Don Kichot i antropozofia: O tym, jak aktor Michaił Czechow pragnął zagrać rolę Rycerza Smętnego Oblicza i dlaczego roli tej nie zagrał

Katarzyna Osińska


Instytut Slawistyki PAN (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4142-040X

Abstrakt

Michaił Czechow pozostawił kilka świadectw pracy nad rolą Don Kichota, najbardziej znane są Rozmyślania o Don Kichocie  (1926) i Dziennik o Kichocie (1928). Do premiery spektaklu w teatrze MChAT Drugi nigdy nie doszło, a Czechow roli tej nie zagrał ani w Rosji, ani na emigracji. W artykule podjęto próbę rozszyfrowania uwag aktora o postaci rycerza w kontekście antropozofii, która w tym okresie była dla niego inspiracją zarówno w pracy nad rolą, jak i własnym rozwoju duchowym. Sięgnięcie do dokumentów, w tym do stenogramów dyskusji wokół planowanej inscenizacji oraz do korespondencji aktora z jedną z autorek pierwszej adaptacji powieści - Nadieżdą Pawłowicz, pozwoliło wnikąć w paradoksalne na pierwszy rzut oka postrzeganie postaci rycerza przez aktora. Czechow widział w nim postać "lucyferyczną" i krytycznie oceniał jego idealizm. Zestawienie poglądów aktora z opiniami działaczy bolszewickich tłumaczy, dlaczego przychylał się do narzucanej przez cenzurę interpretacji powieści Cervantesa, a jednocześnie odsłania prawdziwe motywy jego własnej interpretacji. Przyczyną niepowodzenia w zmaganiu się z rolą Kichota była nieprzystawalność wizji aktora do powieści Cervantesa, co uniemożliwiło stworzenie zadowalającej adaptacji dzieła. Zarazem pracę nad rolą Kichota można potraktować jako etap w rozwoju Czechowa, zainspirowanego naukami Rudolfa Steinera.


Słowa kluczowe:

Michał Czechow, Don Kichot, antropozofia, Rudolf Steiner, Nadieżda Pawłowicz

Bely, A. (2016). Rakurs k dnevniku. W: A. Yu. Galushkin, Shch. A. Korostelev, M. L. Spivak, A. V. Lavrov, & J. Malmstad (eds.), Literaturnoe nasledstvo (Vol. 105, pp. 329-653). Moskva: Nauka.
  Google Scholar

Autant-Mathieu, M. Ch. (2009). Don Quichotte, le Roi Lear, ou les rôles rêvés d'un théâtre impossible. In M.-Ch. Autant-Mathieu (ed.), Mikhaïl Tchekhov: De Moscou à Hollywood: Du théâtre au cinéma (pp. 169-184). Montpellier: L'Entretemps éditions.
  Google Scholar

Chekhov, M. A. (1995). Literaturnoe nasledie (Vol. 1-2). Moskva: Iskusstvo.
  Google Scholar

Czechow, M. A. (1995). O technice aktora (M. Sołek, tłum., oprac.). Kraków: Akasza.
  Google Scholar

Goncharova, E. I. (ed.). (2018). Skromnaya uchenica i velikii posvyashchonnyi: pisma N. A. Pavlovich k Andreiu Belomu. Russkaya literatura, 4, 132-150.
DOI: https://doi.org/10.31860/0131-6095-2018-4-132-150   Google Scholar

Gromov, V. A. (1970). Mikhail Chekhov. Moskva: Iskusstvo.
  Google Scholar

Iz protokola zasedanya khudozhestvennogo sovieta MKhAT 2-go o proizvodstvennom planie teatra (1928). W: A. Ya. Trabskii (ed.), Sovietskii teatr: Dokumenty i materialy: Russkii sovietskii teatr 1926-1932 (Vol. 1, pp. 199-204). Leningrad: Iskusstvo.
  Google Scholar

Lekcyi Rudolfa Steinera o dramaticheskom iskusstve v izlozhenii Mikhaila Chekhova: Pisma k V. A. Gromovu (2000). W: V. V. Ivanov (ed.), Mnemozina: Dokumenty i fakty iz istorii otechestvennogo teatra XX veka (ss. 82-142). Moskva: Editorial URSS.
  Google Scholar

Oboleńska, D., & Prokopiuk J. (n.d.). Antropozofia. W: Internetowy Leksykon Polskiego Ezoteryzmu. www.tradycjaezoteryczna.ug.edu.pl/node/127
  Google Scholar

Oboleńska, D. (2009). Put' k posvjashheniju: Antroposofskie motivy v romanah Andreja Belogo. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
  Google Scholar

Ormińska, J. (2006). Mihail Chekhov – antroposof: Pis'ma Viktoru Gromovu. W: E. Biernat, & M. Rzeczycka (red.), Światło i ciemność: Motywy ezoteryczne w kulturze rosyjskiej początku XX wieku (Vol. 2, s. 89-112). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
  Google Scholar

Osińska, K. (2016). Don Kichot w sporach światopoglądowych Rosjan (od połowy XIX wieku do lat 30. wieku XX). W: W. Charchalis, & A. Żychliński (red.), Wieczna krucjata: Szkice o Don Kichocie (s. 79-109). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
  Google Scholar

Osińska, K. (2019). Michaił Czechow w pracy nad rolą Don Kichota. W: K. Suszczyński (red.), Technika aktorska Michaiła Czechowa w historii, teorii, praktyce: Vademecum (s. 25-38). Białystok: Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, Filia w Białymstoku. https://atb.edu.pl/wp-content/uploads/2020/01/czechow1.pdf
  Google Scholar

Nikitin, A. L. (1997). Strannik v mirakh (Pavel Antonovich Arenskii. 1887-1941). Delphis: Kulturno-prosvetitelnyi zhurnal, 12(4). www.delphis.ru/journal/article/strannik-v-mirakh
  Google Scholar

Pavlovich, N. (1997). Nevod pamyati. Chelovek, 1, 154-155.
  Google Scholar

Prokopiuk, J. (2000). Ścieżki wtajemniczenia: Gnosis aeterna. Warszawa: tCHu.
  Google Scholar

Rzeczycka, M. (2010). Wtajemniczenie: Ezoteryczna proza rosyjska końca XIX i początku XX wieku. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego
  Google Scholar

Shipovskaya, E. A. (1988). Ispoved' Rytsaria Sveta: Vospominania. Moskva: Intergraph Servis. https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=8953
  Google Scholar

Skorokhod, N. (2011). Rytsari Don Kikhota: Cervantes v interpretatsii. Iskusstvo kino, 11. www.old.kinoart.ru/archive/2009/11/n11-article21
  Google Scholar

Soloveva, I. (2016). Pervaya studya - Vtoroy MKhAT: Iz praktiki teatralnykh idey XX veka. Moskva: Novoe Literaturnoe Obozrenie.
  Google Scholar

Soloveva, I. N., Smelanskii, A. M., & Egoshina, O. V. (eds.). (2010). MKhAT Vtoroy: Opyt vosstanovlenia biografii. Moskva: Moskovskii khudozhestvennyi teatr.
  Google Scholar

Steiner, R. (2000). Droga do wtajemniczenia (J. Prokopiuk, oprac., J. Prokopiuk, & T. Mizerkiewicz, tłum.). Poznań: Rebis.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2020-05-12

Cited By / Share

Osińska, K. (2020) „Don Kichot i antropozofia: O tym, jak aktor Michaił Czechow pragnął zagrać rolę Rycerza Smętnego Oblicza i dlaczego roli tej nie zagrał”, Pamiętnik Teatralny, 69(1), s. 145–162. doi: 10.36744/pt.31.

Autorzy

Katarzyna Osińska 

Instytut Slawistyki PAN Polska
https://orcid.org/0000-0003-4142-040X

Statystyki

Abstract views: 554
PDF downloads: 158


Licencja

Prawa autorskie (c) 2020 Katarzyna Osińska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.