Zamki w typie kasztelu jako siedziby dostojników kościelnych w Prusach


Abstrakt

W artykule omówione zostały kasztelowe zamki hierarchii kościelnej (biskupie i kapitulne) w Prusach. Jako adaptacja wzoru zamku konwentualnego cieszyły się długo mniejszym zainteresowaniem badaczy. Analiza obiektów w świetle nowych badań, pod kątem ich techniki budowy, układu przestrzennego i formy wykazuje wiele podobieństw jak i różnice w stosunku do zamków krzyżackich. Widać tu jednocześnie twórcze przetworzenie wzorca na własne cele funkcjonalne i propagandowe.


Słowa kluczowe

zamki biskupie; zamki kapitulne; kasztel; zamek konwentualny; zakon krzyżacki


Źródło finansowania

Instytut Sztuki PAN


Andrzejewski, Aleksander, i Leszek Kazjer. “The Chelmno bishops’ castle in Lubawa in the light of the latest research.” W Castella Maris Baltici, t. 6, redakcja Albinas Kuncevičius, 17–22. Vilnius: Savastis, 2004.

Brzostowska, Izabela. “Die Haupttürme der Burgen in Heilsberg und Rössel – zwei gegensätzliche Werke in der Wehrarchitektur Ermlands.” W Echte Wehrhaftigkeit oder martilische Wirkung. Zur praktischen Funktion und zum Symbolcharakter von Wehrelementen profaner sakraler Bauten im Deutschordensland Preußen und im Ostseeraum, redakcja Gerhard Eimer, Ernst Gierlich, 101–110. Köln: Wissenschaft und Politik, 2000.

Clasen, Karl Heinz. Die mittelalterliche Kunst im Gebiete des Deutschordensstaates Preussen, t. 1: Die Burgbauten. Königsberg: Gräfe und Unzer Verlag, 1927.

Dobry, Artur. “Dziewiętnastowieczne prace restauratorskie w zespole zamkowo-katedralnym w Kwidzynie.” Komunikaty Mazursko-Warmińskie 1 (1994): 35–42.

Glauert, Mario. Das Domkapitel von Pomesanien (1284–1527). Toruń: Wydawnictwa Naukowe UMK, 2003.

Heise, Johannes. Der Kreis Löbau. Danzig: Kommissions-Verl. von Th. Bertling, 1895.

Heise, Johannes. Der Kreis Marienwerder östlich der Weichsel. Danzig: Kommissions-Verl. von Th. Bertling, 1898.

Herman, Radosław. “Nowe spojrzenie na przedzamcze w Lidzbarku Warmińskim. Wstępne wyniki badań archeologicznych.” W Dni dziedzictwa Warmii. „Skarby Warmii”, 63–90. Lidzbark Warmiński: Starostwo Powiatowe, 2009.

Herrmann, Christofer. “Die pomesanische Kapitelsburg und der Dom in Marienwerder.” W Burg und Kirche. Herrschaftsbau im Spannungsfeld zwischen Politik und Religion, redakcja Joachim Zeune, Hartmut Hofrichter, 231–242. Würzburg: Deutsche Burgenvereinigung, 2013.

Herrmann, Christofer. “Heilsberg im Kontext des ermländischen Burgenbaus.” W Burgen kirchlicher Bauherren, red. Georg Grossman, Hans Häffner, 223–230. München-Berlin: Deutsche Kunstverlag, 2001.

Herrmann, Christofer. Mittelalterliche Architektur im Preussenland. Untersuchungen zur Frage der Kunstlandschaft und -Geographie. Olsztyn: Artes; Petersberg: Michael Imhof Verlag, 2007.

Herrmann, Christofer. “Mittelalterliche Bischofs- und Kapitelsburgen im Preußenland.” Burgenforschung aus Sachsen. Beiträge zur Burgenforschung im Freistaat Sachsen und angrenzender Gebiete, 15/16 (2003): 153–177.

Jarzebowski, Marc. Die Residenzen der Preussischen Bischöfe bis 1525. Toruń: Wydawnictwa Naukowe UMK, 2007.

Kaczyński, Bartłomiej, Adam Mackiewicz, i Iwona Zduńska. “Badania archeologiczne zamku biskupów chełmińskich w Lubawie w latach 2015–2016.” W Materiały do archeologii Warmii i Mazur, t. 2, redakcja Sławomir Wadyl, Maciej Karczewski, Mirosława Hoffmann, 343–358. Warszawa-Białystok-Olsztyn: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, 2018.

Koperkiewicz, Arkadiusz. “Badania archeologiczne na południowym tarasie zamku biskupów w Lidzbarku Warmińskim.” Gdańskie Studia Archeologiczne 5 (2015): 113–174.

Krantz, Liliana, i Jerzy Domasłowski. Katedra i zamek w Kwidzynie. Warszawa-Poznań-Toruń: PWN, 1982.

Krantz-Domasłowska, Liliana. “Der Dom und die Burg in Marienwerder (Kwidzyn).” W Burgen kirchlicher Bauherren, redakcja Georg Grossman, Hans Häffner, 215–222. München-Berlin: Deutsche Kunstverlag, 2001.

Krantz-Domasłowska, Liliana. “Katedra i zamek w Kwidzynie jako założenie obronne.” Folia Fromborcensia 1 (1992): 24–28.

Majewski, Maciej, Bogusz Wasik, i Marcin Wiewióra. “Studia nad warsztatem budowlanym zamku biskupów chełmińskich w Wąbrzeźnie.” Wiadomości Konserwatorskie 38 (2014): 54–65.

Pilecka, Elżbieta. “Residenz der ermländischen Bischöfe in Heilsberg (Lidzbark Warmiński) in der zweiten Hälfte des 14. Jahrhunderts.” W Prag und die grossen Kulturzentren Europas in der Zeit der Luxemburger (1310–1437), redakcja Markéta Jarošová, Jiří Kuthan, Stefan Scholz, 257–277. Praha: Togga 2008.

Raczkowski, Juliusz. “Medieval murals recently uncovered in the chamber above the gate of the castle of the chapter of the diocese of Pomesania in Kwidzyn. Preliminary analysis: iconography, style, dating and functional role of the chamber.” Ordines Militares Colloquia Torunensia Historica 22 (2017): 287–304.

Radzimiński, Andrzej. “Geneza oraz ukształtowanie się organizacji kościelnej (1206–1409).” W Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, redakcja Marian Biskup, Roman Czaja, 143–176. Warszawa: PWN, 2009.

Schmid, Bernhard, Die Domburg Marienwerder. Elbing: Preussenverlag, 1938.

Trupinda, Janusz. “Zamek w Kwidzynie w czasach bł. Doroty z Mątowów na podstawie średniowiecznych źródeł historycznych.” W Studia z dziejów diecezji Pomezańskiej w 775. rocznicę jej utworzenia. Materiały z V. Sympozjum Dorotańskiego w Kwidzynie, redakcja Justyna Liguz, 19–31. Pelplin: Wydawnictwo “Bernardinum”, 2020.

Wasik, Bogusz. Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej (od XIV do XV wieku). Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2016.

Wasik, Bogusz. “Metoda projektowania zamków konwentualnych na ziemi chełmińskiej. Przyczynek do badań nad zastosowaniem kwadratury w krzyżackim budownictwie zamkowym.” Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 58, nr 4 (2012): 79–91.

Wasik, Bogusz. “Techniki budowy zamków w typie kasztelu w państwie krzyżackim w Prusach.” Ochrona Zabytków 71, nr 2 (2018): 33–60.

Wółkowski, Wojciech: Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim – dzieje budowlane i problemy konserwatorskie. Olsztyn: Muzeum Warmii i Mazur, 2016.

Zamek biskupów chełmińskich w Wąbrzeźnie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych. Studia i materiały, redakcja Marcin Wiewióra. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2014.

Zamek w Lubawie. Dawniej i dziś, redakcja Leszek Kajzer. Lubawa: Urząd Miasta, 2001.

Pobierz

Opublikowane : 2021-01-21


Wasik, B. (2021). Zamki w typie kasztelu jako siedziby dostojników kościelnych w Prusach. Biuletyn Historii Sztuki, 82(4), 527-558. https://doi.org/10.36744/bhs.695

Bogusz Wasik 
Malbork, Muzeum Zamkowe w Malborku  Polska
http://orcid.org/0000-0002-2968-3015



Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.