Obcowanie na pograniczu: Wartości Ośrodka „Pogranicze” a wartości „kultury czynnej” Jerzego Grotowskiego

Przemysław Radwański

doi:10.36744/k.4786

Obcowanie na pograniczu

Wartości Ośrodka „Pogranicze” a wartości „kultury czynnej” Jerzego Grotowskiego

Artykuł recenzowany, Zgłoszenie 22.01.2026, Decyzja redakcji 18.03.2026

Przemysław Radwański

przemko@aps.edu.pl
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-0165-7878

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4786

Abstrakt

Istnieje zasadnicza zbieżność pomiędzy wartościami projektu „kultury czynnej” Jerzego Grotowskiego a wartościami kierunkującymi działanie Ośrodka „Pogranicze – Sztuk, kultur, narodów”, pozwalająca drugi z nich traktować jako spadkobiercę pierwszego. Dziedzictwo nie jest prostą kontynuacją, tylko przekształceniem i oryginalnym rozwinięciem aksjologii Grotowskiego w innym czasie oraz kontekście politycznym i społecznym. Nadrzędna wartość „kultury czynnej”: brat/współ-/obcowanie jest rozwijana jako most/neimar/obcowanie. Formę dzieła-strumienia i rezerwatów kulturowych zastępują agora i długie trwanie.

Słowa kluczowe:

Ośrodek „Pogranicze - sztuk, kultur, narodów", Krzysztof Czyżewski, Jerzy Grotowski, kultura czynna, Instytut Aktora – Teatr Laboratorium

Bibliografia

Czyżewski Krzysztof. Grot świetlistej strzały [w:] Tenże, Dobre słowo na śmierć. Wydawnictwo Austeria, Kraków – Budapeszt – Syrakuzy 2025, s. 11-49.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Małe centrum świata. Zapiski praktyka idei. Pogranicze, Sejny/Krasnogruda 2017.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. ,„Ogród Mnemozyne. Medytacja nad kulturą pamięci” [w:] Skraj/Am Rand, Stefan Paruch, Przemysław Radwański, Andreas Wendt (red.). Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2026, s. 40-51.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Praktykowanie utopii. „Przegląd Polityczny” 2024 nr 184, s. 5.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Ścieżka pogranicza. The Path of Borderland. Sitka, Sejny 2016, s. 14-16.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. W stronę Xenopolis. Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2019.
Google Scholar

Grotowski ciągle tajemniczy. Rozmawiają Jan Błoński, Tadeusz Burzyński, Krzysztof Czyżewski, Małgorzata Dzieduszycka, Małgorzata Dziewulska, Zbigniew Osiński, Konstanty Puzyna. „Dialog” 1989, nr 5.
Google Scholar

Grotowski — i co jest do zrobienia, zapis dyskusji. „Dialog” 1999 nr 6, s. 98-114.
Google Scholar

Grotowski Jerzy. Teksty zebrane, red. A. Adamiecka-Sitek, M. Biagini, D. Kosiński, C. Pollastrella, T. Richards, I. Stokfiszewski. Instytut im. Jerzego Grotowskiego – Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego – Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa-Wrocław 2012.
Google Scholar

Guszpit Ireneusz. Ewolucja Apocalypsis cum figuris. „Dialog” 1976 nr 3.
Google Scholar

Kolankiewicz Leszek. „Kultura czynna. Prahistoria animacji kultury” [w:] Grzegorz Godlewski, Iwona Kurz, Andrzej Mencwel, Michał Wojtowski (red.). Animacja Kultury. Doświadczenie i przyszłość. Instytut Kultury Polskiej UW, Warszawa 2002, s. 27-55.
Google Scholar

Marecki Piotr. Pospolite ruszenie. Czasopisma kulturalno-literackie w Polsce po 1989 roku. Korporacja Ha!art, Kraków 2005.
Google Scholar

Osiński Zbigniew, Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty, t. 2. Prace z lat 1999–2009, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2009.
Google Scholar

Pietraszko Stanisław. Kultura. Studia teoretyczne i metodologiczne. Instytut Kulturoznawstwa, Polskie Tow. Kulturoznawcze, Wrocław 2012.
Google Scholar

Popper Karl R. Wiedza obiektywna: ewolucyjna teoria epistemologiczna, przeł. Adam Chmielewski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
Google Scholar

Radwański Przemysław. Wartości urzeczywistniane kultury czynnej Jerzego Grotowskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2025.
Google Scholar

Sieroń-Galusek, Dorota, Łukasz Galusek. Pogranicze. O odradzaniu się kultury. Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Wrocław 2012.
Google Scholar

Wolska Dorota. Odzyskać doświadczenie. Sporny temat humanistyki współczesnej. Universitas, Kraków 2012.
Google Scholar

Wójtowicz Agnieszka. Grotowski polityczny. Instytut Teatralny, Warszawa 2023.
Google Scholar

„1991”, Kalendarium życia i działalności twórczej Jerzego Grotowskiego, https://grotowski.net/narzedziownia/kalendaria/jerzy-grotowski.
Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2026-05-27

Cited By / Share

Radwański, P. (2026) „Obcowanie na pograniczu: Wartości Ośrodka „Pogranicze” a wartości «kultury czynnej» Jerzego Grotowskiego”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 352(1), s. 121–130. doi: 10.36744/k.4786.

Autorzy

Przemysław Radwański
przemko@aps.edu.pl
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Polska
https://orcid.org/0000-0002-0165-7878

Przemysław Radwański – wykładowca kulturoznawstwa w Instytucie Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej. W latach 1975–1976 brał udział w działaniach parateatralnych Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego, później w prowadzonych przez Uniwersytet Wrocławski badaniach kultury Dolnego Śląska i działaniach olsztyńskiej Pracowni, teatrów Gardzienice, Węgajty, w Wiosce Spotkania oraz w Podróży na Wschód Organizowanych przez Czyżewskich i Schroederów. Pracował w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Współtworzył holistyczny ośrodek EKO-OKO i szereg pozarządowych programów edukacyjnych: Edukacja w Naturze, Zielony Certyfikat, Mała Szkoła, Forum Inicjatyw Oświatowych. Autor monografii Wartości urzeczywistniane kultury czynnej Jerzego Grotowskiego. Zainteresowania: aksjologia kulturoznawcza i animacja kultury.