Święty Jan od Krzyża, Wojtyła i Grotowski: Ku sztuce numinotycznej


Abstrakt

W artykule postawiona została teza, że w sposobie myślenia o sztuce Karola Wojtyły i Jerzego Grotowskiego znaleźć można punkty wspólne, które łączą ich estetyczno-etyczne koncepcje z dziełem Jana od Krzyża. Autorka dowodzi, że ogniwem pośrednim w obu przypadkach mogły być teksty i poglądy zafascynowanych Janem od Krzyża twórców teatralnych – Juliusza Osterwy i Mieczysława Kotlarczyka. W analizie porównawczej wybranych aspektów pism Wojtyły, Grotowskiego i Jana od Krzyża, odsłaniającej podobieństwa i różnice w ich rozumieniu sztuki, uwypuklone zostały elementy charakterystyczne dla estetyki performatywności. Autorka interpretuje zbieżności terminologiczne w analizowanych tekstach, skupiając się na pojęciach dotyczących celu sztuki oraz metod osiągania tego celu. Stara się pokazać, że wszyscy trzej twórcy wykorzystywali na różne sposoby performatywność i epifaniczność sztuki dla eksploracji ludzkich doświadczeń związanych ze sferą numinosum.


Słowa kluczowe

św. Jan od Krzyża; Karol Wojtyła; Jerzy Grotowski; koncepcja sztuki; performatywność; epifaniczność



Barba, Eugenio. Ziemia popiołu i diamentów: Moje terminowanie w Polsce oraz 26 listów Jerzego Grotowskiego do Eugenia Barby. Tłumaczenie Monika Gurgul. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, 2001.

Burzyński, Tadeusz. Mój Grotowski. Wybór i opracowanie Janusz Degler i Grzegorz Ziółkowski. Posłowie Janusz Degler. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, 2006.

Cieślak, Ryszard. „Szaleństwo Benwolia”. Notatnik Teatralny, nr 10 (1995): 40–47.

Fischer-Lichte, Erika. Performatywność: Wprowadzenie. Tłumaczenie Mateusz Borowski i Małgorzata Sugiera. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2018.

Flaszen, Ludwik. „Rozmowa z Jerzym Jarockim w ramach dziesiątego spotkania z cyklu «Goście Starego Teatru», 13 lutego 1994”. Teatr, nr 10 (1994): 4–10.

Flaszen, Ludwik. Grotowski & Company: Źródła i wariacje. Wstęp Eugenio Barba. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2014.

Grotowski, Jerzy. Teksty zebrane. Redakcja Agata Adamiecka-Sitek et al. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2012.

Kotlarczyk, Mieczysław. Sztuka żywego słowa: Dykcja – ekspresja – magia. Rzym: Fundacja Teatru Religijnego, 1975.

Kotlarczyk, Mieczysław, i Karol Wojtyła. O Teatrze Rapsodycznym: 60-lecie powstania Teatru Rapsodycznego. Wstęp i opracowanie Jacek Popiel. Wybór Tadeusz Malak i Jacek Popiel. Kraków: Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna im. Ludwika Solskiego, 2001.

Krupa, Marlena. Duch i litera: Liryczna ekspresja mistycznej drogi św. Jana od Krzyża w polskich przekładach. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2011.

Krupa, Marlena. „Święty Jan od Krzyża: mistyk, poeta, performer”. W: Tradycje monastyczne w Europie: Między liturgiką a performatyką II, redakcja Erwin Mateja i Zbigniew W. Solski, 41–50. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2016.

Krupa, Marlena. W poszukiwaniu numinosum: Jan od Krzyża w polskiej kulturze XX wieku. Kraków: Universitas, 2020.

Mateja, Erwin, i Zbigniew W. Solski, red. Między liturgiką a performatyką: Rekonesans I. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2012.

Osiński, Zbigniew. Grotowski wytycza trasy: Studia i szkice. Warszawa: Wydawnictwo Pusty Obłok, 1993.

Osiński, Zbigniew. Jerzy Grotowski: Źródła, inspiracje, konteksty. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 1998.

Osiński, Zbigniew. Pamięć Reduty: Osterwa, Limanowski, Grotowski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2003.

Schechner, Richard. Performatyka: Wstęp. Tłumaczenie Tomasz Kubikowski. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, 2006.

Święty Jan od Krzyża. Pieśń duchowa. Tłumaczenie Marcin Kurek i Carlos Marrodán Casas. Redakcja Marlena Krupa. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2017.

Święty Jan od Krzyża. Dzieła. Tłumaczenie Bernard Smyrak. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 1998.

Wojtyła, Karol. Poezje, dramaty, szkice: Tryptyk rzymski. Kraków: Znak, 2004.

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-23


Krupa, M. (2021) „Święty Jan od Krzyża, Wojtyła i Grotowski: Ku sztuce numinotycznej”, Pamiętnik Teatralny, 70(2), s. 37-53. doi: 10.36744/pt.578.

Marlena Krupa  marlena.krupa@uwr.edu.pl
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2330-1821

Iberystka, literaturoznawczyni, pracuje w Instytucie Filologii Romańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Specjalizuje się w hiszpańskiej poezji Złotego Wieku badając, między innymi, jej związki z poezją współczesną. W kręgu jej zainteresowań naukowych znajduje się również literatura ascetyczno-mistyczna, zwłaszcza twórczość mistyków hiszpańskich: Jana od Krzyża i Teresy z Ávila. Ostatnio opublikowała W poszukiwaniu numinosum. Jan od Krzyża w polskiej kulturze XX wieku, Kraków, Universitas, 2020.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.