"The Szopka" and Its Strategies of Participation "Gra o Herodzie" (A Play on Herod) by Witold Wandurski

artykuł recenzowany

Magda Nabiałek-Przytuła

magdanabialek@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-2487-5146

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie twórczości Witolda Wandurskiego jako formy historycznej, partycypacyjnej i immersyjnej praktyki dramatycznej. Głównym przedmiotem analizy uczyniono Grę o Herodzie – proletariacki mięsopust – interpretowany jako performans aktywnie negocjujący z otaczającym go środowiskiem społeczno-kulturowym. Autorka, odwołując się do utworów Wandurskiego, pokazuje, w jaki sposób w dwudziestoleciu międzywojennym możliwe było tworzenie sztuki reagującej na rzeczywistość bez jednoczesnego popadania w ścisły interwencjonizm. Rozważania te zostały uzupełnione o istotne konteksty historyczne związane z samą szopką jako formą performatywną, od początku funkcjonującą w napięciu między sacrum a profanum. Omówiono również znaczenie takich form jak faktomontaż, a także innych praktyk istotnych dla poetyki utworów Wandurskiego. W świetle tych ustaleń Wandurski został ukazany nie tylko jako aktywny organizator pierwszej polskiej sceny proletariackiej i pisarz zaangażowany w pracę ze środowiskiem robotniczym, lecz także jako dramaturg, który w tradycji dramatycznej odnalazł nowoczesne narzędzia przesuwające uwagę ku „patrzącym”, czyniąc ich aktywnymi uczestnikami procesu odbioru.


Oświadczenie o konflikcie interesów

Autorka nie zgłosiła żadnego potencjalnego konfliktu interesów.

Słowa kluczowe:

Witold Wandurski, dramat, sztuka partycypacyjna, scena proletariacka, szopka

Adamiecka-Sitek, Agata. “Ludzkie maszyny i uliczne mięso.” In Robotnik: Performanse pamięci, edited by Agata Adamiecka-Sitek et al. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2017.
  Google Scholar

Agamben, Giorgio. In Praise of Profanation. Translated by Jeff Fort. New York: Zone Books, 2007.
  Google Scholar

Agamben, Giorgio. Pulcinella, or Entertainment for Children. Translated by Kevin Attell. London: Seagull Books, 2019.
  Google Scholar

Balbuza, Katarzyna. Triumator: Triumf i ideologia zwycięstwa w starożytnym Rzymie epoki Cesarstwa. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2005.
  Google Scholar

Bartie, Angela, Lucy Fleming, Mark Freeman, Alexander Hutton, and Paul Readman. “Introduction.” In Restaging the Past: Historical Pageants, Culture and Society in Modern Britain, edited by Angela Bartie et al. London: UCL Press, 2020.
  Google Scholar

Boroń, Piotr. “Pstrokate koniec i kamienne trony: Obrzędy intronizacyjne u Słowian.” In Obrzęd, teatr, ceremoniał w dawnych kulturach, edited by Justyna Olko. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.
  Google Scholar

Chaberski, Mateusz. Doświadczenie (syn)estetyczne: Performatywne aspekty przedstawień site-specific. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2015.
  Google Scholar

Cymborska-Lebioda, Maria. “W kręgu rosyjskiej refleksji teatralnej początku XX wieku: Wiaczesława Iwanowa i Andrieja Biełego koncepcje misterium.” Roczniki Humanistyczne 34, no. 4 (1986): 21–42.
  Google Scholar

Didi-Huberman, Georges. The Eye of History: When Images Take Positions. Cambridge, MA: MIT Press, 2018.
  Google Scholar

Dobson, Michael. “The Pageant of History: Nostalgia, the Tudors, and the Community Play.” SEDERI Yearbook 20 (2010): 5–25.
  Google Scholar

Dorak-Wojakowska, Lilianna. “Dramaturg jako archiwista: O stylu montażu dokumentalnego Witolda Wandurskiego i sceny robotniczej.” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura 11 (2019): 20–35.
  Google Scholar

Duniec, Krystyna. “Śmierć na gruszy, czyli robotnicy.” In Dwudziestolecie: Przedstawienia. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2017.
  Google Scholar

Gieysztor, Aleksander. “Spektakl i liturgia – polska koronacja królewska.” In Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza, edited by Bronisław Geremek. Wrocław: Ossolineum, 1978.
  Google Scholar

Karwacka, Hanna. Witold Wandurski. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1968.
  Google Scholar

Komza, Małgorzata. Żywe obrazy: Między sceną, obrazem i książką. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1995.
  Google Scholar

Kosiński, Dariusz. “Dekoracji żadnych nie trzeba.” In Od dekoracji do konstrukcji, edited by Dorota Buchwald and Dariusz Kosiński. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2020.
  Google Scholar

Łunaczarski, Anatol. “Teatr i rewolucja.” In Pisma wybrane. Volume 2. Translated by Leszek Turek. Warszawa: Spółdzielnia Wydawniczo-Handlowa “Książka i Wiedza”, 1964.
  Google Scholar

Markiewicz, Barbara. Żywe obrazy: O kształtowaniu pojęć poprzez ich przedstawienie. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 1994.
  Google Scholar

Osińska, Katarzyna. “Ewolucja widowisk masowych w Związku Radzieckim (od roku 1917 do lat 30).” Konteksty. Polska Sztuka Ludowa 62, no. 2 (2008): 154–175.
  Google Scholar

Osińska, Katarzyna. “Kantor – Meyerhold: Paralele.” Sztuka Europy Wschodniej 2 (2014): 467–475.
  Google Scholar

Portefaix, Lilian. “Ancient Ephesus: Processions as Media of Religious and Secular Propaganda.” Scripta Instituti Donneriani Aboensis 15 (1993): 195–210.
  Google Scholar

Sacco, Daniela. “Reenactment in Theater: Some Reflections on the Philosophical Status of Restaging.” In Over and Over and Over Again: Reenactment Strategies in Contemporary Arts and Theory, edited by Cristina Baldacci et al. Berlin: ICI Berlin Press, 2022.
  Google Scholar

Sajewska, Dorota. Nekroperformans: Kulturowa rekonstrukcja teatru Wielkiej Wojny. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2016.
  Google Scholar

Schneider, Rebecca. Performing Remains: Art and War in Times of Theatrical Reenactment. New York: Routledge, 1993.
  Google Scholar

Sokolicz, Antonina. O kulturze artystycznej proletariatu. Warszawa: Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych Rzeczpospolitej Polskiej, 1921.
  Google Scholar

Stępień, Tomasz. “Zabawa i polityka w dwudziestoleciu międzywojennym.” In Zabawa – poetyka – polityka, edited by Tomasz Stępień. Katowice: Śląsk, 2002.
  Google Scholar

Wandurski, Witold. “Meyerhold’s Evolution.” Życie Teatru, no. 38/39 (1925): 295–299. Magda Nabiałek-Przytuła / The Szopka and its strategies of participatio 93
  Google Scholar

Wandurski, Witold. “Prawa publiczności.” Życie Teatru, no. 46 (1924). Reprinted in Polska awangarda teatralna 1919–1939, edited by Dorota Fox and Dariusz Kosiński. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2021.
  Google Scholar

Weimann, Robert. Shakespeare and the Popular Tradition in the Theater: Studies in the Social Dimension of Dramatic Form and Function. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1978.
  Google Scholar

Withington, Robert. English Pageantry: An Historical Outline. Volume 1–2. New York: Benjamin Blom, 1963.
  Google Scholar

Woods, Michael. “Performing Power: Local Politics and the Taunton Pageant of 1928.” Journal of Historical Geography 25, no. 1 (1999): 57–74.
  Google Scholar


Opublikowane
2026-06-16

Cited By / Share

Nabiałek-Przytuła, M. (2026) „"The Szopka" and Its Strategies of Participation «Gra o Herodzie» (A Play on Herod) by Witold Wandurski”, Pamiętnik Teatralny, 75(2), s. 73–93. doi: 10.36744/pt.3771.

Autorzy

Magda Nabiałek-Przytuła 
magdanabialek@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0003-2487-5146

Magda Nabiałek-Przytuła – adiunkt, doktor, związana z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie zajmuje się badaniem dramatu i teatru. Jej prace koncentrują się na przenoszeniu form ludycznych, performatywnych i widowiskowych do dramaturgii. Jej obecne badania dotyczą dramatu i teatru okresu międzywojennego, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów, w jakie formy ludowe i rytualne zyskują nowe funkcje w ramach nowoczesnych i awangardowych praktyk teatralnych.



Statystyki

Abstract views: 9
PDF downloads: 5


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Magda Nabiałek-Przytuła

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor/ka udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor/ka wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.