We krwi: Naruszenia integralności wizerunku papieża 2000-2020


Abstrakt

Artykuł dotyczy dwóch performansów społecznych, jakimi były naruszenia integralności prac Maurizia Cattelana La Nona Ora (2000) oraz Jerzego Kaliny Zatrute źródło (2020). Korzystając z narzędzi analizy działań performatywnych, autorka szuka odpowiedzi na pytania: na czym polegała interwencja (działanie) i w czyim imieniu była dokonywana (cel). Korzystając z pojęć zaczerpniętych z prac Pierre’a Bourdieu i Manuela Castellsa, tłumaczy skandaliczny potencjał obu dzieł. Głównym kontekstem analizy jest wizerunek Jana Pawła II w kulturze polskiej i w przestrzeni publicznej; dodatkowy kontekst artykułu stanowi protest przeciwko zaostrzeniu prawa antyaborcyjnego (2020). Analiza odsłania mechanizm obu wydarzeń: dzieło sztuki zakłócało (2000) / reprezentowało (2020) porządek kultury prawomocnej, dlatego wywołało działania performatywne mające na celu obronę i utrzymanie (2000) / zakłócenie i zmianę (2020) status quo; w obu przypadkach doszło do naruszenia dominującego w przestrzeni dyskursywnej wizerunku Jana Pawła II (w roku 2000 – dzieło; w 2020 – performans aktywistek).


Słowa kluczowe

performans społeczny; skandal; kultura prawomocna; tożsamość prawomocna; religia; papież; Maurizio Cattelan; Jerzy Kalina; aborcja



Banasiak, Jakub. Proteuszowe czasy: Rozpad państwowego systemu sztuki 1982–1993: Stan wojenny, druga odwilż, transformacja ustrojowa. Warszawa: Muzeum Sztuki Nowoczesnej, 2020.

Bourdieu, Pierre. Dystynkcja: Społeczna krytyka władzy sądzenia. Tłumaczenie Piotr Biłos. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2005.

Castells, Manuel. Siła tożsamości. Tłumaczenie Sebastian Szymański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.

Chwałczyk, Franciszek. „Antropocen, kapitałocen – urban age, urbanocen? Czyli nie tylko «kto» oraz «jak», ale i «gdzie»”. Kultura i Historia 2, nr 34 (2018): 90–121.

Dąbrowski, Jakub. Cenzura w sztuce polskiej po 1989 roku: Artyści. sztuka i polityka. Tom 2. Warszawa: Fundacja Kultura Miejsca, 2014.

Jackson, Shannon. „Performans: jak to robimy teraz?”. Tłumaczenie Anna Dzierzgowska. Obieg, nr 4 (2017). ttps://obieg.u-jazdowski.pl/numery/performansteraz/355133774.

Kosiński, Dariusz. „Konfederacja leśna na scenie zdecentralizowanej”. W: O jeden las za daleko: Demokracja. kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, redakcja Przemysław Czapliński, Joanna B. Bednarek i Dawid Gostyński, 247–262. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, 2019.

Kosiński, Dariusz. Teatra polskie: Historie. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2010.

Majewska, Ewa. Kontrpubliczności ludowe i feministyczne: Wczesna „Solidarność” i Czarne Protesty. Warszawa: Książka i Prasa, 2018.

Ostolski, Adam. „Sztuka jako polityka prowadzona innymi środkami”. W: Skuteczność sztuki, redakcja Tomasz Załuski, 202–217. Łódź: Muzeum Sztuki w Łodzi, 2014.

Ożóg, Kazimierz S. „«Święte» pomniki w pejzażu Polski po 1989 roku”. Studia Teologiczno--Historyczne Śląska Opolskiego, nr 33 (2013): 153–169.

Ożóg, Kazimierz S. Miedziany Pielgrzym: Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980–2005. Głogów: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, 2007.

Piotrowski, Piotr. Agorafilia: Sztuka i demokracja w postkomunistycznej Europie. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2010.

Sienkiewicz, Karol. Zatańczą ci, co drżeli: Polska sztuk krytyczna. Warszawa: Muzeum Sztuki Nowoczesnej, 2014.

Szepke, Anna. „Przemoc symboliczna w polskim dyskursie publicznym: Jan Paweł II – «papież z Polski»”. Przegląd Socjologiczny, nr 1 (2003): 235–262.

Szreder, Kuba. „Pożegnanie z latami 90.: W poszukiwaniu nowych formuł zaangażowania”. W: Szyłak i Sowa, Na okrągło: 1989-2009, 413–426.

Szyłak, Aneta, i Jan Sowa, red. Na okrągło: 1989-2009. Wrocław: Korporacja Ha!art, 2009.

Tarasiuk, Agnieszka, red. Otwarty tron: Sztuka współczesna wobec fenomenu Jana Pawła II. Wigry: Dom Pracy Twórczej, 2011.

Umińska-Keff, Bożena, i Wanda Nowicka. „Aborcja”. W: Encyklopedia gender: Płeć w kulturze, redakcja Monika Rudaś-Grodzka et al., 20–21. Warszawa: Czarna Owca, 2014.

van Alphen, Ernst. „Performatywność prowokacji: Przypadek Artura Żmijewskiego”. Tłumaczenie Roma Sendyka. W: Krytyka jako interwencja: Sztuka, pamięć, afekt, redakcja Katarzyna Bojarska, 251–266. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019.

Zaremba, Łukasz. Obrazy wychodzą na ulice: Spory w polskiej kulturze wizualnej. Warszawa: Bęc Zmiana, 2018.

Żmijewski, Artur. „Stosowane sztuki społeczne”. W: Szyłak i Sowa, Na okrągło: 1989–2009, 325–340.

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-23


Bednarek, J. B. (2021) „We krwi: Naruszenia integralności wizerunku papieża 2000-2020”, Pamiętnik Teatralny, 70(2), s. 55-74. doi: 10.36744/pt.579.

Joanna B. Bednarek  jb53963@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu  Polska
https://orcid.org/0000-0002-4479-9956

literaturoznawczyni, doktorantka w Zakładzie Antropologii Literatury UAM. Redaktorka dwutygodnika „CzasKultury.pl”. Przygotowuje rozprawę poświęconą zjawisku skandalu i przemianom kultury prawomocnej w Polsce po 1989 roku. Współautorka (z Przemysławem Czaplińskim i Dawidem Gostyńskim) książki Literatura i jej natury (2017). Współredaktorka tomów zbiorowych – m.in.: Nowa humanistyka: zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii (2017), Prognozowanie teraźniejszości (2018), O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce (2019), Rewolucje i utopie (2019).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.