MAL. Kwadraty awangardy Jerzego Zachary

Marta Baron-Milian

doi:10.36744/k.4334

MAL. Kwadraty awangardy Jerzego Zachary

Artykuł recenzowany, Zgłoszenie 7.03.2025, Decyzja redakcji 4.11.2025

Marta Baron-Milian

konteksty@ispan.pl
Instytut Literaturoznawstwa, Uniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-5430-4339

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4334

Abstrakt

Przedmiotem artykułu są artystyczne konfrontacje Jerzego Zachary z tradycją awangardy i poezji eksperymentalnej, ujmowane w kontekście licznych nawiązań do twórczości Kazimierza Malewicza. Na okładce jednej z wersji MAL Zachary widnieje – jako część słowno-obrazowego kolażu – czarny kwadrat, wprowadzając w tekst programowy, poświęcony poezji jako „wypowiedzi plastycznej”, „doświadczeniu wzrokowemu” wiersza i jego osobliwej „geometrii”. Druk ten jest przedmiotem analizy jako prezentujący najważniejsze aspekty teoretycznych rozważań na temat poezji, które w twórczości Zachary niejako „bezkolizyjnie” splatają się z założeniami suprematyzmu, konstruktywizmu, dadaizmu, futuryzmu, surrealizmu i konceptualizmu. Uchwycenie tych powiązań jest celem artykułu, opartego na zgromadzonym w prywatnym archiwum artysty materiale, obejmującym zarówno teksty literackie, eksperymenty logowizualne, jak i praktyki kolażowe oraz malarskie. Niezwykła fascynacja Zachary figurą kwadratu staje się interpretacyjnym pryzmatem, wyznaczając zarazem „narracyjną" ramę artykułu.

Słowa kluczowe:

Jerzy Zachara, awangarda, suprematyzm, neoawangarda, Kazimierz Malewicz

Bibliografia

Białostocki, Jan. Symbole i obrazy w świecie sztuki. PWN, 1982.
Google Scholar

Bogalecki, Piotr. „Biel i brak. Minus-wiersze w poezji Nowej Fali”, Teksty Drugie nr 5 (2024): 170-191.
Google Scholar

Brak energii. „Kalejdoskop”. https://www.e-kalejdoskop.pl/sztuka-a216/brak-energii-r1034#.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Poezja [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Przełom [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Rodowód suprematium [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Uwagi o poezji, duchu, duszy, rytmie, tempie, w: K. Malewicz, Wiersze i teksty
Google Scholar

Michałowska, Teresa. Poetyka i poezja. Studia i szkice staropolskie. PWN, 1982.
Google Scholar

Napierski, Stefan. Aforyzmy. Państwowy Instytut Wydawniczy,1984.
Google Scholar

Rypson, Piotr. Obraz słowa. Historia poezji wizualnej. Akademia Ruchu, 1989.
Google Scholar

Szatskich, Aleksandra. Kazimierz Malewicz i poezja. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.
Google Scholar

The Lettering Art. Works by Moscow Book Designers. 1959-1974, red. Evgenia Butorina. Kniga 1977.
Google Scholar

Turowski, Andrzej. Malewicz w Warszawie. Rekonstrukcje i symulacje. Universitas, 2002.
Google Scholar

Wicha, Marcin. Kierunek zwiedzania. Wydawnictwo Karakter, 2021.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. [Świat jest moimi myślami…]. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARDA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARDY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGRADA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Bielizna. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. CZARNYMAL. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KAZIMIR. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KOMPOZYCJE W KWADRACIE. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Kwadrat i czas w malarstwie. Jerzego Zachary text o kompozycji. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KWADRYCZ. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MAGIKAWAŁ. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MALEWIC. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MALEWICZY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Narracja geometryczna. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazine” nr 37. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Obrazy pomyślane. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Performa. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Sam na sam z telewizorem. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Sen. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazin” nr 15.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. STRZEMINSKY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. To wszystko co wiem o piramidzie. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazine”. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Unizm czy dualizm? Krytyka koncepcji unifikacji. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2026-02-03

Cited By / Share

Baron-Milian, M. (2026) „MAL. Kwadraty awangardy Jerzego Zachary”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 351(4), s. 244–252. doi: 10.36744/k.4334.

Autorzy

Marta Baron-Milian
konteksty@ispan.pl
Instytut Literaturoznawstwa, Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0002-5430-4339

Marta Baron-Milian – literaturoznawczyni i kulturoznawczyni. Pracuje w Instytucie Literaturoznawstwa UŚ, redaktorka „Śląskich Studiów Polonistycznych”; autorka monografii Neofuturzy i futuryści. Kryptohistorie polskiej awangardy (2023, Nagroda Literacka Gdynia), Wat plus Vat. Związki literatury i ekonomii w twórczości Aleksandra Wata (2015) oraz Grzebanie grzebania. Archeolog i grabarz w twórczości Jerzego Ficowskiego (2014); współredaktorka monografii zbiorowej Płeć awangardy (2019).