ZA/HA/RA in the Far East – and in the Near West

Peer-reviewed article, Submitted 16.04.2025, Decyzja redakcji 24.11.2025

Beata Śniecikowska

konteksty@ispan.pl
Instytut Badań Literackich PAN (Poland)
https://orcid.org/0000-0003-0099-5792

Abstract

The text discusses the art of Jerzy Zachara in the light of Far Eastern literature and visual arts (Zen koans, Sumi-e ink painting) and (neo)avant-garde practices of the West (dadaism, surrealism, constructivism, concrete poetry, conceptualism). The author concentrates on Zachara’s monochrome works on paper: those employing the technique and motifs of Zenga, printed and xero-copied geometrical verbo-visual (anti)poems, and visiting cards Zachara designed for himself. Analyses of all these works prove to be intriguing examples of transcultural hybridity.



Keywords:

Jerzy Zachara, trasculturalism, neo-avant-garde, sumi-e ink painting, Zen Buddhism

Attridge, Derek. „Czytanie Joyce’a.” Przeł. Adam Zdrodowski. Literatura na Świecie 7 (2004): 32-67.
  Google Scholar

Balbus, Stanisław. „Stylizacja i zjawiska pokrewne w procesie historycznoliterackim”. Pamiętnik Literacki 2 (1983): 133-163.
  Google Scholar

Bolecki, Włodzimierz. „Modalność. Literaturoznawstwo i kognitywizm (rekonesans).” W: Tenże, Modalności modernizmu. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2012.
  Google Scholar

Bornstein, George. „Jak czytać stronę. Modernizm i materialność tekstu.” Przeł. Joanna Sobesto, przekład przejrzał i poprawił Tomasz Kunz. Wielogłos 1 (2017): 7-37, https://doi.org/10.4467/2084395XWI.17.001.7111.
  Google Scholar

Byrski, Łukasz. „Dusza uwieczniona w kamieniu – znaczenie imienia w wierzeniach staroegipskich.” Maska 16 (2012): 18-29.
  Google Scholar

Chlebnikow, Wielemir. „Nasza postawa.” W: Tenże, Włamanie do wszechświata. Wybór i przekład Anna Kamieńska i Jan Śpiewak. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
  Google Scholar

Kremer, Aleksandra. „Numeryczne teksty graficzne.” W: Potencjał wiersza. Red. Witold Sadowski, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2013.
  Google Scholar

Kremer, Aleksandra. Przypadki poezji konkretnej. Studia pięciu książek. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2015.
  Google Scholar

Kubiak Ho-Chi, Beata. Estetyka i sztuka japońska. Wybrane zagadnienia. Kraków: Universitas, 2009.
  Google Scholar

Michałowski, Piotr. Miniatura poetycka, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 1999.
  Google Scholar

Nycz, Ryszard. Literatura jako trop rzeczywistości. Poetyka epifanii w nowoczesnej literaturze polskiej. Kraków: Universitas, 2001.
  Google Scholar

Nyczek, Tadeusz. „Widzoczytelnik w krainie niby książki.” W: Współczesna polska sztuka książki / Contemporary Polish Book Art. Red. Alicja Słowikowska, Hanna Kocańda-Kołodziejczyk. Warszawa: Związek Artystów Plastyków. Okręg Warszawski, 2000.
  Google Scholar

Okopień-Sławińska, Aleksandra. „Wiersz” W: Słownik terminów literackich. Red. Janusz Sławiński. Warszawa: Ossolineum, 2000.
  Google Scholar

Szczekacz, Samuel. [bez tytułu]. Forma 6 (1938): 25.
  Google Scholar

Śniecikowska, Beata. „Energia awangardy, czyli o pewnym przypadku logowizualnego perpetuum mobile.” Przestrzenie Teorii, nr 41 (2024): 15-42, https://doi.org/10.14746/pt.2024.41.1.
  Google Scholar

Śniecikowska, Beata. „Pole widzenia = pole słyszenia. Percepcyjne uwikłania awangardowych sztuk wizualnych/Visual Field = Sound Field? Perceptual Entanglements of Avant-Garde Visual Arts.” W: Maszyna do komunikacji. Wokół awangardowej idei Nowej Typografii/ A Machine for Communicating. Around the Avant-garde Idea of New Typography. Red. Paulina Kurc-Maj, Daniel Muzyczuk. Łódź: Muzeum Sztuki w Łodzi, 2015.
  Google Scholar

Śniecikowska, Beata. Haiku po polsku. Genologia w perspektywie transkulturowej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2016.
  Google Scholar

The Gateless Barrier. The Wu-Men Kuan (Mumonkan). Przeł. i oprac. Robert Aitken. New York: North Point Press, 2010.
  Google Scholar

Trzeciak, Przemysław. Idea i tusz. Malarstwo w kręgu buddyzmu chan/zen. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002.
  Google Scholar

Welsch, Wolfgang. „Transkulturowość. Nowa koncepcja kultury” W: Filozoficzne konteksty rozumu transwersalnego. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha, Cz. 2. Red. Roman Kubicki. Przeł. Berenika Susła, Jacek Wietecki. Poznań: Fundacja „Humaniora”, 1998.
  Google Scholar

Zachara, Jerzy. „Unizm czy dualizm? Krytyka koncepcji unifikacji.” NieTakT. Czechosłowacka Paranoic Magazin 11: 1-4. Archiwum Jerzego Zachary.
  Google Scholar

Zachara, Jerzy. PRZECIW PRZECIW PO ETOM. Archiwum Jerzego Zachary.
  Google Scholar

Zachara, Jerzy. U Q B A R by Zachara św i R’US. Archiwum Jerzego Zachary.
  Google Scholar

Zachara, Jerzy. Umysł na piasku. Archiwum Jerzego Zachary.
  Google Scholar

Zen z krwi i kości. Zbiór pism zenistycznych i prezenistycznych. Red.Paul Reps, przeł. Robert Bartołd. Poznań: Zysk i S-ka, 1998.
  Google Scholar


Published
2026-02-03

Cited by

Śniecikowska, B. (2026) “ZA/HA/RA in the Far East – and in the Near West”, Konteksty, 351(4), pp. 227–235. doi: 10.36744/k.4410.

Authors

Beata Śniecikowska 
konteksty@ispan.pl
Instytut Badań Literackich PAN Poland
https://orcid.org/0000-0003-0099-5792

Beata Śniecikowska – polonistka i historyczka sztuki, profesorka Instytutu Badań Literackich PAN. Bada poezję i sztuki wizualne, zajmując się przede wszystkim terenami pogranicznymi (także tymi odległymi kulturowo). Autorka monografii: Haiku po polsku. Genologia w perspektywie transkulturowej (2016), „Nuż w uhu”? Koncepcje dźwięku w poezji polskiego futuryzmu (2007) oraz Słowo – obraz – dźwięk. Literatura i sztuki wizualne w koncepcjach polskiej awangardy 1918–1939 (2005).



Statistics

Abstract views: 0
PDF downloads: 0


License

Copyright (c) 2025 Beata Śniecikowska

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Creative Commons Uznanie autorstwa