Teatr i dramat jezuicki w kolegium w Krasnymstawie

artykuł recenzowany

Abstrakt

Jezuickie kolegium krasnostawskie nie należało do czołowych placówek edukacyjnych w dawnej Rzeczypospolitej. Działający przy szkole teatr nie był do tej pory przedmiotem zainteresowania badaczy (literaturoznawców czy historyków teatru). Artykuł wypełnia tę lukę i przybliża dzieje sceny krasnostawskiej. Na podstawie dostępnych materiałów źródłowych (głównie niewykorzystanego do tej pory w literaturze przedmiotu kodeksu rękopiśmiennego) omawia tematykę dramatów i autorstwo sztuk, podejmuje zagadnienie okazjonalności występów. Przybliża też wybrane aspekty struktury dramatów (konstrukcja sztuk, bohaterowie). Autorka podejmuje również próbę odtworzenia elementów realizacji scenicznej, których użycie poświadczają materiały źródłowe. Wykorzystuje metody analityczne, semiotyczne i strukturalne.


Oświadczenie o konflikcie interesów

Autorka nie zgłosiła żadnego potencjalnego konfliktu interesów

Słowa kluczowe:

teatr jezuicki w Polsce XVII–XVIII wieku, kolegium jezuitów w Krasnymstawie

Bednarski, Stanisław. Upadek i odrodzenie szkoł jezuickich w Polsce: Studium z dziejow kultury i szkolnictwa polskiego. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003.
  Google Scholar

Brückner, Aleksander. „Polnisch-russische Intermedien des XVII: Jahrhunderts”. Archiv fűr slavische Philologie 13 (1891): 224–417. Czubek, Jan. Katalog rękopisow Akademii Umiejętności w Krakowie: Dodatek I. Kraków, 1912.
  Google Scholar

Ćwik, Władysław. „Krasnystaw w dobie stanisławowskiej: Wielkość i stan miasta”. Rocznik Chełmski 2 (1996): 109–122.
  Google Scholar

Danieluk, Robert. „Dokumenty rzymskiego Archiwum Towarzystwa Jezusowego dotyczące jezuickiego kolegium w Krasnymstawie”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 120, (2023): 157–173. https://doi.org/10.31743/abmk.15053.
  Google Scholar

Estreicher, Karol. Bibliografia polska: Część III, Stulecia XV–XVIII. Tom 28. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1930.
  Google Scholar

Fedorowicz, Władysław. „Kolegium pojezuickie w Krasnymstawie”. Nestor. Czasopismo Artystyczne 27, nr 2 (2008): 4.
  Google Scholar

Gmiterek, Henryk. „Krasnystaw między dwa województwa podzielony: Przyczynek do dziejów miasta w ostatnich latach szlacheckiej Rzeczypospolitej”. W: Ludzie, władza, narody, religie: Lubelszczyzna, Polska, Europa. Redakcja Agnieszka Kidzińska-Król. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015.
  Google Scholar

Gołub, Stanisław. „Badania zespołu pojezuickiego oraz nadzory archeologiczne w Krasnymstawie”. Archeologia Polski Środkowowschodniej 2 (1997): 180–182.
  Google Scholar

Grzebień, Ludwik, red. Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
  Google Scholar

Grzebień, Ludwik. „Święty Franciszek Ksawery i jego kult”. Studia Bobolanum, nr 1 (2007): 41–55.
  Google Scholar

Grzebień, Ludwik. „Uzupełnienia do Bibliografii Estreicherów z Biblioteki Teologicznej Bobolanum w Warszawie”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 19 (1963): 46–80.
  Google Scholar

Judkowiak, Barbara. „Przyczynki do genealogii i charakterystyki teatralnych Geniuszów”. W: Miscellanea literackie i teatralne (od Kochanowskiego do Mrożka): Profesorowi Janowi Okoniowi przez przyjacioł i uczniow na 70. urodziny zebrane. Redakcja Krystyna Płachcińska i Michał Kuran. Część 2. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2010.
  Google Scholar

Korotaj, Władysław, red. Dramat staropolski: Bibliografia. Tom 2. Część 1. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  Google Scholar

Lewin, Paulina. Intermedium wschodniosłowiańskie XVI–XVII wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1967.
  Google Scholar

Mieszek, Małgorzata. Intermedium polskie XVI–XVIII wieku (Teatry szkolne). Kraków: Wydawnictwo Collegium Columbinum, 2007.
  Google Scholar

Nowosadzki, Marek, red. Zapiski Krasnostawskie: Z przeszłości Krasnegostawu i okolic. Tom 2. Lublin: Norbertinum, 1996.
  Google Scholar

Okoń, Jan. „Autorzy tekstów dramatycznych w rękopisie 182 Biblioteki Jagiellońskiej”. Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej 21, (1971): 105–133.
  Google Scholar

Okoń, Jan. Dramat i teatr szkolny: Sceny jezuickie XVII wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1970.
  Google Scholar

Okoń, Jan. „Intermedium polskie XVII wieku: Próba typologii”. Pamiętnik Literacki 68, nr 1 (1977): 101–138.
  Google Scholar

Okoń, Jan. „Muzyka i taniec oraz ich funkcje wychowawcze w teatrach szkolnych jezuitów w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku”. W: Universalia et particularia: Ars et praxis Societatis Jesu in Polonia. Redakcja Bogna Bohdanowicz i Tomasz Jeż. Tłumaczenie Piotr Szymczak i Tomasz Zymer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2018.
  Google Scholar

Okoń, Jan. „Rękopiśmienne teatralia staropolskie w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej”. Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej 20, (1970): 89– 131.
  Google Scholar

Okoń, Jan. „Teatr jezuicki w Polsce: Pomiędzy swojskością a cudzoziemszczyzną”. W: Na scenach jezuickich w dawnej Polsce (rodzimość i europejskość). Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2006.
  Google Scholar

Paszenda, Jerzy. Budowle jezuickie w Polsce. Tom 4. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2010.
  Google Scholar

Pleszczyński, Andrzej. „Apostoł Nowego Świata – św. Franciszek Ksawery i Indianie: Kulturowe i historyczne konteksty wyobrażeń mieszkańców Indii i Dalekiego Wschodu przedstawionych na malowidłach dawnego kościoła jezuitów w Krasnymstawie”. Rocznik Chełmski 2 (1996): 75–108.
  Google Scholar

Reglińska-Jemioł, Anna. Formy taneczne w polskim teatrze jezuickim w XVIII wieku. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2012.
  Google Scholar

Stołecki, Kazimierz. Krasnystaw: Rys historyczny. Krasnystaw: Wydawnictwo Romar, 2012.
  Google Scholar

Tazbir, Janusz „Dlaczego Mazurów nie lubiano?”. W: Silva rerum historicarum. Warszawa: Iskry, 2002.
  Google Scholar

Windakiewicz, Stanisław. Teatr kolegiow jezuickich w dawnej Polsce. Kraków, 1922.
  Google Scholar

Zalewski, Ludwik. Teatr kolegium jezuitow w Lublinie. Lublin: Księgarnia św. Wojciecha, 1938.
  Google Scholar

Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. Tom 4. Kraków, 1905.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-03-13

Cited By / Share

Mieszek, M. (2026) „Teatr i dramat jezuicki w kolegium w Krasnymstawie”, Pamiętnik Teatralny, 75(1), s. 145–169. doi: 10.36744/pt.2234.

Autorzy

Małgorzata Mieszek 
malgorzata.mieszek@filologia.uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0002-0737-6233

Małgorzata Mieszek – dr hab., prof. UŁ, pracuje w Zakładzie Literatury Dawnej, Edytorstwa i Nauk Pomocniczych Uniwersytetu Łódzkiego. Jej zainteresowania naukowe obejmują dawny teatr, ze szczególnym uwzględnieniem scen szkolnych, i literaturę popularną.



Statystyki

Abstract views: 6
PDF downloads: 1


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Małgorzata Mieszek

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor/ka udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor/ka wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.