O illokucyjnych właściwościach dialogu dramatycznego

artykuł recenzowany

Jacek Wachowski

jackearn@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-4859-3963

Abstrakt

Artykuł przypomina najważniejsze tezy polskich teatrologów na temat dialogu dramatycznego i cech odróżniających go od innych typów dialogu. Autor szczególnie podkreśla wartość badań Sławomira Świontka i twierdzi, że jego ustalenia sprzed trzydziestu lat, choć rzadko komentowane, prowokują dziś do ponowienia teoretycznych refleksji nad dialogiem i poszukiwania nowych narzędzi metodologicznych. Nawiązując do refleksji Świontka, proponuje spojrzenie na dialog dramatyczny przez pryzmat aktów mowy – lokucyjnych, illokucyjnych i perlokucyjnych. Skupia się na illokucyjnym potencjale dialogu powiązanym z projektem wykonawczym i pomagającym wydobyć z tekstu znaczenia i emocje, które nie ujawniają się w cichej lekturze. Podkreśla, że wieloaspektowa analiza illokucyjnego potencjału dialogu może prowadzić do określenia zasad fortunności projektów wykonawczych dramatu. Postuluje, by tego rodzaju badania miały charakter interdyscyplinarny, ponieważ synergia wielu perspektyw – kulturowej, antropologicznej, językoznawczej, teatrologicznej i filozoficznej – może pomóc pogłębić i usystematyzować wiedzę na temat przemian gatunkowych dramatu i ich związku ze zmieniającymi się zasadami i technikami komunikacyjnymi.


Słowa kluczowe:

dialog dramatyczny, etiolacja językowa, potencjał illokucyjny, Sławomir Świontek

Abramowska, Janina. „Odys współczesny”. W: Topika antyczna w literaturze polskiej XX wieku, redakcja Alina Brodzka i Elżbieta Sarnowska-Temeriusz, 39–52. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1992.
  Google Scholar

Austin, John L. „Jak działać słowami”. W: Mówienie i poznawanie: Rozprawy i wykłady filozoficzne, wstęp i tłumaczenie Bohdan Chwedeńczuk, 545–708. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.
  Google Scholar

Axer, Jerzy. Filolog w teatrze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991.
  Google Scholar

Bartosiak, Mariusz. „Dramatyzacja modalnych zdarzeń deiktycznych w jednoaktówkach Maeterlincka i Yeatsa”. W: Krótkie formy dramatyczne, redakcja Hanna Ratuszna i Radosław Sioma, 251–264. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2007.
  Google Scholar

Carapezza, Paolo Emilio. „Konstytucja nowej muzyki”. Tłumaczenie Antoni Buchner. Res Facta, nr 6 (1972): 192–210.
  Google Scholar

Chrudzimski, Arkadiusz. „Teoria intencjonalności Romana Ingardena”. Edukacja Filozoficzna, nr 25 (1998): 249–262.
  Google Scholar

Clark, Herbert H., and Richard J. Gerrig. „Quotations as Demonstrations”. Language, no. 4 (1990): 764–805. https://doi.org/10.2307/414729.
DOI: https://doi.org/10.2307/414729   Google Scholar

Degler, Janusz, oprac. Problemy teorii dramatu i teatru. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1988.
  Google Scholar

Deleuze, Gilles. Różnica i powtórzenie. Tłumaczenie Bogdan Banasiak i Krzysztof Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1997.
  Google Scholar

Friggieri, Joe. „Etiolations”. In J.L. Austin on Language, edited by Brian Garvey, 50–69. London: Palgrave Macmillan, 2014. https://doi.org/10.1057/9781137329998_4.
DOI: https://doi.org/10.1057/9781137329998_4   Google Scholar

Hopensztand, Dawid. „Mowa pozornie zależna w kontekście «Czarnych skrzydeł»”. W: Stylistyka teoretyczna w Polsce, redakcja Kazimierz Budzyk. Warszawa: Książka, 1946.
  Google Scholar

Ingarden, Roman. O dziele literackim: Badania z pogranicza ontologii, teorii języka i filozofii literatury. Tłumaczenie Maria Turowicz. Warszawa: PWN, 1960.
  Google Scholar

Ingarden, Roman. Studia z estetyki. t. 1. Warszawa: PWN, 1957.
  Google Scholar

Mękarska, Janina, i Maciej Witek. „Echo i udawanie w ironii komunikacyjnej”. Studia Semiotyczne 33, nr 2 (2019): 369–394. http://doi.org/10.26333/sts.xxxiii2.13.
  Google Scholar

Ratajczakowa, Dobrochna. „Teatralność i sceniczność”. W: Degler, Problemy teorii dramatu i teatru, 261–273.
  Google Scholar

Reinach, Adolf. „The Apriori Foundations of the Civil Law”. Aletheia, no. 3 (1983): 1–142.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110329803.1   Google Scholar

Sbisà, Marina. „Locution, Illocution, Perlocution”. In Pragmatics of Speech Action, edited by Marina Sbisà and Ken Turner, 25–76. Berlin: De Gruyter, 2013. https://doi.org/10.1515/9783110214383.25.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110214383.25   Google Scholar

Searle, John R. Czynności mowy: Rozważania z filozofii języka. Tłumaczenie Bohdan Chwedeńczuk. Warszawa: Pax, 1987.
  Google Scholar

Searle, John R. Umysł – język – społeczeństwo: Filozofia i rzeczywistość. Tłumaczenie Dominika Cieśla. Warszawa: Wydawnictwo WAB, 1999.
  Google Scholar

Sebeok, Thomas A., ed. Encyclopedic Dictionary of Semiotics. t. 1. Berlin: Mouton de Gruyter, 1986.
  Google Scholar

Skwarczyńska, Stefania. „Dramat – literatura czy teatr?” W: Degler, Problemy teorii dramatu i teatru, 187–200.
  Google Scholar

Skwarczyńska, Stefania. „Niektóre praktyczne konsekwencje teatralnej teorii dramatu”. W: Degler, Problemy teorii dramatu i teatru, 163–185.
  Google Scholar

Stanford, William B. The Sound of Greek: Studies in the Greek Theory and Practice of Euphony. Berkeley: University of California Press, 1967.
  Google Scholar

Świontek, Sławomir. Dialog – dramat – metateatr: Z problemów teorii tekstu dramatycznego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1990.
  Google Scholar

Tomasik, Wojciech. „Od «etiolacji» do «ideologii szczerości»: Teoria aktów mowy i literatura”. Pamiętnik Literacki, nr 3 (1990): 115–144.
  Google Scholar

Ubersfeld, Anne. Czytanie teatru I. Tłumaczenie Joanna Żurowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
  Google Scholar

Wachowski, Jacek. Dramat – mit – tradycja: O transtekstualności w polskiej dramaturgii współczesnej. Poznań: Acarus, 1993.
  Google Scholar

Wachowski, Jacek. Logos i Melpomena: Teatrologiczna refleksja nad genezą tragedii. Gniezno: Tum, 2004.
  Google Scholar

Witek, Maciej. „Czynności illokucyjne jako akty interakcyjne”. Przegląd Filozoficzny, nr 3 (2010): 359–389.
  Google Scholar

Witek, Maciej. „Irony as a Speech Action”. Journal of Pragmatics, no. 190 (2022): 76–90. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2022.01.010.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.pragma.2022.01.010   Google Scholar

Ziomek, Jerzy. „Projekt wykonawcy w dziele literackim a problemy genologiczne”. W: Powinowactwa literatury: Studia i szkice, 102–132. Warszawa: PWN, 1980.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-12-17

Cited By / Share

Wachowski, J. (2022) „O illokucyjnych właściwościach dialogu dramatycznego”, Pamiętnik Teatralny, 71(4), s. 107–122. doi: 10.36744/pt.1314.

Autorzy

Jacek Wachowski 
jackearn@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Polska
https://orcid.org/0000-0002-4859-3963

Jacek Wachowski - profesor zwyczajny w Instytucie Teatru i Sztuki Mediów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalista w dziedzinie performatyki, refleksji nad widowiskami (teorii teatru i dramatu) oraz komunikacji społecznej. Prowadzi także badania dotyczące związków humanistyki z nowymi technologiami, a w szczególności dotyczące wpływu nowych technologii cyfrowych na relacje społeczne i komunikacyjne oraz sztukę. Opublikował ostatnio Transakty: Między sztuką, nauką i technologią. Nowe strategie performowania wiedzy (2020).



Statystyki

Abstract views: 65
PDF downloads: 46


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Jacek Wachowski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.