Taniec dla teatru przyszłości: Czytając Isadorę Duncan


Abstrakt

Autorka analizuje idee Isadory Duncan wyrażone w odczycie Taniec przyszłości na tle manifestów i koncepcji Adolpha Appii, Edwarda Gordona Craiga oraz Konstantina Stanisławskiego, z którymi łączyły ją obszary zainteresowań lub/i relacje osobiste. Marginalizacja Duncan w historii teatru jest interpretowana w artykule jako wynik patriarchalnego i opartego na kulcie mistrzów charakteru teatru XX i początku XXI wieku. Powrót do idei Duncan to zatem krok w kierunku rewizji narracji historycznych oraz spekulatywnego poszerzenia możliwości wyboru tradycji. Odwołując się do teorii feministycznych, krytyki instytucjonalnej oraz studiów o niepełnosprawności, autorka wskazuje na progresywne elementy koncepcji Duncan, które korespondują z nowatorskimi trendami we współczesnych praktykach teatralnych i performatywnych.


Słowa kluczowe

Isadora Duncan; Wielka Reforma Teatru; feminizm; krytyka instytucjonalna; niepełnosprawność; edukacja artystyczna



Anderson, Elizabeth. „Dancing Modernism: Ritual, Ecstasy, and the Female Body”. Literature and Theology 22, no. 3 (2008): 354–367. https://doi.org/10.1093/litthe/frn024.

Appia, Adolphe. Dzieło sztuki żywej i inne prace. Tłumaczenie Janina Hera, Leszek Kossobudzki i Hanna Szymańska. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974.

Bab, Juliusz. Teatr współczesny: Od Meiningeńczyków do Piscatora. Tłumaczenie Edmund Misiołek. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959.

Berthold, Margot. Historia teatru. Tłumaczenie Danuta Żmij-Zielińska. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980.

Braun, Kazimierz. Wielka reforma teatru w Europie: Ludzie – idee – zdarzenia. Wrocław: Ossolineum, 1984.

Case, Sue-Ellen. Feminism and Theatre. New York: Methuen, 1988.

Craig, Edward Gordon. O sztuce teatru. Tłumaczenie Maria Skibniewska. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985.

Duncan, Irma. The Technique of Isadora Duncan. New York: Kamin Publishers, 1937. Reprint, Brooklyn Dance Horizons, 1970.

Duncan, Isadora. Moje życie. Tłumaczenie Karol Bunsch. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1983.

Duncan, Isadora. Taniec przyszłości. Tłumaczenie Zofia S. [Sokołowska]. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1905. https://polona.pl/item/taniec-przyszlosci-odczyt-izadoryduncan,NjEwNjUXMTg/10/#info:metadata.

Esslin, Martin. „Teatr modernistyczny: 1890–1920”. W: Historia teatru, redakcja John Russell Brown, tłumaczenie Hanna Baltyn-Karpińska, 341–379. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.

Féral, Josette. „Głosy kobiet: między nostalgią a zmianą”. Tłumaczenie Mateusz Borowski i Małgorzata Sugiera. Didaskalia, nr 113 (2013): 25–34.

Fischer-Lichte, Erika. Estetyka performatywności. Tłumaczenie Mateusz Borowski i Małgorzata Sugiera. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2008.

Franko, Mark. „The Invention of Modern Dance”. W: Dancing Modernism / Performing Politics, 1–24. Bloomington: Indiana University Press, 1995.

Gańczarczyk, Iga. „Truizmy: O dramaturgii”. Didaskalia, nr 151–152 (2019): 2–10. https://doi.org/10.34762/kk0k-m110.

Gold, Sylvia, and Lorraine Spada. A Selection Of Isadora Duncan Dances: The Schubert Selection. Newport Beach: Sutton Movement Writing Press, 1984. http://dancewriting.org/acrobat/duncan/Isadora_Duncan_Dances.pdf.

Grosz, Elizabeth. Volatile Bodies: Toward a Corporeal Feminism. Bloomington: Indiana University Press, 1994.

Hoczyk, Julia. „Kobiecość ucieleśniona: O reprezentacji kobiecego ciała w tańcu modern”. W: Słoboda, Poruszone ciała, 177–192.

Hyży, Ewa. Kobieta, ciało, tożsamość: Teorie podmiotu w filozofii feministycznej końca XX wieku. Kraków: Universitas, 2003.

Johnson, Kirsty. „Krytyczne ucieleśnienie i problem obsady aktorskiej”. Tłumaczenie Katarzyna Ojrzyńska. W: Odzyskiwanie obecności: Niepełnosprawność w teatrze i performansie, wybór i opracowanie Ewelina Godlewska-Byliniak i Justyna Lipko-Konieczna, 381–410. Warszawa: Fundacja Teatr 21, 2017.

Keil, Marta, red. Choreografia: autonomie. Poznań: Art Stations Foundation, 2019.

Klimczyk, Wojciech. „Ambiwalentna moc nowoczesnego rytmu: Jaques-Dalcroze, Fuchs i Święto wiosny”. W: Słoboda, Poruszone ciała, 147–162.

Klimczyk, Wojciech. „Poszerzanie pola: modernizm, feminizm, (inter)nacjonalizm w ruchu”. W: Polskie artystki awangardy tanecznej: Historie i rekonstrukcje, redakcja Joanna Szymajda, 12–31. Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2017.

Klimczyk, Wojciech. Wizjonerzy ciała: Panorama współczesnego teatru tańca. Kraków: Korporacja Ha!art, 2010.

Korieniew, Michaił, red. „Zasady biomechaniki Wsiewołoda Meyerholda”. Tłumaczenie Małgorzata Jabłońska. Didaskalia, nr 124 (2014).

Krakowska, Joanna. „Wstęp: Nieświadome, nieoznaczone, działające”. W: (Nie)świadomość teatru: Wypowiedzi i rozmowy, wybór i redakcja Joanna Krakowska, 7–10. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2018.

Kurth, Peter. Isadora Duncan. Tłumaczenie Jan Kabat. Warszawa: Świat Książki, 2003.

Kwaśniewska, Monika. „Empowerment w polskim teatrze (nie)pełnosprawnym”. Czas Kultury, nr 4 (2019). http://czaskultury.pl/czytanki/empowerment-w-polskim-teatrzeniepelnosprawnym/.

Lehmann, Hans-Thies. Teatr postdramatyczny. Tłumaczenie Dorota Sajewska i Małgorzata Sugiera. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2004.

Leyko, Małgorzata. Teatr w krainie utopii: Monte Verità, Mathildenhöhe, Hellerau, Goetheanum, Bauhaus. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2012.

McNish, Deric. „Training Actors with Disabilities”. W: New Directions in Teaching Theatre Arts, edited by Anne Fliotsos and Gail S. Medford, 139–156. Cham: Palgrave Macmillan 2018. https://doi.org/10.1007/978-3-319-89767-7_9.

Ojrzyńska, Katarzyna. „Niepełnosprawny Hamlet; Kilka słów o rewolucji, która już się zaczęła”. Widok, nr 24 (2019). https://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2019/24-deformacje/niepelnosprawny-hamlet.

Olszowska, Iwona. Chcę być na sali i pracować. Rozmawiała Anna Królica. Nowy Taniec (strona internetowa), 14 kwietnia 2011. https://taniecpolska.pl/przedruk/59.

Rancière, Jacques. „Widz wyemancypowany”. Tłumaczenie Adam Ostolski. Krytyka Polityczna, nr 13 (2007): 314–315.

Raszewska, Hanna, „Modernizmy taneczne w Warszawie dwudziestolecia międzywojennego”. W: Słoboda, Poruszone ciała, 83–100.

Raszewska-Kursa, Hanna. „Z historii dyskryminacji tańca i choreografii albo feministyczny rant na uprzejmość”. W: Keil, Choreografia: autonomie, 274–295.

Raszewska-Kursa, Hanna. Skandal, Sztuka, Szkoła: Isadora Duncan w polskim piśmiennictwie tanecznym. Ciało/Umysł (strona internetowa), 4 września 2020. https://cialoumysl.pl/skandal-sztuka-szkola-hanna-raszewska-kursa/.

Raunig, Gerald. Praktyki instytuujące: Uciekanie, instytuowanie, przekształcanie. Tłumaczenie Aleksandra Bubiło i Bartosz Wójcik. Redakcja Marta Keil. Transversal Texts, nr 1 (2006). https://transversal.at/transversal/0106/raunig/pl.

Słoboda, Katarzyna, red. Poruszone ciała: Choreografie nowoczesności. Łódź: Muzeum Sztuki, 2017.

Stanisławski, Konstanty. Etyka. Tłumaczenie Jadwiga Żmijewska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010.

Stanisławski, Konstanty. Moje życie w sztuce. Tłumaczenie Zofia Petersowa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1954.

Styan, John Louis. Współczesny dramat w teorii i scenicznej praktyce. Tłumaczenie Małgorzata Sugiera. Wrocław: Ossolineum, 1995.

Taxidou, Olga, „The Dancer and the Übermarionette: Isadora Duncan and Edward Gordon Craig”. Mime Journal, no. 26 (2017): 6–16. https://doi.org/10.5642/mimejournal.20172601.03.

Toporkow, Wasilij O. Stanisławski na próbie. Tłumaczenie Jerzy Czech. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2007.

Wolińska, Kasia, i Frida Sandström. „Pracujące ciało przyszłości”. W: Keil, Choreografia: autonomie, 310–347.

Pobierz

Opublikowane : 2021-04-07


Kwaśniewska, M. (2021) „Taniec dla teatru przyszłości: Czytając Isadorę Duncan”, Pamiętnik Teatralny, 70(1), s. 11-35. doi: 10.36744/pt.626.

Monika Kwaśniewska  monika.kwasniewska@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie  Polska
https://orcid.org/0000-0003-1913-4562

Adiunktka w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Redaktorka czasopisma „Didaskalia. Gazeta Teatralna”. Zajmuje się współczesnym aktorstwem w perspektywie performatywnej i instytucjonalnej, krytyką instytucjonalną teatru i sztuk wizualnych, ruchem #metoo w teatrze. Ostatnio opublikowała książki: Pytania o wspólnotę: Jerzy Grzegorzewski i Jan Klata (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016) oraz Między hierarchią a anarchią: Teatr - Instytucja - Krytyka (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.