Zwiedzanie wystawy jak lektura atlasu: studium przypadku

Artykuł recenzowany, Nadesłano 11.06.2025, Decyzja redakcji 13.10.2025

Justyna Hanna Budzik

budzikjustine@gmail.com
Instytut Nauk o Kulturze, Uniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-9740-0761

Abstrakt

W artykule stawiam tezę, aby ekspozycje fotograficzne, będące przestrzenią działania edukacji wizualnej, rozważać na podobieństwo atlasu. Zaproponowaną perspektywę teoretycznej konceptualizacji wystaw buduję na podstawie badań, które realizowałam podczas wizyty studyjnej w dziale edukacji paryskiego centrum sztuki Jeu de Paume w październiku 2024 roku na wystawie Tiny Barney Family Ties. Kategorii atlasu, gdy mowa o wystawie fotografii, używam w odniesieniu, po pierwsze, do historii i pierwotnych funkcji tego typu publikacji, po drugie, do figury myśli i poznania opartej na montażu obrazów, jakie atlasowi nadał Aby Warburg, a za nim Georges Didi-Huberman, a po trzecie – jako metafory szczególnej organizacji zbioru fotografii. Konceptualizacja wystawy fotograficznej jako atlasu w mojej ocenie otwiera szerokie możliwości opracowania strategii edukacji wizualnej realizowanej w przestrzeni ekspozycji, uwzględniającej trzy wymiary edukacji fotograficznej, wyróżnione przez Mariannę Michałowską: praktyczny, refleksyjny oraz wspólnotowy.

Instytucje finansujące

Działanie badawcze finansowane ze środków przyznanych w ramach Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024.


Słowa kluczowe:

wystawa fotografii, edukacja wizualna, atlas, edukacja fotograficzna, montaż

Andruchowycz, Jurij. „Atlas. Medytacja.” W Sarmackie krajobrazy. Głosy z Litwy, Białorusi, Ukrainy, Niemiec i Polski, red. Martin Pollack. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2006. https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/sarmackie-krajobrazy#fragment
  Google Scholar

Bajac, Quentin. „Affaires de familles.” W Tina Barney. Family Ties, 9. Paryż: Atelier EXB/Jeu de Paume, 2024.
  Google Scholar

Benjamin, Walter. „Mała historia fotografii.” W Twórca jako wytwórca, tłum. Paweł Reszke, 119. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2011.
  Google Scholar

Biedrońska Słota, Beata. „O koncepcjach ekspozycji muzealnych.” Zarządzenie w Kulturze 6 (2005): 225–228.
  Google Scholar

Caillet, Elisabeth. „Polityka zorientowana na publiczność muzealną.” W Edukacja muzealna: antologia tłumaczeń, red. Maciej Szeląg i Jolanta Skutnik. Warszawa: Muzeum Narodowe, 2010.
  Google Scholar

Didi-Huberman, Georges. „Atlas Mnemosyne jako montaż.” Tłum. Tomasz Swoboda. Konteksty 2–3, nr 293–294 (2011): 143–147.
  Google Scholar

Dziewańska, Marta. „Ćwiczenie z wyobraźni. Atlas. Jak unieść świat na własnych barkach? Georges’a Didi Hubermana w Museo Reina Sofia w Madrycie.” Konteksty 2–3, nr 293–294 (2011): 195–201.
  Google Scholar

Kanicki, Witold. „Pomiędzy muzeum a white cube’em. Fotografia jako przestrzeń ekspozycyjna.” Kultura Współczesna 2, nr 82 (2014): 48–56.
  Google Scholar

Konończuk, Elżbieta. „Mapa w interdyscyplinarnym dialogu geografii, historii i literatury.” Teksty Drugie nr 5 (2011): 266–257.
  Google Scholar

Kopczacka, Aneta, i Monika Kozień Świca. „Edukacyjne laboratorium Muzeum Historii Fotografii w Krakowie.” Zeszyty Artystyczne 2, nr 30 (2017): 123–130.
  Google Scholar

Kamińska, Aneta. (Re)konstrukcje muzeum w kulturze współczesnej. Studium socjopedagogiczne. Rozprawa doktorska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań, 2015.
  Google Scholar

Maliszewska, Marta. „Język obrazów Zofii Rydet – ‚Zapis socjologiczny’ jako atlas.” Amor Fati 1, nr 7 (2017): 78–93.
  Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Czego mogą nauczyć warsztaty fotograficzne? Próba autodiagnozy.” Kultura Współczesna 5, nr 92 (2016): 141–159.
  Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Teaching Photography Theory to Art Students.” W Visual Pedagogies in Higher Education. Between Theory and Practice, red. Joanna Kędra, vol. 5, Advances in Teaching and Teacher Education, 120–137. 2023.
  Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Uczyć fotografii, uczyć fotografią.” Zeszyty Artystyczne 2, nr 30 (2017): 13–36. DOI: 10.5153/sro.2575
  Google Scholar

Milach, Rafał, i Marta Szymańska. widzi mi się. Warszawa: Fundacja Archeologia Fotografii, 2018.
  Google Scholar

Nomen Auctoris, Opus 1, Opus 2, Opus 3.
  Google Scholar

Rimanelli, David. „People like us: Tina Barney’s Pictures.” Artforum 199, cyt. za Textes – Exposition Tina Barney, Médiathèque, Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/mediateque/textes-exposition-tina-barney/
  Google Scholar

Sagatowska, Katarzyna, Monika Szewczyk Wittek, i Marta Szymańska. Fotografia jest wszędzie. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2025.
  Google Scholar

Szymańska, Marta. Fotografia dla dzieci i młodzieży. Inspiracje. 2024.
  Google Scholar

Szymańska, Marta, i Paweł Bownik. „O czytaniu obrazu fotograficznego.” Fotopolis – podcast o fotografii. https://open.spotify.com/episode/1MCGWUoniOq0UNLKXcAhGD
  Google Scholar

Świecimski, Jerzy. „Propozycja nowej typologii muzeów i wystaw muzealnych – jej przydatność praktyczna.” Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Opuscula Musealia nr 10 (2000): 287–303.
  Google Scholar

Warburg, Aby. Atlas obrazów Mnemosyne. Tłum. Paweł Brożyński i Małgorzata Jędrzejczyk. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2015.
  Google Scholar

Wróblewska, Magdalena. Obrazy pamięci i wiedzy. Fotograficzne reprodukcje dzieł w archiwach i narracjach historii sztuki. Kraków: Universitas, 2022.
  Google Scholar

Wikipedia. „Gerard Merkator.” https://pl.wikipedia.org/wiki/Gerard_Merkator
  Google Scholar

„Exposition: Tina Barney.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/evenement/exposition-tina-barney/
  Google Scholar

„Médiathèque: Tina Barney.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/mediateque/tina-barney/
  Google Scholar

„Soulèvements.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/evenement/soulevements/
  Google Scholar

„Pictures by Women: A History of Modern Photography. Tina Barney.” New York Times audio playlist, 1982. https://www.moma.org/audio/playlist/247/3172
  Google Scholar

„How Tina Barney Became an Astute Observer of the Upper Class.” Aperture. https://aperture.org/editorial/how-tina-barney-became-an-astute-observer-of-the-upper-class/
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-02-03

Cited By / Share

Budzik, J. H. (2026) „Zwiedzanie wystawy jak lektura atlasu: studium przypadku”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 351(4), s. 146–155. doi: 10.36744/k.4510.

Autorzy

Justyna Hanna Budzik 
budzikjustine@gmail.com
Instytut Nauk o Kulturze, Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0001-9740-0761

Justyna Hanna Budzik – filmoznawczyni, adiunktka w Instytucie Nauk o Kulturze UŚ. Autorka książek Filmowe cuda i sztuczki magiczne. Szkice z archeologii kina (2015) i Dotyk światła. O zmysłowym doznawaniu kina (2012), współautorka (z Agnieszką Tambor) publikacji Polska półka filmowa. Krótkometrażowe filmy aktorskie i animowane w nauczaniu języka polskiego jako obcego (2018). Lektorka języka polskiego w INALCO w Paryżu, laureatka Fulbright Slavic Award na University of Washington w Seattle.



Statystyki

Abstract views: 0
PDF downloads: 0


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Justyna Hanna Budzik

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Creative Commons Uznanie autorstwa