Zstępowanie w płeć

O transpłciowości z perspektywy psychologii archetypowej

Artykuł recenzowany, Zgłoszenie 3.10.2025, Decyzja redakcji 28.04.2026

Joanna Jaka Tarnawska

jp.tarnawski@gmail.com
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0009-0003-7669-2795

Abstrakt

Klasyczną już pozycję reprezentującą tradycyjny polski dyskurs seksuologiczny wokół transpłciowości, czyli książkę Przekleństwo Androgyne, charakteryzuje swoiste załamanie się narracji eksperckiej w miejscu ujmującym głębię psychiczną jako zasadnicze źródło upłciowienia. Biorąc ten fakt za punkt wyjścia, niniejsza praca stanowi próbę przedstawienia mitopoetyckiego podłoża doświadczeń nienormatywności płciowej, w tym szczególnie transkobiecości, metodą refleksji właściwą dla psychologii archetypowej Jamesa Hillmana. W odniesieniu do przytaczanego we współczesnej psychoanalitycznej literaturze tematu poematu elegijnego transpłciowej pacjentki Jacques’a Lacana, dokonującej kontaminacji pojęć upadku i wyboru, zaproponowana zostaje metafora zstępowania w płeć. W jej kontekście omówiony zostaje mezopotamski mit zstąpienia Inanny/Isztar do świata podziemnego oraz związki jej kultu z nienormatywnością płciową. Tekst zamyka refleksja nad uwypukloną poprzez kontekst mityczny specyfiką relacji między transpłciowością i śmiercią.



Słowa kluczowe:

transpłciowość, płeć, studia nad mitologiami, psychologia archetypowa

Assante, J, “Bad Girls and Kinky Boys? The Modern Prostituting of Ishtar, Her Clergy and
  Google Scholar

Her Cults”, [w:] Tempelprostitution im Alterum. Fakten und fiktionen, red. Tanja S. Sheer, Martin Linder, (Verlag Antike, 2009).
  Google Scholar

Dębińska, M. Transpłciowość w Polsce. Wytwarzanie kategorii. Wydawnictwo Instytutu
  Google Scholar

Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2020.
  Google Scholar

Gherovici, P. Please Select Your Gender. From the Invention of Hysteria to the Democratizing
  Google Scholar

of Transgenderism, Routledge, 2010.
  Google Scholar

Gherovici, P. Transgender Psychoanalysis: A Lacanian Perspective on Sexual Difference.
  Google Scholar

Routledge, 2017.
  Google Scholar

Hillman, J. Re-wizja psychologii. Wydawnictwo Laurum, 2016.
  Google Scholar

Hillman, J. Samobójstwo a dusza. Wydawnictwo Laurum, 2020.
  Google Scholar

Hillman, J. Uniform Edition of the Writings of James Hillman. Volume 1: Archetypal
  Google Scholar

Psychology. Spring Publications, 2021.
  Google Scholar

Hillman, J. Uzdrawiające fikcje. Poetyka psychoterapii. Wydawnictwo Laurum, 2016.
  Google Scholar

Imieliński, K., Dulko, S. Przekleństwo Androgyne. Wydawnictwo ARC-EN-CIEL, 2001.
  Google Scholar

Jung, C. G. O psychologii i patologii tzw. zjawisk tajemnych. Wydawnictwo SEN, 1991.
  Google Scholar

Jung, C. G. Wspomnienia, sny, myśli. Wydawnictwo KR, 1993.
  Google Scholar

Kluczyk, A. Niech żyją ku*wy. O pracy seksualnej w Polsce. Grupa Wydawnicza Foksal,
  Google Scholar

Kohnepoushi, P., Nikouei, M., Cheraghi, M., Hasanabadi, P., Rahmani, H., Moradi, M.,
  Google Scholar

Moradi, G., Moradpour, F., Moradi, Y. “Prevalence of suicidal thoughts and attempts in the transgender population of the world: a systematic review and meta‑analysis”, Annals of General Psychiatry nr 22:28 (2023). https://doi.org/10.1186/s12991-023-00460-3
  Google Scholar

Leick, G. Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature, Routledge, 1994.
  Google Scholar

Lewandowska, D. Androgyn czy hermafrodyta? Studium nad hermafrodytyzmem w źródłach
  Google Scholar

antycznych. Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2019.
  Google Scholar

Nissinen M. Homoeroticism in the Biblical World. A Historical Perspective, Augsburg
  Google Scholar

Fortress Publishers, 1998.
  Google Scholar

Otto, R. Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów
  Google Scholar

racjonalnych. Wydawnictwo KR, 1999.
  Google Scholar

Perera, S. B. Zstąpienie do Bogini. Ścieżka kobiecej inicjacji. Instytut Studiów Kulturowych
  Google Scholar

Raven, 2021.
  Google Scholar

Plotyn. Enneady, t. I. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959.
  Google Scholar

Szpilka, J. „Fantazje o byciu podawaną z rąk do rąk. Transkobiece marzenia o
  Google Scholar

uprzedmiotowieniu jako mechanizm produkcji płci.” Praktyka Teoretyczna nr 1(47) (2023): 17-46. https://doi.org/10.19195/prt.2023.1.2
  Google Scholar

Von Franz, M.-L. On Divination and Synchronicity: The Psychology of Meaningful Chance,
  Google Scholar

Inner City Books, 1984.
  Google Scholar

Zsolnay, I. “The Misconstrued Role of the Assinnu in Ancient Near East Prophecy”, [w:]
  Google Scholar

Prophets Male and Female. Gender and Prophecy in Hebrew Bible, the Eastern Mediterranean, and the Ancient Middle East, red. Jonathan Stökl, Corrine L. Carvalho, (Society of Biblical Lierature 2013).
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-08-28

Cited By / Share

Tarnawska, J. J. (2026) „Zstępowanie w płeć: O transpłciowości z perspektywy psychologii archetypowej”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 353(2), s. 56–60. doi: 10.36744/k.4662.

Autorzy

Joanna Jaka Tarnawska 
jp.tarnawski@gmail.com
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0009-0003-7669-2795

Joanna Tarnawska – transkobieca absolwentka psychologii (UW), swoją refleksję umiejscawia w polu paradygmatów psychologii głębi, szczególnie w nurtach psychologii analitycznej Carla Gustava Junga oraz psychologii archetypowej Jamesa Hillmana. Na co dzień zajmuje się przestrzeniami przecinania się tego, co psychiczne, i tego, co społeczne, pracując środowiskowo z grupami wykluczanymi.



Statystyki

Abstract views: 0
PDF downloads: 1


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Jaka Tarnawska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Creative Commons Uznanie autorstwa