Somos travestis!
Różnorodność i dysydencja seksualna w Chile
Adam Kruk
adam.kruk2@uwr.edu.plInstytut Kulturoznawstwa, Uniwersytet Wrocławski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2831-8403
Abstrakt
Wychodząc od filmu Diega Céspedesa Tajemnicze spojrzenie flaminga poświęconego chilijskim travestis w dobie kryzysu AIDS, autor artykułu stara się przemyśleć status kultury queerowej w Chile oraz przybliżyć właściwą Ameryce Łacińskiej indywidualną i polityczną tożsamość travesti. Stawia przy tym pytania o to, jaką rolę odegrała różnorodność seksualna w transformacji społeczno-politycznej w Chile i jak ma się ona do dysydencji seksualnej. Czy da się spojrzeć na emancypację mniejszości psychoseksualnych jak na historię sukcesu? Czy może ona stanowić wizytówkę kraju i jego dumę?
Słowa kluczowe:
Chile, Queer, queer studies, travestiBibliografia
Alejandra Matus Acuña, Doña Lucia: la biografía no autorizada, B Chile, Santiago 2014.
Google Scholar
Nancy Álvarez Rosales i Carmen Pérez Pérez, Identidad de género en transformistas: un estudio cualitativo- exploratorio, „Límite. Revista de Filosofía y Psicología” 4(20)/2009, s. 123-152.
Google Scholar
John Berger, Sposoby widzenia, tłum. Mariusz Bryl, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1997.
Google Scholar
Lohana Berkins, Travestis: una identidad política, „E-misférica” 2(4)/2007; https://hemisphericinstitute.org/es/emisferica-42/4-2-review-essays/lohana-berkins.html, dostęp: 29.11.2025.
Google Scholar
Judith Butler, Uwikłani w płeć, tłum. Karolina Krasuska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008.
Google Scholar
Fernanda Carvajal, La convulsión coliza. Yeguas del Apocalipsis (1987-1997), Metales Pesados, Santiago 2023.
DOI: https://doi.org/10.2307/jj.1895833
Google Scholar
Howard Chiang, Anjali Arondekar, Marc Epprecht, Jennifer Evans, Ross Forman, Global Encyclopedia of Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, and Queer (LGBTQ) History, Gale, Farmington Hills 2019.
Google Scholar
Óscar Contardo, Raro. Una historia gay de Chile. Planeta Chilena, Santiago 2025.
Google Scholar
Óscar Contardo, Loca fuerte. Retrato de Pedro Lemebel, Universidad Diego Portales, Santiago 2022.
Google Scholar
Jaime Crisosto-Alarcón, Pragmática del palabreo LGBTIQ+ en Chile, „Nueva Revista del Pacífico” 77/2022, s. 139-172.
DOI: https://doi.org/10.4067/S0719-51762022000200139
Google Scholar
Roberto Doveris, Ficcion marica. Diversidad y disidencia sexual en el cine chileno, Metales Pesados, Santiago 2024.
DOI: https://doi.org/10.2307/jj.21099734
Google Scholar
Licia Fiol-Matta, A Queer Mother for the Nation Redux. Gabriela Mistral in the twenty-First century, „Radical History Review” 120/2014, s. 35–51.
DOI: https://doi.org/10.1215/01636545-2703715
Google Scholar
Alberto Fuguet, McOndo, Panico.cl 04/2016; https://paniko.cl/mcondo/, dostęp: 30.11.2025.
Google Scholar
René Girard, Kozioł ofiarny, tłum. Mirosława Goszczyńska, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1987.
Google Scholar
Roxana Gómez Tapia, Emergencia y rebase en la pose y puesta en práctica del cuerpo transformista/travesti (trans/trave) en Chile, Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago 2013.
Google Scholar
Marek Hendrykowski, Słownik terminów filmowych, Ars Nova, Poznań 1994.
Google Scholar
Gabriel Herrera Zamora, Llena eres de gracia, Universidad de Chile, Santiago 2017.
Google Scholar
Iwona Kościelecka, Mirosław Przylipiak, Konstelacja Mulvey, „Kwartalnik Filmowy” 130/2025, s. 130–156.
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.4337
Google Scholar
Adam Kruk, Między przyjemnością tekstu a obrazu. Przypadek Alberto Fugueta, „Hybris” 64/2025, s. 26-51.
DOI: https://doi.org/10.18778/1689-4286.64.02
Google Scholar
Adam Kruk, Piosenka złamie ci serce, „Dwutygodnik” nr 379/2024; https://www.dwutygodnik.com/artykul/11113-piosenka-zlamie-ci-serce.html; dostęp: 26.11.2025.
Google Scholar
Adam Kruk, Fantastyczna kobieta. A Natural Woman, „Ekrany” 3-4 (37–38)/2017, s. 46.
Google Scholar
Adam Kruk, Długoletni przyjaciele: kino i AIDS, „Filmweb” 13.06.2014; https://www.filmweb.pl/article/D%C5%82ugoletni+przyjaciele%3A+kino+i+AIDS-105576, dostęp 17.12.2025.
Google Scholar
Mateusz Mazzini, Koniec tęczy. Chile po Pinochecie, Znak, Kraków 2023.
Google Scholar
Grace Martin, Anticuerpos poderosos: desnudez no sexual en el cine de Sebastián Silva, w: Jorge González del Pozo, Inela Selimović, Inusuales. Hogar, sexualidad y política en el cine hispano, Iberoamericana Vervuert, Madryt 2020, s. 137–163.
DOI: https://doi.org/10.31819/9783968690711-007
Google Scholar
Thomas Nulley-Valdés, McOndo Revisited: The Making of a Generation Defining Anthology in the Latin American Literature-World. Lexington Books, Lanham 2023.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781666997385
Google Scholar
Susan Sontag, Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, przeł. Jarosław Anders, Wydawnictwo Karkter, Kraków 2016.
Google Scholar
J. Szpilka, Po co nam trans studies?, „Tranzycja.pl” 08.06.2023; https://tranzycja.pl/publikacje/j-szpilka-po-co-nam-trans-studies/, dostęp: 27.11.2025.
Google Scholar
Filip Olszówka, Przemiany społeczne w Chile i ich wpływ na chilijski porządek prawny – wybrane zagadnienia, „Ameryka Łacińska” 1 (119)/ 2023, s. 3-32.
DOI: https://doi.org/10.7311/20811152.2023.119.01
Google Scholar
Camille Paglia, Vamps & Tramps: New essays, Nowy Jork, Knopf Doubleday 1994.
Google Scholar
Benjamín Pino Bravo, Chile Travesti: Historias de Transformistas, Universidad de Chile, Santiago 2023.
Google Scholar
Iván Pinto, Carolina Urrutia, Estéticas del desajuste. Cine chileno 2010–2020, Metales Pesados, Santiago 2022.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv2kqx05r
Google Scholar
Jaime Ramírez Cotal, Trava Diva. Retratos ilustrados de la cultura transformista de espectáculo, Cuarto Propio, Santiago 2015.
Google Scholar
Felipe Rivas San Martín, Jorge Díaz Fuentes, No hay cuerpo sin ficción: Hacia una representación de la Disidencia Sexual en Chile, „E-misférica” 10(2)/2014; https://hemisphericinstitute.org/es/emisferica-102/10-2-dossier/e102-dossier-no-hay-cuerpo-sin-ficcion.html, dostęp: 26.12.2015.
Google Scholar
Víctor Hugo Robles, History in the Making The Homosexual Liberation Movement in Chile, „Nacla. Report on the Americas” VOL XXXI, 4/1998; https://nacla.org/history-making-homosexual-liberation-movement-chile/, dostęp: 14.12.2025.
DOI: https://doi.org/10.1080/10714839.1998.11725707
Google Scholar
Víctor Hugo Robles, Bandera hueca: historia del movimiento homosexual de Chile. Cuarto Propio, Santiago 2008.
Google Scholar
Juan Pablo Sutherland (red), A corazón abierto: geografía literaria de la homosexualidad en Chile, Sudamericana, Santiago 2001.
Google Scholar
Manuela Valle, El Che de los Gays and Hija de Perra: Utopian Queer Performances in Postdictatorship Chile, w: Kim Beauchesne, Alessandra Santos, Performing Utopias in the Contemporary Americas, Nowy Jork 2017, s. 219–238.
DOI: https://doi.org/10.1057/978-1-137-56873-1_12
Google Scholar
Dorota Wolska, Wstyd i bezwstyd. Przyczynek do badań nad kulturą i PRL-em, w: Stefan Bednarek, Nim będzie zapomniana. Szkice o kulturze PRL-u, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997, s. 62–73.
Google Scholar
Mir Yarfitz i Marce Joan Butierrez, Trans and Travesti Identities in 20th-Century South America, Oxford Research Encyclopedia of Latin America 2024; https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199366439.013.1174, https://oxfordre.com/latinamericanhistory/display/10.1093/acrefore/9780199366439.001.0001/acrefore-9780199366439-e-1174, dostęp:12.12.2025.
Google Scholar
Bartosz Żurawiecki, Ojczyzna moralnie czysta. Początki HIV w Polsce, Czarne, Wołowiec 2023.
Google Scholar
Autorzy
Adam Krukadam.kruk2@uwr.edu.pl
Instytut Kulturoznawstwa, Uniwersytet Wrocławski Polska
https://orcid.org/0000-0002-2831-8403
Adam Kruk – absolwent filmoznawstwa na UAM. Przygotowuje pracę doktorską w Instytucie Kulturoznawstwa UWr. Jego teksty ukazywały się w periodykach naukowych („Kwartalnik Filmowy”, „Studia Filmoznawcze”, „Hybris”) i popularnych („Ekrany”, „Kino”, „Dwutygodnik”, Filmweb.pl), za działalność publicystyczną wyróżniony Nagrodą im. Krzysztofa Mętraka i nominacją do Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Wiceprezes Stowarzyszenia Dante Alighieri we Wrocławiu, członek Europejskiej Akademii Filmowej, kolegium elektorów Złotych Globów, Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych FIPRESCI, Koła Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich oraz rady programowej Wrocławskiej Fundacji Filmowej.
Statystyki
Abstract views: 0PDF downloads: 0
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adam Kruk

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

