Dzik i dama: Szkic o magazynie „Die Freundin” dla nienormatywnych cis- i transpłciowych kobiet

Wiktoria Kozioł

doi:10.36744/k.5016

Dzik i dama

Szkic o magazynie „Die Freundin” dla nienormatywnych cis- i transpłciowych kobiet

Artykuł recenzowany, Zgłoszenie 8.06.2026, Decyzja redakcji 29.07.2026

Wiktoria Kozioł

wiktoria.lsp@proton.me
Katedra Kuratorstwa i Realizacji Wystaw, Akademia Sztuki w Szczecinie (Polska)

DOI: https://doi.org/10.36744/k.5016

Abstrakt

Artykuł dotyczy 194 zdigitalizowanych numerów czasopisma „Die Freundin” (1924–1933), wydawanego w czasach Republiki Weimarskiej i skierowanego do lesbijek i transpłciowych kobiet. Klasycznym, podstawowym badaniom archiwalnym towarzyszy metoda badania treści czasopism, ale przede wszystkim studia nad kulturą wizualną: w przypadku analizy reprezentacji kobiecości są to narzędzia semiologiczne inspirowane tekstami Rolanda Barthes’a i Allana Sekuli, wykorzystane do interpretacji fotografii. Główny problem badawczy dotyczy ustalenia, jakie strategie polityczne realizuje wizualno-tekstowy zasób magazynu. W przekazie dominuje strategia naturalizacji (nienormatywność jest „nudna”, spokojna, nie wiąże się z ekstrawagancją nocnego życia, ma niemożliwe do zmiany biologiczne podstawy). Materiały wskazują, że wizualna strona gazety odbiera od deklaracji tekstowych: na zdjęciach okładkowych dominują cispłciowe kobiety przy niemal całkowitej nieobecności kobiet transpłciowych, a typy urody i rodzaje ujęć nie są różnorodne. Jednocześnie w „Die Freundin” niemal całkowicie wyeliminowane są obrazowe przedstawienia męskości lub są one karykaturalne, jak w przypadku porcelanowej figurki kobiety z dzikiem na jednej z okładek czasopisma.

Słowa kluczowe:

republika weimarska, queerowa prasa, studia nad transpłciowością i transgenderowością, wizualność

Bibliografia

us Liebe zur Freundin den Mann erschlagen!, „Die Freundin”, nr 7, 1928, s. 5.
Google Scholar

Derk, van Elen, Meinungsaustausch ueber Modefragen, „Die Freundin”, nr 16, 1927, s. 6.
Google Scholar

Dezorientacje. Antologia polskiej literatury queer, red. Błażej Warkocki, Alessandro Amenta, Tomasz Kaliściak, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2022.
Google Scholar

Dużyk-Dyna, Paulina, Geografia prasy polskiej w dwudziestoleciu międzywojennym, „Reporterzy.info. Media i dziennikarstwo”, 18.06.2008, https://reporterzy.info/532,geograria-prasy-polskiej-w-dwudziestoleciu-miedzywojennym, ISSN 2544-5839.
Google Scholar

Es., Lina, Die Transvestiten und die Polizei, „Die Freundin”, 1927, nr 16, s. 5-6.
Google Scholar

Hansi, Lillis Lebensweg, „Die Freundin”, nr 3, 1933, s. 2-4.
Google Scholar

Janion, Maria, Kobiety i duch inności, W.A.B., 1996.
Google Scholar

Marhoefer, Laurie, Sex and the Weimar Republic. German Homosexual Emancipation and the Rise of the Nazis, University of Toronto Press, Tom 23 German and European Studies, 2015.
Google Scholar

McDonough, Frank, The Weimar Years. Rise and Fall 1918-1933, Apollo Head of Zeus, 2023.
Google Scholar

Miller, Ben, In teh Archives. Friedrich Radszuweit and the False Security of Collaboration, outhistory.org, 29.03.2017, https://blog.outhistory.org/in-the-archives-friedrich-radeszuweit- and-the-false-security-of-collaboration/.
Google Scholar

Minderjährige Knaben verkaufen sich um Geld, „Die Freundin”, nr 9, 1933, s. 2.
Google Scholar

Mitchell, W. J. T., What Is an Image?, „New Literary History”, Vol. 15, No. 3, Image/Imago/Imagination (Spring, 1984), s. 503-537.
Google Scholar

Mitchell, W. J. T., Czego chcą obrazy? Pragnienia przedstawień, życie i miłość obrazów, przeł. Ł. Zaremba, Narodowe Centrum Kultury, 2013.
Google Scholar

Niedbalski, Johanna, Presse in der Zeit des Nationalsozialismus, die virtuelle Austellung der Deutschen Digitalen Bibliothek, https://ausstellungen.deutsche-digitale-bibliothek.de/ns-presse.
Google Scholar

Sekula, Allan, Społeczne użycia fotografii, przeł. K. Pijarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.
Google Scholar

Sutton, Katie, We Too Deserve a Place in the Sun": The Politics of Transvestite Identity in Weimar Germany, German Studies Review, Vol. 35, No. 2 (May 2012), pp. 335-354.
Google Scholar

W. P. [prawdopodobnie Paul Weber], Was man so liest!, „Die Freudnin”, nr 9, 1933, s. 1.
Google Scholar

Weber, Paul, Der Knabenmord von Rastenburg, „Die Freundin”, nr 6, 1933, s. 2.
Google Scholar

Weber, Paul, Vom Erpresser in den Tod getrieben, „Die Freundin”, nr 34, 1932, s. 2,
Google Scholar

Weber, Paul, Vorläufiges Ergebnis von Höxter, „Die Freudnin”, nr 10, 1933, s. 2.
Google Scholar

Wolters, Emi, Abentueuer eines jungen phantastischen Mädchens, „Die Freundin”, nr 30, 1932, s. 5-6.
Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2026-08-28

Cited By / Share

Kozioł, W. (2026) „Dzik i dama: Szkic o magazynie «Die Freundin» dla nienormatywnych cis- i transpłciowych kobiet”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 353(2), s. 103–115. doi: 10.36744/k.5016.

Autorzy

Wiktoria Kozioł
wiktoria.lsp@proton.me
Katedra Kuratorstwa i Realizacji Wystaw, Akademia Sztuki w Szczecinie Polska

Wiktoria Kozioł – adiunkta w Katedrze Kuratorstwa i Realizacji Wystaw Akademii Sztuki w Szczecinie. Doktora historii sztuki (UJ), ukończyła też historię sztuki i psychologię w ramach MISH UJ. Interesuje się głównie polską sztuką po 1945 roku, należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA.