An Intermedial Cabinet of Obscurities: Media-Archaeological Excavations in Performance
Jakub Kłeczek
jakub.kleczek@umk.plUniwersystet im. Mikołaja Kopernika (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-9499-1567
Abstrakt
Artykuł wprowadza do bloku tekstów Theatre, Media, and the Archaeology of Spectacle jako „intermedialnego gabinetu osobliwości” i wskazuje, że archeologia mediów, zestawiona z intermedialnymi badaniami performansu, pozwala rewidować historię teatru jako sieć relacyjnych mikrohistorii, a nie jako jedną linię rozwojową. Odwołując się do genealogii toposów kulturowych Erkkiego Huhtamo, wariantologii Siegfrieda Zielinskiego oraz koncepcji Thomasa Elsaessera prób epistemologicznych historii mediów, tekst pokazuje, że czasopismo od dawna było miejscem gestów archeologicznych: studiów nad fajerwerkami, panoramami ruchomymi, teatrami mechanicznymi, teatrami papierowymi, lalkarstwem, a także interpretacji Raszewskiego wczesnych peep-show boxes poprzez lekturę Furttenbacha. Badacz łączy close reading tych interwencji z opisem dyspozytywów percepcji, opartym na tezie Jonathana Crary’ego, że widzenie jest historycznie organizowane przez zmienne układy.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
archeologia mediów, intermedialność, performatykaBibliografia
Crary, Jonathan. Techniques of the Observer: On Vision and Modernity in the Nineteenth Century. Cambridge, MA: The MIT Press, 1990.
Google Scholar
Duda, Artur. Performans na żywo: Jako medium i obiekt mediatyzacji. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2011.
Google Scholar
Elsaesser, Thomas. Film History as Media Archaeology: Tracking Digital Cinema. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2016. doi:10.1515/9789048529964.
Google Scholar
Furttenbach, Joseph. O budowie teatrów. Translated and edited by Zbigniew Raszewski. 2nd ed. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Google Scholar
Huhtamo, Erkki. “Media Studies as an ‘Archaeology’: Elements of Genealogy.” Early Popular Visual Culture 18, no. 4 (2020): 340–367. https://doi.org/10.1080/17460654.2021.2016198.
Google Scholar
Huhtamo, Erkki. Illusions in Motion: Media Archaeology of the Moving Panorama and Related Spectacles. Cambridge, MA: The MIT Press, 2013. doi:10.7551/mitpress/9228.001.0001.
Google Scholar
Kłeczek, Jakub. Performans cyfrowy – historycznomedialne przemiany. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2022.
Google Scholar
Król-Kaczorowska, Barbara. “Antoni Sacchetti – dekorator romantyczny: Działalność w latach 1829–1845.” Pamiętnik Teatralny 8, no. 1/3 (1959): 219–261.
Google Scholar
Król-Kaczorowska, Barbara. “Antoni Sacchetti – dekorator romantyczny: Działalność w latach 1846–1870.” Pamiętnik Teatralny 16, no. 2 (1967): 231–251.
Google Scholar
Mitzner, Piotr. “Fajerwerki.” Pamiętnik Teatralny 32, no. 1 (1983): 59–79.
Google Scholar
Reilly, Kara, ed. Theatre, Performance and Analogue Technology: Historical Interfaces and Intermedialities. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2013.doi:10.1057/9781137319678.
Google Scholar
Tortajada, Maria, and François Albéra, eds. Cine-Dispositives: Essays in Epistemology Across Media. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2015. doi:10.1515/9789048523443.
Google Scholar
Waszkiel, Marek. “Kinetozograficzny teatr Kuparenki.” Pamiętnik Teatralny 45, no. 1/2 (1996): 88–117.
Google Scholar
Waszkiel, Marek. “Teatry mechaniczne w Warszawie w latach 1795–1847.” Pamiętnik Teatralny 26, no. 1 (1977): 69–92.
Google Scholar
Wiercińska, Janina. “Papierowy świat teatru.” Pamiętnik Teatralny 42, no. 1/2 (1993): 97–126.
Google Scholar
Wynants, Nele, ed. Media Archaeology and Intermedial Performance: Deep Time of the Theatre. Cham: Palgrave Macmillan, 2019.
Google Scholar
Zielinski, Siegfried. Deep Time of the Media: Toward an Archaeology of Hearing and Seeing by Technical Means. Translated by Gloria Custance. Cambridge, ma: The MIT Press, 2006.
Google Scholar
Autorzy
Jakub Kłeczekjakub.kleczek@umk.pl
Uniwersystet im. Mikołaja Kopernika Polska
https://orcid.org/0000-0002-9499-1567
Jakub Kłeczek - doktor nauk humanistycznych, badacz sztuk performatywnych i archeolog mediów. Adiunkt UMK w Toruniu (Wydział Humanistyczny, Katedra Kulturoznawstwa). Kierownik projektu Performans intermedialny z perspektywy archeologii mediów. Awangarda sztuk performatywnych oraz popularne widowiska XIX i XX wieku (SONATINA 5, NCN). Post-doc fellow na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (The Department of Design Media Arts) w 2022 roku. Autor książki Performans cyfrowy – historycznomedialne przemiany (Toruń, 2022) i ponad trzydziestu artykułów w monografiach zbiorowych, czasopismach naukowych i specjalistycznych.
Statystyki
Abstract views: 7PDF downloads: 1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jakub Kłeczek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor/ka udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor/ka wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
