Imago mortis. Holenderskie pośmiertne portrety dziecięce z XVI–XIX wieku

recenzowany

Piotr Oczko

piotrek.oczko@uj.edu.pl
Kraków, Katedra Teorii Literatury, Wydział Polonistyki, Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-1180-8422

Abstrakt

W artykule przedstawiono i omówiono zjawisko portretowania zmarłych dzieci w sztuce holenderskiej (malarstwo i rysunek) od XVI do XIX wieku (łącznie 75 przykładów). Wyodrębniono i przeanalizowano rozmaite typy ikonograficzne w ramach omawianego gatunku. Zjawisko to, niemające precedensu w Europie, starano się wyjaśnić i ująć w szerokim kontekście, obejmującym np. czynniki kulturowe i społeczne, stosunek siedemnastowiecznych Holenderek i Holendrów do dzieci, piśmiennictwo, zwyczaje i wartości rodzinne.


Słowa kluczowe:

Kultura holenderska, malarstwo holenderskie, portrety post mortem, zmarłe dzieci

Ariés, Philippe. Historia dzieciństwa. Dziecko i rodzina w dawnych czasach. Tłumaczenie Maryna Ochab. Gdańsk: Wydawnictwo Marabut, 1995.
  Google Scholar

Badinter, Elisabeth. Historia miłości macierzyńskiej. Tłumaczenie Krzysztof Choiński. Warszawa: Volumen, 1998.
  Google Scholar

Bedaux, Jan Baptist. “Introduction.” W Pride and Joy. Children’s Portraits in the Netherlands 1500-1700, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen; Frans Halsmuseum, Haarlem, 2000, redakcja Jan Baptist Bedaux, Rudi Ekkart, 11-31. Gent-Amsterdam: Ludion Press, 2000.
  Google Scholar

Bedaux, Jan Baptist. „Funeraire kinder-portretten uit de 17de eeuw.” W Naar het lijk. Het Nederlandse doodsportret van 1500 tot heden, Teylers Museum, Haarlem, 1998, redakcja Bert Sliggers, 86-114. Zutphen: Walburg Pers, 1998.
  Google Scholar

Belting, Hans. Bild-Anthropologie. Entwürfe für eine Bildwissenschaft. München: Wilhelm Fink Verlag, 2001.
DOI: https://doi.org/10.30965/9783846752210   Google Scholar

Belting, Hans. Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki. Tłumaczenie Tadeusz Zatorski. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, 2010.
  Google Scholar

Burns, Stanley i Burns, Elizabeth. Sleeping Beauty II, Grief, Bereavement in Memorial Photography American and European Traditions. New York: Burns Archive Press, 2002.
  Google Scholar

De Jongh, Eddy. Portretten van echt en trouw. Huwelijk en gezin in de Nederlandse kunst van de zeventiende eeuw, Frans Halsmuseum, Haarlem 1986. Zwolle: Waanders, 1986.
  Google Scholar

De Jongh, Eddy. „Bloemen in de knop gebroken.” Kunstschrift 4 (1997): 34-45.
  Google Scholar

Dekker Jeroen, Groenendijk Leendert, Verberckmoes Johan. “Proudly Raising Vulnerable Youngsters. The Scope for Education in the Netherlands.” W Pride and Joy. Children’s Portraits in the Netherlands 1500-1700, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen; Frans Halsmuseum, Haarlem, 2000, redakcja Jan Baptist Bedaux, Rudi Ekkart, 43-60. Gent-Amsterdam: Ludion Press, 2000.
  Google Scholar

Dekker, Rudolf. Uit de schaduw in ’t grote licht. Kinderen in egodocumenten van de gouden eeuw tot de romantiek. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1995.
  Google Scholar

Dirkse, Paul. “«En ging gerust te bed, om vrolijck op te stæn in ’t ander leven». Doodsportretten van Noord-Nederlandse katholieke geestelijken (1625-1750).” W Naar het lijk. Het Nederlandse doodsportret van 1500 tot heden, Teylers Museum, Haarlem, 1998, redakcja Bert Sliggers, 116-146. Zutphen: Walburg Pers, 1998.
  Google Scholar

Durantini, Mary Frances. The Child in Seventeenth-Century Dutch Painting. Ann Arbor: UMI Research Press, 1983.
  Google Scholar

Dziubkowa, Joanna. „Wizerunek dziecka na portrecie trumiennym.” W: Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, redakcja. Maria Dąbrowska, Andrzej Klonder, t. I, 301-324. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, 2002.
  Google Scholar

Ekkart, Rudi. “De ontwikkeling van het Nederlandse doodsportret in de 16de en 17de eeuw.” W Naar het lijk. Het Nederlandse doodsportret van 1500 tot heden, Teylers Museum, Haarlem, 1998, redakcja Bert Sliggers, 64-84. Zutphen: Walburg Pers, 1998.
  Google Scholar

Ekkart, Rudi. “Portret van een overleden meisje.” Focus in Mauritshuis 22-1 (2009): 20-26.
  Google Scholar

Ekkart, Rudi. Portret van Enkhuizen in de gouden eeuw, Zuiderzeemuseum, Enkhuizen, 1990. Zwolle: Waanders, 1990.
  Google Scholar

Ferdinand Bol and Govert Flink. Rembrandt’s Master Pupils, Rembrandthuis Museum, Amsterdam; Amsterdam Museum, Amsterdam, 2017, redakcja Norbert Middelkoop. Zwolle: Waanders, 2017.
  Google Scholar

Kinderen op hun mooist. Het kinderportret in de Nederlanden 1500-1700, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen; Frans Halsmuseum, Haarlem, 2000, redakcja Jan Baptist Bedaux, Rudi Ekkart. Gent-Amsterdam: Ludion Press, 2000.
  Google Scholar

Kinderen van alle tijden. Kindercultuur in de Nederlanden vanaf de Middeleeuwen tot heden, Noordbrabants Museum, ’s-Hertogenbosch, 1997, redakcja Charles de Mooij, Barbara Kruijsen. Zwolle: Waanders 1997.
  Google Scholar

Krabben, Anja. “Onveranderlijk de eeuwigheid in.” W Naar het lijk. Het Nederlandse doodsportret van 1500 tot heden, Teylers Museum, Haarlem, 1998, redakcja Bert Sliggers, 148-192. Zutphen: Walburg Pers, 1998.
  Google Scholar

Laarmann-Westdijk, Frauke K. “Engeltje van ’t hemelrijk. Overledenen op weg naar de hemel.” W Face Book. Studies on Dutch and Flemish Portraiture of the 16th-18th Centuries. Liber Amicorum presented to Rudolf E.O. Ekkart on the occasion of his 65th Birthday, redakcja Edwin Buijsen, Charles Dumas, Volker Manuth, 227-234. Leiden: Primavera Pers, 2012.
  Google Scholar

Lief & leed. Realisme en fantasie in Nederlandse familiegroepen uit de zeventiende en achttiende eeuw, Rijksmuseum Twenthe, Enschede 2018, redakcja Rudi Ekkart, Claire van den Donk. Zwolle: Waanders, 2018.
  Google Scholar

McNeil Kettering, Alison. Drawings from the ter Borch Studio Estate, Vol. 2. ’s-Gravenhage: Staatsuitgeverij, 1988.
  Google Scholar

Nicolaes Maes. Dutch Master of the Golden Age, National Gallery, London; Mauritshuis, Haga, 2019, redakcja Ariane van Suchtelen. Zwolle: Waanders, 2019.
  Google Scholar

Oczko, Piotr. “«Konstantynku, drogi synku…». Niderlandzkie piśmiennictwo dla dzieci i o dzieciach do końca XVII wieku,” Wielogłos 1 (27) (2016): 17-39.
  Google Scholar

Ostrowski, Jan. Portret w dawnej Polsce. Warszawa: Muzeum Króla Jana III w Wilanowie, 2019.
  Google Scholar

Pigler, Andor. “Portraying the Dead. Painting – Graphic Art.” Acta Historiæ Artium Academiæ Scientiarum Hungaricæ 4,1/2 (1956): 1-75.
  Google Scholar

Pjutten en Beukers. Friese kinderportretten 1550-1800, Museum Martena, Franeker 2014, redakcja Marjan Brouwer. Gorredijk: Bornmeer 2014.
  Google Scholar

Pollock, Linda A. A Lasting Relationship. Parents and Children over Three Centuries. London: UPNE, 1987.
  Google Scholar

Portret in portret in de Nederlandse kunst 1550-2012, Dordrechts Museum, Dordrecht, 2012, redakcja Sabine Craft-Giepmans, Annette de Vries. Bussum: Thoth, 2012.
  Google Scholar

Pride and Joy. Children’s Portraits in the Netherlands 1500-1700, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen; Frans Halsmuseum, Haarlem, 2000, redakcja Jan Baptist Bedaux, Rudi Ekkart. Gent-Amsterdam: Ludion Press, 2000.
  Google Scholar

Schaller, Wendy M. Children borne aloft. Nicolaes Maes’s Ganymede portraiture and the context of death and mourning in the seventeenth-century Netherlands. Rozprawa doktorska, Ohio State University, 2001.
  Google Scholar

Schama, Simon. The Embarrassment of Riches: An Interpretation of Dutch Culture in the Golden Age. London: Fontana Press 1987.
  Google Scholar

Sliggers, Bert. “Repertorium Nederlandse doods-portretten 1500-heden.” W Naar het lijk. Het Nederlandse doodsportret van 1500 tot heden, Teylers Museum, Haarlem, 1998, redakcja Bert Sliggers, 208-219. Zutphen: Walburg Pers, 1998.
  Google Scholar

Trabert, Sabine. Der Tod im Objektiv. Post-mortem-Fotografie. Wasungen: Twilight-Line Velag, 2015.
  Google Scholar

Van Constantijntje tot Tonio. Het dode kind in de Nederlandse literatuur, redakcja Rick Honings, Olga van Marion, Tim Vergeer. Hilversum: Verloren, 2018.
  Google Scholar

Van der Vinde, Lea. Children in the Mauritshuis. Zwolle: Waanders, 2007.
  Google Scholar

Vovelle, Michel. Śmierć w cywilizacji Zachodu. Tłumaczenie Tomasz Swoboda i in. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, 2004.
  Google Scholar

Watteeuw, Bert. Capita Selecta. Interdisciplinaire perspectieven op de cultuur van het portret in vroegmodern Vlaanderen. Rozprawa doktorska, Katholieke Universiteit Leuven, 2019.
  Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk Dorota i Kabacińska-Łuczak Katarzyna. Codzienność dziecięca opisana słowem i obrazem. Życie dziecka na ziemiach polskich od XVI do XVII wieku. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2012.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-09-01

Cited By / Share

Oczko, P. (2022). Imago mortis. Holenderskie pośmiertne portrety dziecięce z XVI–XIX wieku. Biuletyn Historii Sztuki, 84(2), 253–310. https://doi.org/10.36744/bhs.1439

Autorzy

Piotr Oczko 
piotrek.oczko@uj.edu.pl
Kraków, Katedra Teorii Literatury, Wydział Polonistyki, Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0002-1180-8422

Statystyki

Abstract views: 76
PDF downloads: 129


Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.