Kształt «Zbójców» Schillera na scenach polskich XIX wieku – przekład Jana Nepomucena Kamińskiego


Abstrakt

Zbójcy Friedricha Schillera w teatrze lwowskim pod dyrekcją Jana Nepomucena Kamińskiego weszli w skład teatralnej ofensywy romantyzmu – ostrożnej w warunkach cenzury i rozciągniętej w czasie, ale konsekwentnie przez lwowskiego antreprenera realizowanej nie tylko w polityce repertuarowej, lecz także w doborze środków inscenizacyjnych, przede wszystkim aktorskich. Kamińskiego przekład Zbójców z 1817 roku (lub wcześniejszy) na długie lata ustalił kształt niemieckiego arcydzieła epoki „burzy i naporu” dla polskich teatrów – wpłynął też na zasady scenicznego opracowania późniejszych, literackich przekładów. Zachował się w późnym, bo pochodzącym z 1864 roku, odpisie przechowanym w Bibliotece Teatru Lwowskiego. Kamiński oparł swój przekład na skróconej i zmienionej niemieckojęzycznej wersji dramatu, opracowanej w 1781 roku dla teatru w Mannheim i tam wydanej drukiem, choć zachowany odpis zdradza też ślady użycia redakcji kanonicznej, znanej z pierwodruku i kolejnych autoryzowanych przez Schillera wydań. Późny teatralny odpis – zawierający ślady wielu ingerencji i pewnie również ingerencje, których ślady zatarła praca kopisty – podsuwa w niektórych miejscach oryginalne rozwiązania inscenizacyjne, mogące pochodzić od pierwszego tłumacza i adaptatora scenicznego.


Słowa kluczowe

Friedrich Schiller; Jan Nepomucen Kamiński; rękopis; inscenizacja dziewiętnastowieczna



Albrecht, G. & Mittenzwei, J. (wyb. i oprac.). (1970). Klasycyzm niemiecki: Życie i twórczość Goethego i Schillera (J. Buras et al., tłum.). Warszawa: PWN.

Biedermann, H. (2001). Leksykon symboli (J. Rubinowicz, tłum.). Warszawa: Muza.

Dobijanka-Witczakowa, O. (1986). Wstęp. W: F. Schiller. Zbójcy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Got, J., & Orzechowski, E. (1974). Repertuar teatru krakowskiego 1845-1865. Warszawa: IS PAN.

Janion, M. (2000). Gorączka romantyczna. Kraków: UNIVERSITAS.

Jarząbek-Wasyl, D., & Maresz, B. (2019). Archiwum teatru XIX wieku: Ludzie, dokumenty, historie. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.

Komorowski, J. (1985). Polskie życie teatralne na Podolu i Wołyniu do 1963 roku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kowalski, P. (2007). Kultura magiczna: Omen, przesąd, znaczenie. Warszawa: PWN.

Kurek, K. (1998). Wokół „Myśli o umnictwie dramatycznem”. Poznańskie Studia Polonistyczne V (XXV).

Lasocka, B. (1967). Aktorzy w teatrze Kamińskiego. Pamiętnik Teatralny, 1, 90-108.

Lasocka, B. (1967). Teatr lwowski w latach 1800-1842. Warszawa: PIW.

Lasocka, B. (1992). Dramatopisarstwo Jana Nepomucena Kamińskiego. W: D. Ratajczak (red.). Dramat i teatr postanisławowski. Wrocław: Wiedza o Kulturze.

Maresz, B. & Szydłowska, M. (1988). Jana Nepomucena Kamińskiego kłopoty z cenzurą. Pamiętnik Teatralny, 3-4, 431-446.

Marszałek, A. (2007). Wstęp [do:] J. N. Kamiński, Myśli o umnictwie dramatycznym. W: D. Kosiński, A. Marszałek, A. Wanicka, & A. Narębska (wyb. i oprac.). Polskie piśmiennictwo teatralne XIX wieku, tom 1: W stronę praktyki – podręczniki sztuki aktorskiej. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.

Raszewski, Z. (1990). Trudny rebus: Studia i szkice z historii teatru. Wrocław: Wiedza o kulturze.

Szyjkowski, M. (1915). Schiller w Polsce: Studium historyczno-porównawcze. Kraków: Akademia Umiejętności.

Szyjkowski, M.(1923). Dzieje nowożytnej tragedji polskiej: Typ szekspirowski. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza.

Żurowski, A. (1967). Szekspiriady polskie. Warszawa: PAX.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-29


Dybizbański, M. (2020) „ Kształt «Zbójców» Schillera na scenach polskich XIX wieku – przekład Jana Nepomucena Kamińskiego”, Pamiętnik Teatralny, 69(4), s. 105-129. doi: 10.36744/pt.133.

Marek Dybizbański 
Uniwersytet Opolski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4629-6890



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.