Skazani na fikcje? Historia spekulatywna, kontr[f]aktualność i żywe archiwa


Abstrakt

Artykuł stanowi komentarz na temat dwóch książek: Fikcje jako metoda. Strategie kontr[f]aktualne w pisaniu historii, literaturze, sztukach (red. Małgorzata Sugiera, Kraków 2018) i Performanse pamięci w literaturach i sztukach (red. Mateusz Borowski, Kraków 2020) oraz przemian we współczesnych badaniach historii sztuki i kultury. Obie prace łączy eksponowany w nich wątek historii kontrfaktualnej i znaczenia fikcji w rozbrajaniu spetryfikowanych, częstokroć narzuconych wizji przeszłości. Autorka artykułu skupia się na tym zagadnieniu, nawiązując do krytyki retorycznych schematów dyskursu historycznego i jego obiektywistycznych iluzji; niemniej jednak broni „zobowiązania prawdziwościowego” jako elementu pracy badawczej. Jak argumentuje, artystyczne działania kontrfaktualne stanowią alternatywną postać badania i odkrywania, angażującą odmienne formy przekazu, i świadomą roli zapośredniczeń. Jako formy pracy z pamięcią, z przeszłością warunkującą teraźniejszość, lub wypartą i zapomnianą, poszerzają one i aktywizują historyczną świadomość, umożliwiają krytyczną rewizję społecznych wyobrażeń.


Słowa kluczowe

historia; rekonstrukcja; praktyki kontrfaktualne; fikcja; archiwum



Azoulay, Ariella. „Nie ma czegoś takiego jak archiwum narodowe”. Tłumaczenie Katarzyna Bojarska. W: Archiwum jako projekt – poetyka i polityka (foto)archiwum, redakcja Krzysztof Pijarski, 216–226. Fundacja Archeologia Fotografii: Warszawa, 2011.

Bieszczad, Lilianna, red. Zwrot performatywny w estetyce. Kraków: Wydawnictwo Libron, 2013.

Borowski, Mateusz, Magdalena Marszałek, Dorota Sajewska, Dorota Sosnowska i Małgorzata Sugiera. Performanse pamięci w literaturach i sztukach. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2020.

Bryl, Mariusz. Suwerenność dyscypliny: Polemiczna historia sztuki od 1970 roku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2008.

Burska, Bogna, red. Materiał znaleziony w sztuce współczesnej. Gdańsk: Akademia Sztuk Pięknych, 2017

Clark, T.J. Image of the People: Gustave Courbet and the 1848 Revolution. London: Thames & Hudson, 1973.

Colapietro, Vincent. „The Historical Past and the Dramatic Present: Toward a Pragmatic Clarification of Historical Consciousness”. European Journal of Pragmatism and American Philosophy 8, no. 2 (2016): 12–26. https://doi.org/10.4000/ejpap.627.

Domańska, Ewa. „Dekonstruktywistyczne podejście do przeszłości”. Historyka. Studia Metodologiczne 50 (2020): 131–155. https://doi.org/10.24425/hsm.2020.134800.

Dziamski, Grzegorz, red. Performance: Wybór tekstów. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1984.

Flusser, Vilém. Ku filozofii fotografii. Tłumaczenie Jacek Maniecki. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2015.

Gough, Maria. „Model Exhibition”. October 150 (Fall 2014): 9–26.

Kazimierska-Jerzyk, Wioletta. „Kiedy performans jest performatywny? O tak zwanym performansie klasycznym”. W: Bieszczad, Zwrot performatywny w estetyce, 53–64.

Krakowska, Joanna. „Wizualne historie”. W: Burska, Materiał znaleziony w sztuce współ­czesnej, 12–18.

Krauss, Rosalind. Passages in Modern Sculpture. Cambridge, Mass.: MIT Press, 1988.

Makaryk, Irene R. April in Paris: Theatricality, Modernism, and Politics at the 1925 Art Deco Expo. Toronto: University of Toronto Press, 2018.

Moreira, Inês. „Archiwum post-materiałów: badania terenowe i projekty kuratorskie w przestrzeniach poprzemysłowych”. W: Burska, Materiał znaleziony w sztuce współ­czesnej, 68–82.

Plata, Tomasz, i Dorota Sajewska, red. Re//Mix: performans i dokumentacja. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2014.

Sajewska, Dorota. Nekroperformans: Kulturowa rekonstrukcja teatru Wielkiej Wojny. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2016.

Shadowa, Larissa, ed. Tatlin. Dresden: Kunstverlag Weingarten, 1984.

Sugiera, Małgorzata, red. Fikcje jako metoda: Strategie kontr[f]aktualne w pisaniu historii, literaturze, sztukach. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2018.

Załuski, Tomasz. „Czy sztuka performance jest w ogóle możliwa?”. W: Bieszczad, Zwrot performatywny w estetyce, 79–93.

Pobierz

Opublikowane : 2021-04-07


Rejniak-Majewska, A. (2021) „Skazani na fikcje? Historia spekulatywna, kontr[f]aktualność i żywe archiwa”, Pamiętnik Teatralny, 70(1), s. 179-195. doi: 10.36744/pt.747.

Agnieszka Rejniak-Majewska  agnieszka.rejniak@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki  Polska
https://orcid.org/0000-0003-1371-999X

Historyczka sztuki, dr hab., profesorka w Katedrze Badań Kulturowych Instytutu Kultury Współczesnej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Zajmuje się sztuką modernizmu i awangardy w Europie i USA, historiografią artystyczną, estetyką filozoficzną i teorią sztuki, relacjami estetyki i polityki oraz badaniem kultury wizualnej. Autorka książek Puste miejsce po krytyce? Modernizm i materialistyczna rewizja autonomii sztuki (Łódź: Wydawnictwo Officyna, 2014), Obraz zwielokrotniony: reprodukcja fotograficzna i wizualne narracje sztuki awangardowej 1910-1939 (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2017), Polityka doświadczenia: Clement Greenberg i tradycja formalistycznej krytyki sztuki (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2017).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.