Fałszywa tożsamość – prawdziwa sztuka? Krytyczna analiza biografii i twórczości Jana Tysiewicza vel Władysława Niewiarowicza (1815–1891)
Piotr Józef Janowski
piotr.jozef.janowski@gmail.comInstytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2327-996X
Abstrakt
Jan Tysiewicz vel Władysław Niewiarowicz (1815–1891), często mylony z powstańcami listopadowymi i emigrantami we Francji – Alojzym Ligenzą Niewiarowiczem oraz z Ludwikiem Niewiarowiczem, mimo stosunkowo licznych not biograficznych wciąż pozostaje postacią dość enigmatyczną. Dotąd znany był głównie z obrazu Pokutująca Maria Magdalena (1842) oraz bogato ilustrowanej edycji Konrada Wallenroda i Grażyny Adama Mickiewicza (1851). W artykule poddano krytycznej analizie biografię i twórczość artysty. Przedstawiono jego pochodzenie, młodzieńcze lata, udział w powstaniu na Litwie w 1831 r., ucieczkę do Galicji i zmianę nazwiska. Szczególną uwagę poświęcono studiom Tysiewicza w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu oraz jego ówczesnej twórczości, przede wszystkim Pokutującej Marii Magdalenie, emigracji do Francji, ilustracjom do dzieł Mickiewicza, a także innym, mniej znanym dziełom artysty.
Słowa kluczowe:
Jan Tysiewicz, Władysław Niewiarowicz, Adam Mickiewicz, Jean Baptiste Louis Maes, malarstwo XIX w., ilustracja książkowa XIX w., życie artystyczne w XIX w., edukacja artystyczna w XIX w., Wilno, Lwów, Wiedeń, ParyżBibliografia
Adomaitienė, Rasa. „Vilniaus paveikslų galerijoje – jubiliejinė paroda «Vladislovo Neveravičiaus studijoje»”. Lietuvos dailės muziejaus metraštis, t. 18 (2016): 163–168.
Google Scholar
Aftanazy, Roman. „Seredne”, w: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, cz. 2: Ziemie ruskie Korony, t. 7: Województwo ruskie. Ziemia Halicka i Lwowska, 174–176. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1995.
Google Scholar
Atminimų sodai. Albumistikos etiudai. Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių bibliotekos album amicorum katalogas. Redakcja Rima Cicėnienė, Reda Griškaitė. Vilnius: Lietuvos mokslų akademijos, Vrublevskių biblioteka, 2016.
Google Scholar
Batowski, Zygmunt. „Tysiewicz Jan”. W: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler, t. 33: Theodotos–Urlaub, redakcja Hans Vollmer, 516–517. Leipzig: Verlag von E.A. Seemann, 1939.
Google Scholar
Bielecki, Robert. „Niewiarowicz Alojzy”. W: Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. 3: L–R, 201. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 1998.
Google Scholar
Bielecki, Robert. „Niewiarowicz Ludwik”. W: Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. 3: L–R, 201. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 1998.
Google Scholar
Biernat, Andrzej, i Sławomir Górzyński. Cmentarz Champeaux w Montmorency. Groby Polskie. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2021.
Google Scholar
Długajczyk, Beata, i Leszek Machnik. Muzeum Lubomirskich 1823–1940. Zbiór malarstwa. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 2019.
Google Scholar
Domański, Michał. „Maszkowski Jan Kanty”. W: Polski słownik biograficzny, t. 20, redakcja Emanuel Rostworowski, 153–154. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN, 1975.
Google Scholar
Gasiūnas, Valerijus. „Neveravičius Vladislovas Mečislovas”. W: Lietuvos dailininkų žodynas, t. 2: 1795–1918, redakcja Jolanta Širkaitė, 265. Vilnius: Lietuvos kultūros tyrimų institutas, 2012.
Google Scholar
Grabner, Sabine. Friedrich von Amerling. Werkverzeichnis der Gemälde. Wien: Deutscher Kunstverlag, 2025.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783422802247
Google Scholar
Harbachova, Vol’ha V. „Nyevyarovich Uladzislaw”. W: Udzyel’niki pawstannya 1830–1831 hh. na Byelarusi: bibliyahrafichny słownik. Navukovy redaktar Uladzimir I. Navitski, 251. Minsk: Vydavyetski tsentr BDU, 2004.
Google Scholar
Harbachova, Vol’ha V. „Tysyenyaw Yan (psewd. Nyevrowni Lyudvik)”. W: Udzyel’niki pawstannya 1830–1831 hh. na Byelarusi: bibliyahrafichny słownik. Navukovy redaktar Uladzimir I. Navitski, 334. Minsk: Vydavyetski tsentr BDU, 2004.
Google Scholar
„Iš nusidėjėlių didžiausia”. Vladislovo Neveravičiaus paveikslas „Atgailaujanti šv. Marija Magdalietė”. Redakcja Joana Vitkutė. Vilnius: Lietuvos nacionalinis dailės muziejus, 2022.
Google Scholar
Janonienė, Rūta, „Vladislovo Neveravičiaus paveikslas «Atgailaujanti šv. Marija Magdalietė»”. Dailė, nr 2 (2015): 107–110.
Google Scholar
Kansy, Andrzej. „Pierwsze wydania dzieł Adama Mickiewicza w zbiorach TNP”. Notatki Płockie 43, nr 4 (1998): 42–46.
Google Scholar
Kupchyns’ka, Larysa. „Vnesok Yana Tysevycha u vyvchennya diyal’nosti Videns’koyi akademiyi mystetstv”. Narodoznavchi zoshyty 21, nr 4 (2015): 805–812.
DOI: https://doi.org/10.3724/SP.J.1145.2015.01063
Google Scholar
Lewandowska-Jaraczewska, Irena. Zakład Narodowy im. Ossolińskich za dyrektury Adama Kłodzińskiego 1839–1849. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN, 1980.
Google Scholar
Lukoševičius, Linas, i Dalia Tarandaitė. „Vladislovo Neveravičiaus paveikslo «Šv. Marija Magdalietė» tyrimai ir restauravimas”. Lietuvos nacionalinio dailės muziejaus metraštis, t. 23 (2021): 179–187.
Google Scholar
„Maes Jan Bapt. Lodewyck”. W: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler, t. 23: Leitenstorfer–Mander, redakcja Hans Vollmer, 546. Leipzig: Verlag von E. A. Seemann, 1929.
Google Scholar
Malewski, Czesław. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiat święciański i trocki. Warszawa: Instytut Historii PAN, Fundacja Lanckorońskich, 2022.
Google Scholar
Malewski, Czesław. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński. Warszawa: Instytut Historii PAN, Fundacja Lanckorońskich, 2016.
Google Scholar
Maslauskaite-Mazyliene, Sigita. „Iš nusidėjėlių didžiausia, bet mylimiausia Vladislovo Neveravičiaus paveikslas «Atgailaujanti šv. Marija Magdalietė»”. 7 meno dienos, nr 22 (1429). Dostęp 8 listopada 2025. https://www.7md.lt/daile/2022-06-03/Is-nusidejeliu-didziausia-bet-mylimiausia.
Google Scholar
Morelowski, Marian. „Ilustracje Jana Tysiewicza-Niewiarowicza do petersburskich wydań Konrada Wallenroda i Grażyny”. Biuletyn Historii Sztuki 18, nr 2 (1956): 308–309.
Google Scholar
Mycielski, Jerzy. Sto lat dziejów malarstwa w Polsce 1760–1860. Z okazji Wystawy retrospektywnej we Lwowie 1894. Kraków: [nakładem autora], 1897.
Google Scholar
„Neveravičius Joakimas”. W: Lietuvos dailininkų žodynas, t. 2: 1795–1918, redakcja Jolanta Širkaitė, 264. Vilnius: Lietuvos kultūros tyrimų institutas, 2012.
Google Scholar
Nitka, Maria. Twórczość malarzy polskich w papieskim Rzymie w XIX wieku. Warszawa–Toruń: Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Wydawnictwo Tako, 2014.
Google Scholar
Sobieszczański, Franciszek Maksymilian. „Tysiewicz (Jan)”. W: Encyklopedyja powszechna, t. 25, 858. Warszawa: Nakład, druk i własność S. Orgelbranda, 1867.
Google Scholar
Soroko, Anita. Rysunki artystów polskich z Muzeum Lubomirskich we Lwowie. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 2020.
Google Scholar
Straszewska, Anna, i Ferdinand Gutschi. Studenci z ziem dawnej Rzeczpospolitej w Akademie der bildenden Künste w Wiedniu (1726–1938). Wypisy. Lublin–Warszawa: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2022.
Google Scholar
Syga, Teofil. „Mickiewiczowska książka ozdobna”. Bibliotekarz 22, nr 12 (1955): 353–358.
Google Scholar
Świętosławska, Agnieszka. „Pomiędzy romantyzmem a biedermeierem. Lwowskie malarstwo pierwszej połowy XIX wieku”. Sztuka Europy Wschodniej, t. 8 (2020): 123–136.
Google Scholar
Tomasiak, Sławomir. „Bel canto w muzyce Karola Lipińskiego na tle rozwoju gatunku”. W: Karol Lipiński. Życie, działalność, epoka, t. 7, redakcja Joanna Subel, 191–211. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego, 2020.
Google Scholar
„Tysiewicz Jan”. W: Slovník naučný, t. 9: Š–Vzývání svatých, redakcja František Ladislav Rieger, Jakub Malý, 685. Praha: Nakladatel kněhkupectví I. L. Kober, 1872.
Google Scholar
„Tysiewicz Jan”. W: Wileński słownik biograficzny, redakcja Henryk Dubowik, Leszek Jan Malinowski, 547. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2008.
Google Scholar
„Tysiewicz Johann”. W: Biographisches lexikon des Kaiserthums Oesterreich, t. 48: Trzetrzewinsky–Ullepitsch, redakcja Constant von Wurzbach, 187–188. Wien: Druck und Verlag der k. k. Hof- und Staatsdruckerei, 1883.
Google Scholar
„Vilniaus paveikslų galerijoje – Vladislovo Neveravičiaus 200-osioms gimimo metinėms skirtas vakaras”. 7 meno dienos, nr 12 (1118). Dostęp 8 listopada 2025. https://www.7md.lt/kultura/2015-03-27/Vilniaus-paveikslu-galerijoje--Vladislovo-Neveraviciaus-200-osioms-gimimo-metinems-skirtas-vakaras.
Google Scholar
„Vilniaus paveikslų galerijoje pristatoma vienam paveikslui skirta paroda «Iš nusidėjėlių didžiausia»”. 7 meno dienos, nr 26 (1423). Dostęp 8 listopada 2025. https://www.7md.lt/25616.
Google Scholar
Vitkutė, Joana. „Lietuviškoji Mona Liza”. 7 meno dienos, nr 20 (1257). Dostęp 8 listopada 2025. https://www.7md.lt/daile/2018-05-18/Lietuviskoji-Mona-Liza.
Google Scholar
Wasylewski, Stanisław. „Boznański Feliks”. W: Polski słownik biograficzny, t. 2, redakcja Władysław Konopczyński, 382–383. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936.
Google Scholar
Wiercińska, Janina. „Tysiewicz Jan”. W: Słownik pracowników książki polskiej, redakcja Irena Treichel, 919. Warszawa–Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972.
Google Scholar
Wystawa miniatur na tle wnętrz Pałacu hr. Pusłowskich. Opracowanie Kazimierz Buczkowski, Zofia Przeorska-Exnerowa. Kraków: Wydawnictwo Muzeum Narodowego w Krakowie, 1939.
Google Scholar
Yurkyevich, Zmitsyer. „Yan Tysyevich – byelaruski mastak, yakoha niby y nye było”. Kul’tura, nr 27 (2022): 16.
Google Scholar
Autorzy
Piotr Józef Janowskipiotr.jozef.janowski@gmail.com
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-2327-996X
Piotr Józef Janowski – historyk sztuki i historyk, asystent w Katedrze Nauk Pomocniczych Historii na Wydziale Historii i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie oraz redaktor w Zakładzie Polskiego Słownika Biograficznego Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN.
Statystyki
Abstract views: 37PDF downloads: 11
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Janowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Piotr Józef Janowski, Inwentarz marmurów z krakowskiego warsztatu Sebastiana Sali z 1653 r. Kilka uwag na temat biografii rzeźbiarza i jego ostatnich zamówień , Biuletyn Historii Sztuki: Tom 84 Nr 2 (2022)
