Edycja barokowej „Tragedyi o bogaczu i Łazarzu" (1999) po latach: Głos krytyczny
Radosław Grześkowiak
grzeskowiakradek@gmail.comUniwersytet Gdański (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-6160-9982
Abstrakt
This article offers a critical analysis of Jerzy Treder’s 1999 edition of the Gdańsk play Tragedyja o bogaczu i Łazarzu (The Tragedy of the Rich Man and Lazarus) (1643). Despite the undeniable merits of the accompanying studies on the play’s language and its theatrical reception, this edition fails in many respects to meet the established standards of a scholarly edition. The text of the work was not published in its entirety (some marginalia were omitted), it includes phrases abandoned by the author, and there are instances of incorrect separation of stage directions from the characters’ lines, as well as erroneous attribution of lines to the characters in the play. The accuracy of the reading of the autograph manuscript leaves much to be desired, and the transcription proposed by the publisher distorts both the meaning of text and its metre. Nor is the sparse commentary free from significant errors. The purpose of this analysis is to demonstrate the urgent need to produce a new edition of this seventeenth-century play, in which the critically established text would be supplemented by an extensive historical and literary commentary.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
"Tragedyja o bogaczu i Łazarzu", dramat barokowy, dzieje teatru gdańskiego, edycja krytycznaBibliografia
Baryka, Piotr. „Z chłopa król”: Komedyja dworska (1637 r.). Opracowanie Ludwik Bernacki. Kraków, 1904.
Google Scholar
Brückner, Aleksander. Dzieje literatury polskiej w zarysie. Tom 1. Warszawa, 1903.
Google Scholar
Brückner, Aleksander. „Polnisch-russische Intermedien des XVII. Jahrhunderts”. Archiv für slavische Philologie 13 (1891): 399–417.
Google Scholar
Budzyk, Kazimierz, i Jan Dürr-Durski. „Stan badań i potrzeby nauki o literaturze okresu kontrreformacji”. W: O sytuacji w historii literatury polskiej: Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach od 8 maja do 12 maja 1950 r., redakcja Jan Baculewski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1951.
Google Scholar
Górnicki, Łukasz. Dworzanin polski. Kraków, 1566.
Google Scholar
Górnicki, Łukasz. „Troas”: Tragedyja z Seneki. Kraków, 1589.
Google Scholar
Kępka, Izabela. „Językowa kreacja nieba i piekła w Tragedii o bogaczu i Łazarzu z 1643 roku”. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza 23, nr 1 (2016): 39–53.
Google Scholar
Kizik, Edmund. „Kto jest autorem Tragedii o bogaczu i Łazarzu z 1643 r.?”. Gdański Notatnik Historyczny 4 (2026): 29–37. https://doi.org/10.12775/GNH.2025.03.
Google Scholar
Klonder, Andrzej. Browarnictwo w Prusach Królewskich (2 połowa XVI–XVII w.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
Google Scholar
Lewański, Julian, red. Dramaty staropolskie: Antologia. Tom 6. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1963.
Google Scholar
Nawarecki, Aleksander. „Tragedia o bogaczu i Łazarzu”. W: Dramat polski: Interpretacje, redakcja Jan Ciechowicz i Zbigniew Majchrowski. Tom 1. Od wieku XVI do Młodej Polski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2001.
Google Scholar
Nowak, Zbigniew. „Tragedia o Bogaczu i Łazarzu, z rękopisu odczytał i do druku przygotował J. Treder, Gdańsk-Gdynia 1999”. Rocznik Gdański 60, z. 1 (2000): 163–167.
Google Scholar
Ogier, Karol. Dziennik podróży do Polski 1635–1636. Tłumaczenie Edwin Jędrkiewicz. Część 1. Gdańsk: Biblioteka Miejska, 1950.
Google Scholar
Opaliński, Krzysztof. Satyry albo Przestrogi do naprawy rządu i obyczajów w Polszcze należące. [b.m.]: 1650.
Google Scholar
Treder, Jerzy. „O języku Tragedii o bogaczu i Łazarzu z 1643 roku. Cz. 1: System gramatyczny”. W: Polszczyzna regionalna Pomorza: Zbiór studiów, redakcja Kwiryna Handke. Tom 8. Warszawa: Instytut Slawistyki PAN, 1998.
Google Scholar
Treder, Jerzy, oprac. Tragedia o bogaczu i Łazarzu. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 1999.
Google Scholar
Treder, Jerzy. „Wybrane frazeologizmy w Tragedyi o bogaczu i Łazarzu z 1643 r.”. W: Problemy frazeologii europejskiej, redakcja Andrzej Maria Lewicki. Tom 5. Lublin: Wydawnictwo Energeia, 2002.
Google Scholar
Volckmar, Nicolaus. „Vierzig Dialogi” (1612): Źródło do badań nad życiem codziennym w dawnym Gdańsku. Opracowanie Edmund Kizik. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2005.
Google Scholar
Witczak, Tadeusz. „Gdańska Tragedia o bogaczu i Łazarzu w rękopisie z r. 1643”. Pamiętnik Literacki 43, nr 1/2 (1952): 574–595.
Google Scholar
Witczak, Tadeusz. „Historia dramatu i teatru staropolskiego do roku 1750 w publikacjach powojennych”. Pamiętnik Teatralny 3, z. 2 (1954): 92–119.
Google Scholar
Witczak, Tadeusz. Teatr i dramat staropolski w Gdańsku (przegląd historycznomateriałowy). Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1959.
Google Scholar
Wójcicki, Krzysztof. „Wokół Tragedii o bogaczu i Łazarzu”. W: Gdańsk teatralny: Historia i współczesność, redakcja Jan Ciechowicz i Halina Kasjaniuk. Gdańsk: Państwowy Teatr „Wybrzeże”, 1988.
Google Scholar
Autorzy
Radosław Grześkowiakgrzeskowiakradek@gmail.com
Uniwersytet Gdański Polska
https://orcid.org/0000-0002-6160-9982
Radosław Grześkowiak - profesor w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Badacz polskiego renesansu i baroku, twórca edycji krytycznych dzieł staropolskich. Ostatnio w jego opracowaniu ukazały się Fraszki Melchiora Pudłowskiego (2025). Współautor opracowania Poematów okolicznościowych Jana Kochanowskiego (2025) przygotowanych w ramach Wydania Sejmowego (wspólnie z Bogusławem Kreją, Mikołajem Szymańskim, Izabelą Winiarską-Górską).
Statystyki
Abstract views: 3PDF downloads: 2
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Radosław Grześkowiak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor/ka udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor/ka wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
