Opium nieszkodliwe teatru, czyli o «Tragedii Eumenesa» Tadeusza Rittnera

artykuł recenzowany

Sabina Brzozowska

hellosab@op.pl
Uniwersytet Opolski, Polska (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4891-4429

Abstrakt

Zbigniew Raszewski uznał Tragedię Eumenesa za jedną z najgorszych sztuk Tadeusza Rittnera. W artykule podjęto próbę polemiki z opinią Raszewskiego. Uwzględniono życzliwe recenzje po premierze w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w 1920 i pozytywną opinię Lesława Eustachiewicza z 1961, a także recenzje po niepowodzeniu sztuki na deskach Reduty w 1922 roku, które paradoksalnie odsłoniły potencjał tekstu Tragedii Eumenesa, czyli możliwość wystawiania go w różnych konwencjach. Podstawą polemiki jest uważna lektura rękopisu. Komedia Rittnera posługuje się poetyką groteski, farsy, ironii, przede wszystkim jednak operuje jawną teatralnością oraz kategorią snu jako niby-rzeczywistości. Autorka znajduje podstawy teoretyczne tego późnego dramatu Rittnera w jego programowym artykule O snach i bajkach (1909), w którym pisarz nie odżegnuje się od kiczu i baśniowej rekwizytorni. Analiza utworu prowadzi do wniosku, że w Tragedii Eumenesa Rittner świadomie dialoguje z estetyką schyłku monarchii habsburskiej, z jej fascynacją maskaradą i teatrem hiszpańskim oraz poetyką snu i awanturniczej baśniowości, a zarazem otwiera tekst na liczne możliwości inscenizacyjne.


Słowa kluczowe:

Tadeusz Rittner, komedia, dramat polski, teatr polski 1918–1939, Zbigniew Raszewski

Bettelheim, Bruno. „O Sindbadzie Żeglarzu i o Sindbadzie Tragarzu: Id (to we mnie) i ego (ja we mnie)”. In Cudowne i pożyteczne: O znaczeniach i wartościach baśni, tłumaczenie i przedmowa Danuta Danek, t. 1, 167–172. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985.
  Google Scholar

Brzozowska, Sabina. „«Jak gdyby to była prawda…»: Podejrzany realizm i podejrzany modernizm Tadeusza Rittnera”. Wielogłos, nr 3 (2020): 35–55. https://doi.org/10.4467/2084395XWI.20.021.12829.
DOI: https://doi.org/10.4467/2084395XWI.20.021.12829   Google Scholar

Eustachiewicz, Lesław. „Pochwała Tragedii Eumenesa”. Dialog, nr 9 (1961): 144–148.
  Google Scholar

Magris, Claudio. Mit habsburski w literaturze austriackiej moderny. Tłumaczenie Elżbieta Jogałła i Joanna Ugniewska. Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2019.
  Google Scholar

Małkowska, Hanna. Wspomnienia z „Reduty”. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.
  Google Scholar

Milanowski, Anna. „Czy Tadeusz Rittner był pisarzem polskim czy austriackim”. In Recepcja literacka i proces literacki: O polsko-niemieckich kontaktach literackich od modernizmu po okres międzywojenny, redakcja German Ritz i Gabriela Matuszek, 63–85. Kraków: Universitas, 1999.
  Google Scholar

Osterwa, Juliusz. Reduta i teatr: Artykuły, wywiady, wspomnienia 1914–1947. Opracowanie Zbigniew Osiński i Teresa Grażyna Zabłocka. Wrocław: Wiedza o Kulturze, 1991.
  Google Scholar

Ratajczakowa, Dobrochna. „Światoobraz komedii”. In W krysztale i w płomieniu: Studia i szkice o dramacie i teatrze, 233–256. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006.
  Google Scholar

Raszewski, Zbigniew. „Sprawa Tadeusza Rittnera”. In Tadeusz Rittner, Dramaty, wstęp i opracowanie Zbigniew Raszewski, t. 1, 7–31. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966.
  Google Scholar

Raszewski Zbigniew. Wstęp do: Tadeusz Rittner, Głupi Jakub, Wilki w nocy, wstęp i opracowanie Zbigniew Raszewski, LXXXV–C. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1956.
  Google Scholar

Raszewski, Zbigniew. Wstęp do: Tadeusz Rittner, W małym domku, wstęp i opracowanie Zbigniew Raszewski, III–XXXIII. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1956.
  Google Scholar

Sugiera, Małgorzata. „Konstelacje: Raszewski jako twórca kanonu sztuk Zapolskiej i Rittnera”. In Raszewski dzisiaj czytany, redakcja Agata Adamiecka-Sitek i Dorota Buchwald, 128–153. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2014.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-06-29

Cited By / Share

Brzozowska, S. (2022) „Opium nieszkodliwe teatru, czyli o «Tragedii Eumenesa» Tadeusza Rittnera”, Pamiętnik Teatralny, 71(2), s. 57–82. doi: 10.36744/pt.1017.

Autorzy

Sabina Brzozowska 
hellosab@op.pl
Uniwersytet Opolski, Polska Polska
https://orcid.org/0000-0003-4891-4429

Sabina Brzozowska - dr hab., prof. UO, historyczka literatury. Pracuje w Instytucie Nauk o Literaturze Uniwersytetu Opolskiego. W kręgu jej zainteresowań badawczych znajdują się literatura Młodej Polski, dramat, teatr i komparatystyka. Autorka m.in.: W zwierciadle idei: Literatura Młodej Polski – konteksty (Warszawa, 2018) i Człowiek i historia w dramatach Tadeusza Micińskiego (Opole, 2009).



Statystyki

Abstract views: 71
PDF downloads: 61


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Sabina Brzozowska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.