session
Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2026-05-27

Cited By / Share

Michnik, A. (2026) „Protesty, rytuały, dekonstrukcje – pogranicze USA i Meksyku we współczesnej sztuce dźwięku”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 352(1), s. 179–187. doi: 10.36744/k.4788.

Autorzy

Antoni Michnik
antek_antek@poczta.onet.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-2279-2374

Doktor nauk humanistycznych (doktorat w Instytucie Sztuki PAN), historyk kultury, performer. Członek założyciel researchersko-performatywnej Grupy ETC. W latach 2013–2024 w redakcji magazynu „Glissando”. Publikował m.in. w „Dialogu”, „Kontekstach”, „Kulturze Popularnej”, „Kulturze Współczesnej”, „Kwartalniku Filmowym”, „Polish Theatre Journal”, „Roczniku Historii Sztuki”, „Ruchu Muzycznym” i „Zeszytach Literackich”. Współredaktor książek Fluxus w trzech aktach. Narracje – estetyki – geografie (2014) Grupy ETC oraz Poza rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim (2015).