Pałac Michała Jana Borcha w Warklanach: dekoracje malarskie, zbiory artystyczne i naukowe

artykuł recenzowany

Jolanta Polanowska

jolanta.polanowska@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-4913-4144

Abstrakt

Artykuł jest opracowaniem inicjatyw artystycznych Michała Jana Borcha (1753–1821) związanych z wyposażeniem pałacu w Warklanach, w świetle jego kontaktów z warszawskimi artystami i związków z mecenatem artystycznym króla Stanisława Augusta. Powstał na podstawie rękopisów z Archiwum Borchów z Warklan, przekazanego przez potomków do Ossolineum.



Słowa kluczowe:

Michał Jan Borch, pałac Borchów w Warszawie, pałac Borchów w Warklanach, Vincenzo de Mazotti, Antoni Albertrandi, Jan Chrzciciel Lampi starszy, Frantz Carl graf von Bubna und Littiz, Ignacy Czerpiński (Sierpiński), Świrski, Józef Peszka, Kazimierz Antoszewski, zbiory artystyczne i naukowe

Boberski, Wojciech. „Architektura ziem I zaboru rosyjskiego”. W: Kultura i polityka. Wpływ polityki rusyfikacyjnej na kulturę zachodnich rubieży imperium rosyjskiego (1772–1915), redakcja Dariusz Konstantynów, Piotr Paszkiewicz, 43–74. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1994.
  Google Scholar

Gaweł, Antoni. „«Memoriał» Michała Borcha z roku 1780 jako pierwsza w Polsce próba geobiochemicznych poszukiwań kruszcowych”. Prace Muzeum Ziemi 8 (1966): 31–48.
  Google Scholar

Grudule, Māra. „Mihala Jana Borha dzejojums «Varakļānu pils jūtu dārzs» (Jardin sentimental du château de Warakland, 1795) apgaismības literatūras kontekstā”. Baltu filoloģija 29, nr 1 (2020): 63–72. https://doi.org/10.22364/bf.29.1.04.
DOI: https://doi.org/10.22364/bf.29.1.04   Google Scholar

Jakimowicz, Teresa. „Sibi et posteritate. Treści ideowe rezydencji feudalnej w Polsce XVI–XIX w.”. W: Rezydencje w średniowieczu i czasach nowożytnych, redakcja Edward Opaliński, Tomasz Wiślicz, 252–267. Warszawa: Neriton, Instytut Historii PAN, 2001.
  Google Scholar

Juszczak, Dorota, i Hanna Małachowicz. Malarstwo do 1900. Zamek Królewski w Warszawie. Katalog zbiorów. Warszawa: Zamek Królewski, 2007.
  Google Scholar

Kaminska, Rūta. „Art Heritage of Eastern Latvia and its Creators in the 18th and 19th Century”. W: Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, t. 1, redakcja Wojciech Walczak, Karol Łopatecki, 75–90. Białystok: Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2010.
  Google Scholar

Kaminska, Rūta, i Anita Bistere. Sakrālās arhitektūras un mākslas mantojums vēsturiskajā Krāslavas rajonā. Riga: Neptuns, 2015.
  Google Scholar

Kurkowski, Jarosław. „Grand Tour Michała Borcha – życiowe rozterki uczonego arystokraty”. Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauk 30, z. 2 (2021): 223–268.
  Google Scholar

Lutman, Tadeusz. „Archiwum Borchów z Warklan. Uratowane zbiory”. Archeion 6–7 (1930): 64–66.
  Google Scholar

Manteuffel, Gustaw. Inflanty Polskie oraz listy znad Bałtyku. Opracowanie Krzysztof Zajas. Kraków: Universitas, 2009.
  Google Scholar

Manteuffel, Gustaw. Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich, czyli Inflant właściwych (tak szwedzkich jako i polskich), Estonii z Ozylią, Kurlandii i Ziemi Piltyńskiej. Opracowanie i redakcja Krzysztof Zajas. Kraków: Universitas, 2007.
  Google Scholar

Michalczyk, Zbigniew. „Kazimierz Antoszewski i grupa barokowo-klasycystycznych malowideł ściennych na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego”. Biuletyn Historii Sztuki 73, nr 1–2 (2011): 479–530. https://doi.org/10.11588/diglit.34475.32.
  Google Scholar

Noyes, Ruth Sargent. „Career of «Latvian» Count Michał Jan Borch at the Convergence of the Humanities and Natural Sciences”. Acta Academia Artium 5 (2022): 50–60.
  Google Scholar

Noyes, Ruth Sargent. „Count Michał Jan Borch as Patron and Collector: Art Between Italy and Inflanty Voivodeship in the Age of Partition”. Baltic Journal of Art History 22 (2021): 9–70. https://doi.org/10.12697/BJAH.2021.22.02.
DOI: https://doi.org/10.12697/BJAH.2021.22.02   Google Scholar

Pfeiffer, Bogusław. Rex et patria. Temat władcy, narodu i ojczyzny w literaturze i sztuce XVIII stulecia. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2012.
  Google Scholar

Polanowska, Jolanta. Architektura rekreacyjna książąt Młodego Dworu Stanisława Augusta w Warszawie i okolicy, 1764–1784. Funkcje – formy – treści. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2024.
  Google Scholar

Polanowska, Jolanta. „Michał Jan Borch and His Residence in Varakļāni. Genesis and Ideological Programme”. Mākslas vēsture un teoria. Art History and Theory 16 (2013): 18–32.
  Google Scholar

Polanowska, Jolanta. „Ogród w Warklanach – dzieło Michała Jana Borcha i architekta Vincenza de Mazottiego”. Biuletyn Historii Sztuki 74, nr 3–4 (2012): 551–599.
  Google Scholar

Polanowska Jolanta. „Wileńska Galeria Obrazów Sławnych Polaków Józefa Bogusławskiego (1788?–1820)”. Biuletyn Historii Sztuki 74, nr 1 (2012): 45–66.
  Google Scholar

Rączka, Teresa. „Księgozbiory Polskich Inflantczyków w świetle nieznanych archiwaliów (koniec XVIII – początek XIX w.”). W: Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem Rzeczypospolitej, t. 6, redakcja Wojciech Walczak, Karol Łopatecki, 531–558. Białystok: Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2013.
  Google Scholar

Rączka-Jeziorska, Teresa. „Na granicy epok? Mapa warklańskiego ogrodu według hrabiego Michała Jana Borcha”. W: Georomantyzm. Literatura – miejsce – środowisko, redakcja Elżbieta Dąbrowicz, Marcin Lul, Katarzyna Sawicka-Mierzyńska, Danuta Zawadzka, 339–353. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2015.
  Google Scholar

Rączka-Jeziorska, Teresa. Romantyzm polsko-inflancki. Sylwetki, teksty, archiwa. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2017.
  Google Scholar

Restaurētie kultūras pieminekļi Latvijā. Restored Cultural Monuments in Latvia. Redakcja Rūta Kaminska, Andra Pūce. Riga: Nacionālā kultūras mantojuma pārvalde, 2024.
  Google Scholar

Rottermund, Andrzej. Zamek Warszawski w epoce Oświecenia. Rezydencja monarsza – funkcje i treści. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 1989.
  Google Scholar

Spārītis, Ojārs. „Three Sources of Michael Johann von der Borch’s Poem «The Sentimental Park of Varakļāni Palace»”. Baltic Journal of Art History 20 (2020): 109–144.
DOI: https://doi.org/10.12697/BJAH.2020.20.04   Google Scholar

Splendor i wiedza. Biblioteka królewska Stanisława Augusta. Katalog wystawy. Redakcja Alina Dzięcioł, Tomasz Jakubowski, t. 1–2. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2022.
  Google Scholar

Stanisław August, ostatni król Polski. Polityk, mecenas, reformator 1764–1795. Redakcja Angela Sołtys. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2011.
  Google Scholar

Stradiņš, Jānis. „Michał Jan Borch – polski przyrodnik z XVIII w.”. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 25, nr 3 (1980): 481–498.
  Google Scholar

Strupule, Vija. „Reflexions on Antique Art in the Interior Paintings of Residences and Manor Houses in Latvia. The Second Half of the 18th Century – the First Quarter of the 19th Century”. Baltic Journal of Art History 3 (2011–2012): 253–280.
  Google Scholar

Szlachta polsko-inflancka wobec przełomu. Materiały z dyneburskich akt grodzkich i ziemskich z lat 1764–1775. Opracowanie Bogusław Dybaś, Paweł A. Jeziorski, Tomasz Wiśniewski. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Instytut Historii PAN, 2019.
  Google Scholar

Taimiņa, Aija. „Borchiana versus Siciliana – Grāfa Borha Sicīlijas celojums un tā reminiscences literatūrā un maksla”. Mākslas vēsture un teoria. Art History and Theory 16 (2013): 5–16.
  Google Scholar

Tołłoczko, Zdzisława. „Neoklasycyzm i neoklasycyzmy w architekturze Polski i Łotwy. Część II. Z badań nad problematyką neoklasycyzmu w architekturze pałacowo-dworkowej na przykładzie rezydencji w Mežotne, Durbes, Zentenes, Kazdangas, Rembates, Dzērbenes, Konstantynowie oraz Czerwonogrodzie”. Wiadomości Konserwatorskie 39 (2014): 9–29.
  Google Scholar

W kręgu wileńskiego klasycyzmu. Katalog wystawy. Redakcja Elżbieta Charazińska, Ryszard Bobrow. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 2000.
  Google Scholar

Wittkower, Rudolf. „Chance, Time and Virtue”. Journal of the Warburg Institute 1, nr 4 (1938): 313–321.
DOI: https://doi.org/10.2307/749998   Google Scholar

Wyka, Ewa. „Stanisław August – protektor nauk i uczonych”. W: Stanisław August, ostatni król Polski. Polityk, mecenas, reformator 1764–1795, redakcja Angela Sołtys, 378–385. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2011.
  Google Scholar

Zaļuma, Kristīne. „Krakļu zelts un Varakļānu muižas pils biblioteka”. W: Kristīne Zaļuma, Neredzamā biblioteka. Latvijas Nacionālās bibliotēkas 14 vēsturiskās kolekcijas, 189–196. Riga: Latvijas Nacionālnā bibliotēkas, 2019.
  Google Scholar

Zgórniak, Marek. „Il conte Borch diciannove e le Sue «Lettres sur la Sicile» (1782)”. Zeszyty Naukowe UJ. Studia Italo-Polonica 5 (1994): 183–195.
  Google Scholar

Zilgalvis, Jānis. „Architektura dworska Łatgalii od XVI wieku do początku XX wieku”. W: Kultura polska na Łotwie, redakcja Jarosław Sozański, Ryszard Szklennik, 168–187. Ryga: Ambasada RP w Rydze, 1994.
  Google Scholar

Zilgalvis, Jānis. „Varakļāni – muiža, un tas saimnieki gadsimtu gaitā”. Mākslas vēsture un teoria. Art History and Theory 16 (2013): 33–36.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-04-17

Cited By / Share

Polanowska, J. (2026). Pałac Michała Jana Borcha w Warklanach: dekoracje malarskie, zbiory artystyczne i naukowe. Biuletyn Historii Sztuki, 88(1), 99–128. https://doi.org/10.36744/bhs.4467

Autorzy

Jolanta Polanowska 
jolanta.polanowska@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0002-4913-4144

Jolanta Polanowska, historyk sztuki nowożytnej, pracownik Instytutu Sztuki PAN, specjalizuje się w problematyce sztuki polskiej i jej Kunstliteratur z lat 1750–1850, w tym ówczesnego mecenatu i jego związków ze sztuką francuską i angielską.



Statystyki

Abstract views: 7
PDF downloads: 0


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Jolanta Polanowska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W numerach od 1/2019 do 4/2022 wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.