Transpłciowość w poezji

Wytwarzanie podmiotowości nienormatywnych

Artykuł recenzowany, Zgłoszenie 31.10.2025, Decyzja redakcji 30.04.2026

Anita Głowacka

anita.glowacka1997@gmail.com
Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-8146-4469

Abstrakt

Współczesna poezja ujmuje podmiotowość transpłciową jako kategorię wyrazistą i uchwytną analitycznie, szczególnie w kontekście uznania teorii genderowych w badaniach literaturoznawczych. Analizowana twórczość osób nieodnajdujących się w normatywnym dyskursie płciowym stanowi próbę wypracowania języka zdolnego opisać doświadczenie transpłciowości, a zarazem przekroczyć ramy tradycyjnych modeli interpretacyjnych (na przykład w kontekście dyskusji o tak zwanym podmiocie kobiecym). Poetyckie strategie osób autorskich wymykają się przy tym utrwalonym w kulturze zachodniej schematom psychoanalitycznym – takim jak opozycja natura/kultura, koncepcja libido czy fallogocentryzm. W centrum znajduje się doświadczenie „uwięzienia” w polszczyźnie, którego struktura reprodukuje binarne kategorie płci, oraz krytyka narzuconych w procesie socjalizacji ról genderowych. Analizowana poezja ujawnia również strategie medykalizacji i esencjalizacji biologicznego wymiaru egzystencji człowieka.



Słowa kluczowe:

transpłciowość, poezja, feminizm, podmiot, psychoanaliza

Borkowska, Grażyna. „Metafora drożdży.” Teksty Drugie 1995, nr 3–4: 31–44.
  Google Scholar

Budnik, Agnieszka. „Poetycki Bildungsroman.” Kultura u Podstaw. Dostęp 22 września 2025. https://www.kulturaupodstaw.pl/poetycki-bildungsroman-agnieszka-budnik/.
  Google Scholar

Dębińska, Maria. Transpłciowość w Polsce. Wytwarzanie kategorii. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 2020.
  Google Scholar

Foucault, Michel. Archeologia wiedzy. Przeł. Andrzej Siemek. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977.
  Google Scholar

Foucault, Michel. Historia seksualności. Przeł. Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski. Warszawa, 1995.
  Google Scholar

Hyży, Ewa. Teorie podmiotu w filozofii feministycznej końca XX wieku. Kraków: Universitas, 2012.
  Google Scholar

Kałuża, Anna. Bumerang. Szkice o polskiej poezji przełomu XX i XXI wieku. Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
  Google Scholar

Karwowska, Bożena. Kobieta – Historia – Literatura. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2016.
  Google Scholar

Kłosińska, Krystyna. Feministyczna krytyka literacka. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010.
  Google Scholar

Kłosińska, Krystyna. „Kobieta autorka.” Teksty Drugie 1995, nr 3–4: 87–112.
  Google Scholar

Kowalczyk, Izabela. Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2002.
  Google Scholar

Kuttig, Łucja, i Łukasz Kaźmierczak. Agresty. Poznań: WBPiCAK, 2019.
  Google Scholar

Kuttig, Łucja, i Łukasz Kaźmierczak. Kokosty. Łódź: Dom Literatury w Łodzi, 2018.
  Google Scholar

Lisowska, Katarzyna. Metaforyczność w dyskursie genderowym polskiego literaturoznawstwa po 1989 roku. Kraków: Universitas, 2019.
  Google Scholar

Majewska, Ewa. „Podmiot.” W: Encyklopedia gender, red. Monika Rudaś-Grodzka i in., 388–391. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2014.
  Google Scholar

Markowski, Michał Paweł. „Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej.” W: Julia Kristeva, Czarne słońce. Depresja i melancholia, przeł. Michał Paweł Markowski i Remigiusz Ryziński, 5–28. Kraków: Universitas, 2007.
  Google Scholar

Nasiłowska, Anna. „Feminizm i psychoanaliza – ucieczka od opozycji.” W: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, 206–214. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2001.
  Google Scholar

Nawrot, Jolanta. „Między komunią a konfliktem płci.” Czas Kultury. Dostęp 29 września 2025. https://www.czaskultury.pl/czytanki/miedzy-komunia-a-konfliktem-plci/.
  Google Scholar

Rączka, Ada. Próba wyjścia z brzucha / Próba wejścia do brzucha. Warszawa: Girls and Queers To The Front, 2020.
  Google Scholar

Rogowska-Stangret, Monika. „Korpor(e)alna kartografia ‘nowego materializmu’.” W: Feministyczne konteksty. Multidyscyplinarnie, red. Ewa Hyży, 23–37. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2017.
  Google Scholar

Ziemińska, Renata. Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-08-28

Cited By / Share

Głowacka, A. (2026) „Transpłciowość w poezji: Wytwarzanie podmiotowości nienormatywnych”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 353(2), s. 78–88. doi: 10.36744/k.4710.

Autorzy

Anita Głowacka 
anita.glowacka1997@gmail.com
Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0002-8146-4469

Anita Głowacka – doktorantka na UŚ. Jej zainteresowania badawcze oscylują wokół krytyki feministycznej oraz girl studies. Publikowała między innymi w „Tekstualiach” i „Annales UMCS Sectio FF Philologiae”.



Statystyki

Abstract views: 0
PDF downloads: 1


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Anita Głowacka

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Creative Commons Uznanie autorstwa