“Under the Rising Tide”
On a Poem by Jerzy Zagórski
Jerzy Franczak
jerzy.franczak@uj.edu.plWydział Polonistyki, Uniwersytet Jagielloński (Poland)
https://orcid.org/0000-0001-8789-7241
Abstract
An interpretation of a poem by Jerzy Zagórski, considered within historical-literary, poetological, and philosophical contexts. The poet, associated with the Vilnius-based Żagary group, outlined a metaphorical image of a powerful cataclysm, putting into motion elements of material imagination, reaching for aquatic metaphors, and reinterpreting images and toposes of the flood. Contrary to repeated theses about the divergence of eschatological and socio-political catastrophism Zagórski linked both those aspects and, as a result, reached the intuition of long-lasting and latent processes of global destruction, today described by applying the concept of the anthropocene and its derivatives (technocene, eurocene, capitalocene, plantationocene).
Keywords:
Jerzy Zagórski, Żagary, catastrophism, anthropoceneReferences
Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism. Edited by Jason W. Moore. Oakland: PM Press, 2016.
Google Scholar
Bachelard, Gaston. Wyobraźnia poetycka. Wybór pism. Tłum. Henryk Chudak, Anna Tatarkiewicz. Warszawa: PIW, 1975.
Google Scholar
Blumenberg, Hans., Paradygmaty dla metaforologii. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia, 2017.
Google Scholar
Bonneuil, Christophe “The Geological Turn: Narratives of the Anthropocene”, In The Anthropocene and the Global Environmental Crisis: Rethinking Modernity in a New Epoch. Edited by Clive Hamilton, Christophe Bonneuil, François Gemenne, Routledge. New York: Routledge, 2015.
Google Scholar
Braudelm Fernand. Dynamika kapitalizmu. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia, 2013.
Google Scholar
Bujnicki, Tadeusz. Ostatnia wileńska plejada. Warszawa: Wydawnictwo PEN, 1990.
Google Scholar
Bujnicki Tadeusz. „Wstęp”. In Żagary: antologia poezji. Red. Jarosław Fazan, Krzysztof Zajas. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2019.
Google Scholar
Chakrabarty, Dipesh. Humanistyka w czasach antropocenu. Tłum. Ewa Domańska, Małgorzata Sugiera. Kraków: TAiWPN Universitas, 2023.
Google Scholar
Fazan, Jarosław. „Poetyka kontrastów. O modernizmie Żagarów”. In Żagary. Środowisko kulturowe grupy literackiej. Red. Tadeusz Bujnicki, Krzysztof Biedrzycki, Jarosław Fazan. Kraków: Universitas 2009.
Google Scholar
Gawor, Leszek. „Próba typologii myśli katastroficznej”. Kultura i wartości 2015, nr 13.
Google Scholar
Jameson, Frederic. „Future City”. New Left Review 2003, nr 21.
Google Scholar
Jameson, Frederic. The Seeds of Time. New York: Columbia University Press, 1994.
Google Scholar
Jarquín, Mateo. The Sandinista Revolution: A Global Latin American History. Chapel Hill: The University of North Carolina Pres, 2024.
Google Scholar
Juárez, Nicolás. „The World is Burning. Racialized Regimes of Eco- Terror and the Anthropocene as Eurocene”. In The Anthropocene. Approaches and Contexts for Literature and the Humanities. Edited by Seth T. Reno. New York: Routledge, 2022.
Google Scholar
Kłosiński, Krzysztof. „Dyskurs katastroficzny”. In Katastrofizm i awangarda. Red. Tadeusz Bujnicki, Tadeusz Kłak. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1979.
Google Scholar
Kołakowski, Andrzej. „Katastrofizm jako postawa kulturowa”. In Katastrofizm okresu międzywojennego. Red. Andrzej Kołakowski. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, 2014.
Google Scholar
Kryszak, Janusz. Katastrofizm ocalający. Z problematyki poezji tzw. Drugiej Awangardy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
Google Scholar
Le Bon, Gustave. Psychologia tłumu. Tłum. Bolesław Kaprocki. Kraków: Vis-á-Vis/Etiuda, 2018.
Google Scholar
Lévi-Strauss, Claude. „Zegary i maszyny parowe”. In Rozmowy z Claude Lévi-Straussem. Red. Georges Charbonnier. Tłum. Jacek Trznadel. Warszawa: Czytelnik, 2000.
Google Scholar
Lilley, Sasha, and David McNally, Eddie Yuen, James Davis, Catastrophism: The Apocalyptic Politics of Collapse and Rebirth. Binghamton: PM Press, 2012.
Google Scholar
Neimanis, Astrida. Bodies of Water. Posthuman Feminist Phenomenology. London: Bloomsbury Academic, 2016.
Google Scholar
Niewiadomski, Andrzej. Niebliskie wyprawy. Jerzy Zagórski i poetycka przygoda nowoczesności. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2001.
Google Scholar
Ortega y Gasset, José. Bunt mas i inne pisma socjologiczne. Tłum. Piotr Niklewicz, Henryk Woźniakowski. Warszawa: PWN, 1982.
Google Scholar
Potęga świata wyobrażeń, czyli archetypologia według Gilberta Duranda. Red. Krystyna Falicka. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2002.
Google Scholar
Serres, Michel, and Bruno Latour. Eclaircissements: cinq entretiens avec Bruno Latour. Paris : Flammarion, 1994.
Google Scholar
Sloterdijk, Peter. Co się wydarzyło w XX wieku?. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia, 2021.
Google Scholar
Ubertowska, Aleksandra. „Krajobraz po katastrofie: natura, historia, reprezentacja”. In Poetyki ekocydu. Historia, natura, konflikt. Red. Aleksandra Ubertowska, Dobrosława Korczyńska-Partyka, Ewa Kuliś. Warszawa: IBL, 2019.
Google Scholar
Wojnowski, Konrad. Pożyteczne katastrofy. Kraków: TAiWPN Universitas, 2016.
Google Scholar
Zagórski, Jerzy. Szkice. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1958.
Google Scholar
Zagórski, Jerzy. „Zamiast wstępu”. In Poezje wybrane, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1972.
Google Scholar
Zajas, Krzysztof. „Modlitwa o światło. Żagaryści i katastrofizm”. In Żagary. Środowisko kulturowe grupy literackiej. Red. Tadeusz Bujnicki, Krzysztof Biedrzycki, Jarosław Fazan. Kraków: TAiWPN Universitas, 2009.
Google Scholar
Zaleski, Marek. Przygoda drugiej awangardy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2000.
Google Scholar
Zieniewicz, Andrzej. Idące Wilno. Szkice o Żagarach. Warszawa: PIW, 1987.
Google Scholar
Żagary: antologia poezji. Red. Jarosław Fazan, Krzysztof Zajas. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2019.
Google Scholar
Authors
Jerzy Franczakjerzy.franczak@uj.edu.pl
Wydział Polonistyki, Uniwersytet Jagielloński Poland
https://orcid.org/0000-0001-8789-7241
Jerzy Franczak – literaturoznawca, pisarz, eseista. Profesor na Wydziale Polonistyki UJ. Opublikował liczne zbiory opowiadań, powieści oraz książki eseistyczne. Autor rozpraw naukowych: Rzecz o nierzeczywistości (2002), Poszukiwanie realności. Światopogląd polskiej prozy modernistycznej (2007), Błądzące słowa. Jacques Rancière i filozofia literatury (2017), Maszyna do myślenia. Studia o nowoczesnej literaturze i filozofii (2019), Errant Letters: Jacques Rancière and the Philosophy of Literature (2023).
Statistics
Abstract views: 0PDF downloads: 0
License
Copyright (c) 2025 Jerzy Franczak

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Most read articles by the same author(s)
- Jerzy Franczak, Communication and Co-immunisation , Konteksty: Vol. 347 No. 4 (2024): “On One Side, on the Other Side ” – the Paradoxes of Communication

