Obcowanie na pograniczu: Wartości Ośrodka „Pogranicze” a wartości „kultury czynnej” Jerzego Grotowskiego

Przemysław Radwański

doi:10.36744/k.4786

Communing along the Borderline

Merits of the “Borderland” Centre and Jerzy Grotowski’s “Active Culture”

Peer-reviewed article, Submitted 22.01.2026, Accepted 18.03.2026

Przemysław Radwański

przemko@aps.edu.pl
The Maria Grzegorzewska University (Poland)
https://orcid.org/0000-0002-0165-7878

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4786

Abstract

There exists a fundamental congruence between the values of “active culture” envisaged by Jerzy Grotowski and the merits of the “Borderland Centre of Arts, Cultures and Nations”, enabling to treat the latter as the heir of the first. Heritage is by no means a simple continuation but a transformation and original development of Grotowski’s axiology at a different time and in a different political and social context. The supreme value of “active culture”: brother/joint-/communing is developed as bridge/neimar/communing. The form of the work-stream and cultural reserves are replaced by the agora and lengthy duration.

Keywords:

“Borderland of Arts, Cultures and Nations”, Krzysztof Czyżewski, Jerzy Grotowski, active culture, Laboratory Theatre

References

Czyżewski Krzysztof. Grot świetlistej strzały [w:] Tenże, Dobre słowo na śmierć. Wydawnictwo Austeria, Kraków – Budapeszt – Syrakuzy 2025, s. 11-49.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Małe centrum świata. Zapiski praktyka idei. Pogranicze, Sejny/Krasnogruda 2017.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. ,„Ogród Mnemozyne. Medytacja nad kulturą pamięci” [w:] Skraj/Am Rand, Stefan Paruch, Przemysław Radwański, Andreas Wendt (red.). Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2026, s. 40-51.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Praktykowanie utopii. „Przegląd Polityczny” 2024 nr 184, s. 5.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. Ścieżka pogranicza. The Path of Borderland. Sitka, Sejny 2016, s. 14-16.
Google Scholar

Czyżewski Krzysztof. W stronę Xenopolis. Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2019.
Google Scholar

Grotowski ciągle tajemniczy. Rozmawiają Jan Błoński, Tadeusz Burzyński, Krzysztof Czyżewski, Małgorzata Dzieduszycka, Małgorzata Dziewulska, Zbigniew Osiński, Konstanty Puzyna. „Dialog” 1989, nr 5.
Google Scholar

Grotowski — i co jest do zrobienia, zapis dyskusji. „Dialog” 1999 nr 6, s. 98-114.
Google Scholar

Grotowski Jerzy. Teksty zebrane, red. A. Adamiecka-Sitek, M. Biagini, D. Kosiński, C. Pollastrella, T. Richards, I. Stokfiszewski. Instytut im. Jerzego Grotowskiego – Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego – Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa-Wrocław 2012.
Google Scholar

Guszpit Ireneusz. Ewolucja Apocalypsis cum figuris. „Dialog” 1976 nr 3.
Google Scholar

Kolankiewicz Leszek. „Kultura czynna. Prahistoria animacji kultury” [w:] Grzegorz Godlewski, Iwona Kurz, Andrzej Mencwel, Michał Wojtowski (red.). Animacja Kultury. Doświadczenie i przyszłość. Instytut Kultury Polskiej UW, Warszawa 2002, s. 27-55.
Google Scholar

Marecki Piotr. Pospolite ruszenie. Czasopisma kulturalno-literackie w Polsce po 1989 roku. Korporacja Ha!art, Kraków 2005.
Google Scholar

Osiński Zbigniew, Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty, t. 2. Prace z lat 1999–2009, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2009.
Google Scholar

Pietraszko Stanisław. Kultura. Studia teoretyczne i metodologiczne. Instytut Kulturoznawstwa, Polskie Tow. Kulturoznawcze, Wrocław 2012.
Google Scholar

Popper Karl R. Wiedza obiektywna: ewolucyjna teoria epistemologiczna, przeł. Adam Chmielewski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
Google Scholar

Radwański Przemysław. Wartości urzeczywistniane kultury czynnej Jerzego Grotowskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2025.
Google Scholar

Sieroń-Galusek, Dorota, Łukasz Galusek. Pogranicze. O odradzaniu się kultury. Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Wrocław 2012.
Google Scholar

Wolska Dorota. Odzyskać doświadczenie. Sporny temat humanistyki współczesnej. Universitas, Kraków 2012.
Google Scholar

Wójtowicz Agnieszka. Grotowski polityczny. Instytut Teatralny, Warszawa 2023.
Google Scholar

„1991”, Kalendarium życia i działalności twórczej Jerzego Grotowskiego, https://grotowski.net/narzedziownia/kalendaria/jerzy-grotowski.
Google Scholar

Download

pdf (Język polski)

Published

2026-05-27

Cited by

Radwański, P. (2026) “Communing along the Borderline: Merits of the “Borderland” Centre and Jerzy Grotowski’s ‘Active Culture’”, Konteksty, 352(1), pp. 121–130. doi: 10.36744/k.4786.

Authors

Przemysław Radwański
przemko@aps.edu.pl
The Maria Grzegorzewska University Poland
https://orcid.org/0000-0002-0165-7878

Przemysław Radwański – wykładowca kulturoznawstwa w Instytucie Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej. W latach 1975–1976 brał udział w działaniach parateatralnych Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego, później w prowadzonych przez Uniwersytet Wrocławski badaniach kultury Dolnego Śląska i działaniach olsztyńskiej Pracowni, teatrów Gardzienice, Węgajty, w Wiosce Spotkania oraz w Podróży na Wschód Organizowanych przez Czyżewskich i Schroederów. Pracował w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Współtworzył holistyczny ośrodek EKO-OKO i szereg pozarządowych programów edukacyjnych: Edukacja w Naturze, Zielony Certyfikat, Mała Szkoła, Forum Inicjatyw Oświatowych. Autor monografii Wartości urzeczywistniane kultury czynnej Jerzego Grotowskiego. Zainteresowania: aksjologia kulturoznawcza i animacja kultury.