MAL. Kwadraty awangardy Jerzego Zachary

Marta Baron-Milian

doi:10.36744/k.4334

MAL. The Squares of Jerzy Zachara’s Avantgarde

Peer-reviewed article, Submitted 7.03.2025, Accepted 4.11.2025

Marta Baron-Milian

konteksty@ispan.pl
Instytut Literaturoznawstwa, Uniwersytet Śląski (Poland)
https://orcid.org/0000-0002-5430-4339

DOI: https://doi.org/10.36744/k.4334

Abstract

The topic of this article consists of Jerzy Zachara’s confrontations with the tradition of the avantgarde and experimental poetry, expressed within the context of numerous references to the works of Kazimierz Malewicz. The cover of one of the versions of Zachara’s MAL shows – as part of a verbal-colour collage – a black square, an introduction to a program text dedicated to poetry as “a plastic statement”, a “visual experience” of the poem and its curious “geometry”. This print is the object of analysis since it presents the most significant aspects of theoretical reflections dealing with poetry, which in Zachara’s works interlock as if “without collision” with the assumptions of suprematism, constructivism, dadaism, futurism, surrealism, and conceptualism. The aim of the article, based on material amassed in the artist’s private archive and encompassing both literary texts, logo-visual experiments, collages, and paintings, is to capture such associations. Zachara’s extraordinary fascination with the figure of the square becomes an interpretation prism, simultaneously designating the “narrative” frame of the article.

Keywords:

Jerzy Zachara, avantgarde, suprematism, neo-avantgarde, Kazimierz Malewicz

References

Białostocki, Jan. Symbole i obrazy w świecie sztuki. PWN, 1982.
Google Scholar

Bogalecki, Piotr. „Biel i brak. Minus-wiersze w poezji Nowej Fali”, Teksty Drugie nr 5 (2024): 170-191.
Google Scholar

Brak energii. „Kalejdoskop”. https://www.e-kalejdoskop.pl/sztuka-a216/brak-energii-r1034#.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Poezja [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Przełom [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Rodowód suprematium [1918]. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, 2004.
Google Scholar

Malewicz, Kazimierz. Uwagi o poezji, duchu, duszy, rytmie, tempie, w: K. Malewicz, Wiersze i teksty
Google Scholar

Michałowska, Teresa. Poetyka i poezja. Studia i szkice staropolskie. PWN, 1982.
Google Scholar

Napierski, Stefan. Aforyzmy. Państwowy Instytut Wydawniczy,1984.
Google Scholar

Rypson, Piotr. Obraz słowa. Historia poezji wizualnej. Akademia Ruchu, 1989.
Google Scholar

Szatskich, Aleksandra. Kazimierz Malewicz i poezja. W Wiersze i teksty, wyb. i oprac. A. Pomorski, przeł. A.L. Piotrowska i A. Pomorski. Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN, Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.
Google Scholar

The Lettering Art. Works by Moscow Book Designers. 1959-1974, red. Evgenia Butorina. Kniga 1977.
Google Scholar

Turowski, Andrzej. Malewicz w Warszawie. Rekonstrukcje i symulacje. Universitas, 2002.
Google Scholar

Wicha, Marcin. Kierunek zwiedzania. Wydawnictwo Karakter, 2021.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. [Świat jest moimi myślami…]. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARDA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGARDY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. AWANGRADA. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Bielizna. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. CZARNYMAL. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KAZIMIR. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KOMPOZYCJE W KWADRACIE. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Kwadrat i czas w malarstwie. Jerzego Zachary text o kompozycji. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. KWADRYCZ. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MAGIKAWAŁ. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MALEWIC. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. MALEWICZY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Narracja geometryczna. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazine” nr 37. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Obrazy pomyślane. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Performa. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Sam na sam z telewizorem. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Sen. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazin” nr 15.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. STRZEMINSKY. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. To wszystko co wiem o piramidzie. „NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazine”. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Zachara, Jerzy. Unizm czy dualizm? Krytyka koncepcji unifikacji. Archiwum Jerzego Zachary.
Google Scholar

Download

pdf (Język polski)

Published

2026-02-03

Cited by

Baron-Milian, M. (2026) “MAL. The Squares of Jerzy Zachara’s Avantgarde”, Konteksty, 351(4), pp. 244–252. doi: 10.36744/k.4334.

Authors

Marta Baron-Milian
konteksty@ispan.pl
Instytut Literaturoznawstwa, Uniwersytet Śląski Poland
https://orcid.org/0000-0002-5430-4339

Marta Baron-Milian – literaturoznawczyni i kulturoznawczyni. Pracuje w Instytucie Literaturoznawstwa UŚ, redaktorka „Śląskich Studiów Polonistycznych”; autorka monografii Neofuturzy i futuryści. Kryptohistorie polskiej awangardy (2023, Nagroda Literacka Gdynia), Wat plus Vat. Związki literatury i ekonomii w twórczości Aleksandra Wata (2015) oraz Grzebanie grzebania. Archeolog i grabarz w twórczości Jerzego Ficowskiego (2014); współredaktorka monografii zbiorowej Płeć awangardy (2019).