«Hochsztapler, który przy pomocy wydziwiania czaruje ludzi i władze»: Grotowski w Opolu

artykuł recenzowany

Agnieszka Wójtowicz

wojtowiczagn@wp.pl
Uniwersytet Opolski (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-6700-1153

Abstrakt

Artykuł dotyczy działalności Jerzego Grotowskiego w okresie opolskim i historii Teatru 13 Rzędów w latach 1959–1964. Autorka wykorzystuje różnego typu dokumenty zgromadzone w trakcie długoletnich badań nad politycznymi uwarunkowaniami artystycznej działalności Grotowskiego: rozmowy ze świadkami, listy, wspomnienia, akta osobowe, dokumenty cenzury i materiały pochodzące z archiwów Instytutu Pamięci Narodowej (w tym raporty organów bezpieczeństwa oparte na donosach), aby naszkicować portret Grotowskiego jako dyrektora teatru. Dzięki zestawieniu i analizie tych dokumentów pokazuje skalę inwigilacji Teatru 13 Rzędów i prezentuje stosowane przez władzę metody niebezpośredniej kontroli artystów. W artykule pojawiają się kolejne argumenty na rzecz tezy, że opolskie doświadczenia pomogły Grotowskiemu-dyrektorowi wypracować skuteczne politycznie metody komunikacji z władzami i mediami, które umożliwiały mu zachowanie artystycznej autonomii.


Słowa kluczowe:

Jerzy Grotowski, teatr polski po 1945, cenzura, Opole, teatr i polityka

Barba, Eugenio. Ziemia popiołu i diamentów: Moje terminowanie w Polsce oraz 26 listów Jerzego Grotowskiego do Eugenia Barby. Tłumaczenie Monika Gurgul. Redakcja Zbigniew Osiński. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, 2001.
  Google Scholar

Bereszyński, Zbigniew. „Służba Bezpieczeństwa i media informacyjne w województwie opolskim”. W: Komunistyczny aparat represji i życie społeczne Opolszczyzny w latach 1945–1989: Studia i materiały, redakcja Ksawery Jasiak, 167–280. Wrocław: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2012.
  Google Scholar

Degler, Janusz, i Grzegorz Ziółkowski, red. Misterium zgrozy i urzeczenia: Przedstawienia Jerzego Grotowskiego i Teatru Laboratorium. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2006.
  Google Scholar

Degler, Janusz, Małgorzata Dziewulska, Aldona Jawłowska, Leszek Kolankiewicz, Wojciech Krukowski, Andrzej Mencwel, Grzegorz Niziołek, Zbigniew Osiński, Włodzimierz Pawluczuk, Małgorzata Szpakowska i Lech Śliwonik. „Grotowski – i co jest do zrobienia”. Dialog, nr 6 (1999): 98–114.
  Google Scholar

Dziewulska, Małgorzata. „Ogniokrad”. W: Artyści i pielgrzymi, 130–153. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1995.
  Google Scholar

Dziewulska, Małgorzata. „Swinarski i Grotowski: Dwa teatry, dwa bluźnierstwa”. Dialog, nr 12 (1990): 87–94.
  Google Scholar

Fik, Marta. „Cenzor jako współautor”. W: Literatura i władza, redakcja Elżbieta Sarnowska-Temeriusz, 131–147. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich, 1996.
  Google Scholar

Flaszen, Ludwik. Grotowski & Company: Źródła i wariacje. Wstęp Eugenio Barba. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2014.
  Google Scholar

Mykita-Glensk, Czesława. Życie teatralne Opola: Od czasów najdawniejszych do współczesności. Opole: Instytut Śląski, 1976.
  Google Scholar

Niziołek, Grzegorz. „Efekt kiczu: Dziedzictwo Grotowskiego i Swinarskiego w polskim teatrze”. W: Zła pamięć: Przeciw-historia w polskim teatrze i dramacie, redakcja Monika Kwaśniewska i Grzegorz Niziołek, 129–138. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
  Google Scholar

Niziołek, Grzegorz. Sny, komedie, medytacje. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2000.
  Google Scholar

Osiński, Zbigniew. Grotowski i jego Laboratorium. Warszawa: PIW, 1980.
  Google Scholar

Osiński, Zbigniew. Teatr „13 Rzędów” i Teatr Laboratorium „13 Rzędów”: Opole 1959–1964. Kronika – bibliografia. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 1997.
  Google Scholar

Patelski, Mariusz. „Czujni strażnicy demokracji” ludowej: Urząd cenzury w województwie opolskim 1950–1990. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2019.
  Google Scholar

Wójtowicz, Agnieszka. Od „Orfeusza” do „Studium o Hamlecie”: Teatr 13 Rzędów w Opolu (1959–1964). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-12-17

Cited By / Share

Wójtowicz, A. (2022) „«Hochsztapler, który przy pomocy wydziwiania czaruje ludzi i władze»: Grotowski w Opolu”, Pamiętnik Teatralny, 71(4), s. 151–170. doi: 10.36744/pt.1322.

Autorzy

Agnieszka Wójtowicz 
wojtowiczagn@wp.pl
Uniwersytet Opolski Polska
https://orcid.org/0000-0001-6700-1153

Agnieszka Wójtowicz - doktor, absolwentka krakowskiej teatrologii, historyk teatru, adiunkt w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Opolskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują historię teatru polskiego w XX wieku, działalność teatralną Jerzego Grotowskiego oraz życie teatralne w Wilnie w dwudziestoleciu międzywojennym.



Statystyki

Abstract views: 209
PDF downloads: 45


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Agnieszka Wójtowicz

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.