Transpłciowość w poezji
Wytwarzanie podmiotowości nienormatywnych
Anita Głowacka
anita.glowacka1997@gmail.comWydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-8146-4469
Abstrakt
Współczesna poezja ujmuje podmiotowość transpłciową jako kategorię wyrazistą i uchwytną analitycznie, szczególnie w kontekście uznania teorii genderowych w badaniach literaturoznawczych. Analizowana twórczość osób nieodnajdujących się w normatywnym dyskursie płciowym stanowi próbę wypracowania języka zdolnego opisać doświadczenie transpłciowości, a zarazem przekroczyć ramy tradycyjnych modeli interpretacyjnych (na przykład w kontekście dyskusji o tak zwanym podmiocie kobiecym). Poetyckie strategie osób autorskich wymykają się przy tym utrwalonym w kulturze zachodniej schematom psychoanalitycznym – takim jak opozycja natura/kultura, koncepcja libido czy fallogocentryzm. W centrum znajduje się doświadczenie „uwięzienia” w polszczyźnie, którego struktura reprodukuje binarne kategorie płci, oraz krytyka narzuconych w procesie socjalizacji ról genderowych. Analizowana poezja ujawnia również strategie medykalizacji i esencjalizacji biologicznego wymiaru egzystencji człowieka.
Słowa kluczowe:
transpłciowość, poezja, feminizm, podmiot, psychoanalizaBibliografia
Borkowska, Grażyna. „Metafora drożdży.” Teksty Drugie 1995, nr 3–4: 31–44.
Google Scholar
Budnik, Agnieszka. „Poetycki Bildungsroman.” Kultura u Podstaw. Dostęp 22 września 2025. https://www.kulturaupodstaw.pl/poetycki-bildungsroman-agnieszka-budnik/.
Google Scholar
Dębińska, Maria. Transpłciowość w Polsce. Wytwarzanie kategorii. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 2020.
Google Scholar
Foucault, Michel. Archeologia wiedzy. Przeł. Andrzej Siemek. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977.
Google Scholar
Foucault, Michel. Historia seksualności. Przeł. Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski. Warszawa, 1995.
Google Scholar
Hyży, Ewa. Teorie podmiotu w filozofii feministycznej końca XX wieku. Kraków: Universitas, 2012.
Google Scholar
Kałuża, Anna. Bumerang. Szkice o polskiej poezji przełomu XX i XXI wieku. Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
Google Scholar
Karwowska, Bożena. Kobieta – Historia – Literatura. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2016.
Google Scholar
Kłosińska, Krystyna. Feministyczna krytyka literacka. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010.
Google Scholar
Kłosińska, Krystyna. „Kobieta autorka.” Teksty Drugie 1995, nr 3–4: 87–112.
Google Scholar
Kowalczyk, Izabela. Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2002.
Google Scholar
Kuttig, Łucja, i Łukasz Kaźmierczak. Agresty. Poznań: WBPiCAK, 2019.
Google Scholar
Kuttig, Łucja, i Łukasz Kaźmierczak. Kokosty. Łódź: Dom Literatury w Łodzi, 2018.
Google Scholar
Lisowska, Katarzyna. Metaforyczność w dyskursie genderowym polskiego literaturoznawstwa po 1989 roku. Kraków: Universitas, 2019.
Google Scholar
Majewska, Ewa. „Podmiot.” W: Encyklopedia gender, red. Monika Rudaś-Grodzka i in., 388–391. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2014.
Google Scholar
Markowski, Michał Paweł. „Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej.” W: Julia Kristeva, Czarne słońce. Depresja i melancholia, przeł. Michał Paweł Markowski i Remigiusz Ryziński, 5–28. Kraków: Universitas, 2007.
Google Scholar
Nasiłowska, Anna. „Feminizm i psychoanaliza – ucieczka od opozycji.” W: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, 206–214. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2001.
Google Scholar
Nawrot, Jolanta. „Między komunią a konfliktem płci.” Czas Kultury. Dostęp 29 września 2025. https://www.czaskultury.pl/czytanki/miedzy-komunia-a-konfliktem-plci/.
Google Scholar
Rączka, Ada. Próba wyjścia z brzucha / Próba wejścia do brzucha. Warszawa: Girls and Queers To The Front, 2020.
Google Scholar
Rogowska-Stangret, Monika. „Korpor(e)alna kartografia ‘nowego materializmu’.” W: Feministyczne konteksty. Multidyscyplinarnie, red. Ewa Hyży, 23–37. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2017.
Google Scholar
Ziemińska, Renata. Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
Google Scholar
Autorzy
Anita Głowackaanita.glowacka1997@gmail.com
Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0002-8146-4469
Anita Głowacka – doktorantka na UŚ. Jej zainteresowania badawcze oscylują wokół krytyki feministycznej oraz girl studies. Publikowała między innymi w „Tekstualiach” i „Annales UMCS Sectio FF Philologiae”.
Statystyki
Abstract views: 0PDF downloads: 1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Anita Głowacka

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

