Trzy nieznane obrazy Marcella Bacciarellego z kolekcji ukraińskich


Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest obraz Marcella Bacciarellego (1731–1818) ze zbiorów Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w Winnicy (Вінницький обласний краєзнавчий музей). Omawiana kompozycja, nieodnotowana dotychczas w studiach poświęconych artyście, jest obecnie eksponowana jako Portret Karola Krystiana Wettyna. W artykule przedstawiono alternatywną identyfikację modela jako Jana Rzewuskiego (1732–1759) oraz datowanie pracy na lata 1758–1759. W dalszej części tekstu wskazano jej graficzny pierwowzór i osadzono kompozycję w oeuvre artysty. Wprowadzenie do studiów nad Bacciarellim obrazu z Winnicy stanowi punkt wyjścia do rewizji wyobrażeń o wczesnym etapie jego kariery. Na przełomie lat 50. i 60. XVIII w. Jan Rzewuski nie był bowiem jedynym klientem artysty reprezentującym ten ród. W Okręgowym Muzeum Krajoznawczym w Żytomierzu (Жито́мирський обласни́й краєзна́вчий музе́й) znajdują się dwa portrety przedstawiające jego dwie siostry – Annę i Antoninę. Obrazy te, niesłusznie atrybuowane Alexandrowi Roslinowi, są dziełami Bacciarellego. Ponieważ w zbliżonym czasie artysta portretował także ojca całej trójki, Michała Rzewuskiego, postawić można tezę, że na pierwszym etapie jego kariery rodzina Rzewuskich odgrywała rolę większą, niż dotychczas przypuszczano.


Słowa kluczowe

Marcello Bacciarelli (1731-1818); Jan Rzewuski; Anna Humiecka; Antonina Małachowska; portret


Źródło finansowania

Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk


Adamski, Jakub. “Kościół p.w. św. Marcina i klasztor OO. Karmelitów Trzewiczkowych we Lwowie.” W Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, redakcja Jan K. Ostrowski, 19, Kościoły i klasztory Lwowa z okresu przedrozbiorowego (I): 249–278. Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; Cz. 1. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2011.

Betlej, Andrzej. “Polejowski Maciej.” W Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy, redakcja Urszula Makowska, 7:374–376. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2003.

Betlej, Andrzej. Sibi, Deo, Posteritati. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, 2010.

Betlej, Andrzej i Agata Dworzak. “Rocaille on the borderlands of Europe. Adaptation and development.” Revista de História da Arte, Serie W 8 (2019): The Art of Ornament. Senses, archetypes, shapes and functions: 31–46. Dostęp 22 lutego 2021. http://revistaharte.fcsh.unl.pt/rhaw8/RHA_W_8.pdf

Białynia Chołodecki, Józef. Trynitarze. Lwów: Nakładem Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa, 1911.

Bochnak, Adam. Ze studiów nad rzeźbą lwowską w epoce rokoka. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1931.

Brzezina, Katarzyna. “Materiały do dziejów artystycznych kościoła Trynitarzy pw. Trójcy Przenajświętszej we Lwowie.” W Sztuka Kresów Wschodnich, redakcja Jan K. Ostrowski, 2:193–210. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1996.

Brzezina-Scheuerer, Katarzyna. “Kościół parafialny pw. św. Mikołaja i dawny klasztor OO. Trynitarzy.” W Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, redakcja Jan K. Ostrowski, 19, Kościoły i klasztory Lwowa z okresu przedrozbiorowego (I): 321–347. Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; Cz. 1. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2011.

Dworzak, Agata. Lwowskie środowisko artystyczne w XVIII wieku w świetle ksiąg metrykalnych i sądowych. Kraków: Wydawnictwo Attyka, 2018.

Dworzak, Agata. Polejowscy. Karta z dziejów lwowskiego środowiska artystycznego w drugiej połowie XVIII wieku. Warszawa: Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą Polonika; Kraków: Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”, Uniwersytet Jagielloński, 2020.

Dzik, Janina. Euntes in mundum universum predicate evangelium. Programy ideowe osiemnastowiecznych malowideł kościołów zakonnych na ziemiach południowo-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2014.

Gębarowicz, Mieczysław. Materiały źródłowe do dziejów kultury i sztuki XVI-XVIII w. Wrocław: Ossolineum, 1973.

Hornung, Zbigniew. „Dalsze przyczynki do działalności Placidiego”, Biuletyn Historii Sztuki i Kultury 9, 3-4 (1947): 281–298.

Hornung, Zbigniew. Majster Pinsel snycerz. Karta z dziejów polskiej rzeźby rokokowej. Wrocław: Ossolineum, 1976.

Jamski, Piotr. „Dekoracja kościoła Trynitarzy na Antokolu w Wilnie.” W Sztuka Kresów Wschodnich, redakcja Jan K. Ostrowski, 3:243–266. Kraków: Instytut Historii Sztuki UJ, Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki UJ, 1998).

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce. t. 10: Miasto Przemyśl, cz. 1: Zespoły sakralne, redakcja Jakub Sito, oprac. Piotr Krasny i Jakub Sito. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2004.

Kowalczyk, Jerzy. [recenzja] “Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, pod red. Jana K. Ostrowskiego. Cz. I. Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 1, Kraków 1993.” Biuletyn Historii Sztuki 57, 3-4 (1995): 379–386.

Kowalczyk, Jerzy. “Świątynie i klasztory późnobarokowe w archidiecezji lwowskiej.” Rocznik Historii Sztuki 28 (2003): 169–298.

Kowalczyk, Jerzy. Świątynie późnobarokowe na Kresach. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, Przemyskie Centrum Nauki i Kultury, 2006.

Krasny, Piotr. Architektura cerkiewna na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914. Kraków: Universitas, 2003.

Krasny, Piotr. “Kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzozdowcach.” W Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, redakcja Jan K. Ostrowski, 11:45–62. Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; Cz. 1. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2003.

Krasny, Piotr. “Lwowskie środowisko artystyczne wobec idei symbiozy sztuk w wystroju i wyposażeniu wnętrz sakralnych (1730-1780).” Rocznik Historii Sztuki 30 (2005): 147–189.

Krasny, Piotr i Jan K. Ostrowski. “Kościół parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia Najśw. Panny Marii i dawny klasztor Misjonarzy w Horodence.” W Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, redakcja Jan K. Ostrowski, 18: 79–105. Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; Cz. 1. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2010.

Krasny, Piotr i Jakub Sito. “’Pan Piotr Polejowski snycerz lwowski’ i jego dzieła w kościele Franciszkanów w Przemyślu.” W Sztuka Kresów Wschodnich, redakcja Andrzej Betlej, Piotr Krasny, 5: 175–202. Kraków: Instytut Historii Sztuki UJ, Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki UJ., 2003.

Lepiarczyk, Józef. “Architekt Franciszek Placidi (ok. 1710-1782).” Rocznik Krakowski 37 (1965): 63–126.

Łobeski, Felicjan. “Opisy obrazów znajdujących się w kościołach miasta Lwowa. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja na przedmieściu Halickim.” Dodatek tygodniowy przy Gazecie Lwowskiej 50 (1854): 198–199.

Mańkowski, Tadeusz. Fabrica Ecclesiae. Warszawa: Nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, 1946.

Mańkowski, Tadeusz. Lwowska rzeźba rokokowa. Lwów: Nakładem Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa, 1937.

Mańkowski, Tadeusz. Dawny Lwów: jego sztuka i kultura artystyczna. Londyn: Nakładem Fundacji Lanckorońskich i Polskiej Fundacji Kulturalnej, 1974.

Ostrowski, Jan K. „Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP w Buczaczu.” W Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, redakcja Jan K. Ostrowski, 1:15–28. Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; Cz. 1. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1993.

Samek, Jan. “Ambony naves et naviculae w Polsce.” W Rokoko. Studia nad historią sztuki I połowy XVIII w. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Muzeum Śląskiego we Wrocławiu, Wrocław, październik 1968, 219–246. Warszawa: PWN, 1970.

Sito, Jakub. “Fesinger versus Pinsel. O parze rokokowych ołtarzy z dawnej fary w Buczaczu.” W Artyści włoscy w Polsce, redakcja Juliusz A. Chrościcki et al., 687–706. Warszawa: DiG, 2004.

Sito, Jakub i Andrzej Betlej. “U źródeł twórczości Sebastiana Fesingera.” W Sztuka Kresów Wschodnich, redakcja Jan K. Ostrowski, 2:339-359. Kraków: Instytut Historii Sztuki UJ, Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki UJ, 1996.

Sobczyńska-Szczepańska, Mirosława. [recenzja] “Agata Dworzak, Lwowskie środowisko artystyczne w XVIII wieku w świetle ksiąg metrykalnych i sądowych, Wydawnictwo Attyka, Kraków 2018, ss. 513.” Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 68, 4 (2020): 605-612.

Sobczyńska-Szczepańska, Mirosława. Architektura trynitarzy na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2017.

Sobczyńska-Szczepańska, Mirosława. “Kościół pw. Przenajświętszej Trójcy i klasztor Trynitarzy «intra moenia» we Lwowie. Dzieje i architektura.” W Sztuka Kresów Wschodnich, redakcja Andrzej Betlej, Piotr Krasny, 6: 41–57. Kraków: Instytut Historii Sztuki UJ, Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki UJ, 2006.

Sobczyńska-Szczepańska, Mirosława. “Malarz Joseph Prechtl. Przyczynek do monografii artysty.” Biuletyn Historii Sztuki, 80, 1 (2018): 49–86.

Sobczyńska-Szczepańska, Mirosława. “The obsequies of the nobleman Stefan Krzucki and his extraordinary catafalque.” W Court, nobles and festivals: Studies on the Early Modern visual culture, redakcja Oskar Rojewski i Mirosława Sobczyńska-Szczepańska, 155–164. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2019.

Wardzyński, Michał. “From Red Ruthenia to Rawa Mazowiecka: the Works of the Anonymous 'Master of Pełczyska’ as a Contribution to the Geography of Rococo Sculpture in Mazovia.” Ikonotheka. Prace Naukowe Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, 27 (2017): 211–240.

Pobierz

Opublikowane : 2021-05-26


Niemira, K., & Przygoda, M. (2021). Trzy nieznane obrazy Marcella Bacciarellego z kolekcji ukraińskich. Biuletyn Historii Sztuki, 83(1), 67-86. https://doi.org/10.36744/bhs.895

Konrad Niemira 
Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3366-4615
Michał Przygoda 
Muzeum Narodowe w Warszawie  Polska
https://orcid.org/0000-0002-7008-1534



Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.